Stanisław Dospewski

Stanisław Dospewski, wł. Zafir Dimitrow Zograf (ur. 3 grudnia 1823 r. w Samokowie, zm. 6 stycznia 1878 r. w Konstantynopolu) – bułgarski ikonograf i malarz, jeden z pierwszych bułgarskich malarzy realistycznych. Jeden z najwybitniejszych bułgarskich malarzy okresu odrodzenia narodowego[1].

Autoportret

ŻyciorysEdytuj

Był bratankiem malarza Zacharego Zografa, również jego ojciec zajmował się malarstwem ikonowym. Ukończył szkołę w rodzinnym Samokowie, następnie kontynuował naukę w Płowdiwie. Ikonopisania uczył go ojciec, któremu od dzieciństwa pomagał w pracowni. W 1851 r. wyjechał na studia do Rosji. Kształcił się w Moskiewskiej Szkole Malarstwa, Rzeźby i Architektury, zaś od 1856 r. uczył się pod kierunkiem Bruniego i Basina w Cesarskiej Akademii Sztuk Pięknych[2]. W Rosji zaczął posługiwać się nazwiskiem Stanisław Dospewski[3]. Mając możliwość pozostania w Rosji (uzyskał tamtejsze obywatelstwo) postanowił wrócić do Bułgarii, by przekazywać dalej zdobytą wiedzę o rysunku i malarstwie[2].

Po powrocie bezskutecznie starał się o zgodę władz tureckich na otwarcie szkoły rysunku[2]. Żył w Samokowie, następnie w Pazardżiku[3], dokąd przeprowadził się po ślubie z Mariolą Kujumdżiatą, córką zamożnego mieszczanina z tegoż miasta. W Pazardżiku zamieszkał w domu, który sam zaprojektował[4]. Utrzymywał kontakty z działaczami bułgarskiego ruchu niepodległościowego[2].

Po wybuchu wojny rosyjsko-tureckiej w 1877 r. został aresztowany, osadzony w więzieniu w Płowdiwie, a następnie przewieziony do więzienia Mehterhane w Konstantynopolu, gdzie zmarł[2].

W jego domu w Pazardżiku znajduje się muzeum[4].

TwórczośćEdytuj

Stanisław Dospewski wykonał całość lub część fresków w Monasterze Rylskim (w latach 1841–1846[4]), w monasterze Wprowadzenia Matki Bożej do Świątyni w Batoszewie, w Monasterze Łopuszańskim, w monasterze Przemienienia Pańskiego pod Wielkim Tyrnowem[3]. Stworzył również ikony Chrystusa i Matki Bożej dla cerkwi św. Mariny w Płowdiwie, ikonę św. Barbary dla cerkwi Świętych Konstantyna i Heleny w Płowdiwie oraz ikony Matki Bożej i Chrystusa dla cerkwi Zaśnięcia Matki Bożej w Płowdiwie[3]. Jest autorem części wizerunków w ikonostasie cerkwi św. Niedzieli w Sofii oraz ikony Cyryla i Metodego oraz innych wizerunków w cerkwi Zaśnięcia Matki Bożej w Pazardżiku[3].

Poza ikonografią zajmował się malarstwem portretowym, tworząc m.in. wizerunki znanych sobie uczestników bułgarskiego ruchu narodowego[3][2].

PrzypisyEdytuj

  1. T. Wasilewski: Historia Bułgarii. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1988, s. 184. ISBN 83-04-02466-7.
  2. a b c d e f M. Capienko, Sofia-Tyrnowo-Płowdiw, s. 81, Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1983.
  3. a b c d e f Станислав Доспевски (1823-1878) • Pravoslavieto.com, www.pravoslavieto.com [dostęp 2020-04-08].
  4. a b c Къща-музей „Станислав Доспевски”, Художествена галерия “Станислав Доспевски” [dostęp 2020-04-08] (bułg.).