Stanisław Grzybowski (historyk)

polski historyk

Stanisław Grzybowski (ur. 6 maja 1930 w Krakowie, zm. 26 marca 2022 tamże[1][2][3]) – polski historyk, pisarz i publicysta.

Stanisław Grzybowski
Ilustracja
Stanisław Grzybowski, 2017
Data i miejsce urodzenia

6 maja 1930
Kraków

Data i miejsce śmierci

26 marca 2022
Kraków

profesor nauk historycznych
Specjalność: historia nowożytna Polski
Alma Mater

Uniwersytet Jagielloński

Doktorat

1962
Instytut Historii PAN

Habilitacja

1970
Instytut Historii PAN

Profesura

1982 (nzw.), 1992 (zw.)

Praca naukowa
Uczelnia

Uniwersytet Pedagogiczny im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie

Okres zatrudn.

1978–2001

Instytut badawczy

Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk

Okres zatrudn.

1955–1978

Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Medal Komisji Edukacji Narodowej

ŻyciorysEdytuj

Syn prawnika Konstantego Grzybowskiego i pisarki Krystyny z Estreicherów Grzybowskiej, wnuk prawnika Stanisława Estreichera, prawnuk księgarza Franciszka Grzybowskiego. Jego wujem był historyk sztuki Karol Estreicher, stryjem prawnik Stefan Grzybowski, stryjecznym dziadkiem geolog Józef Grzybowski.

Absolwent III Gimnazjum i Liceum im. Króla Jana Sobieskiego w Krakowie (1949). Po aresztowaniu w kwietniu 1950 (w sprawie działalności organizacji antykomunistycznej założonej przez jego kolegów z liceum: Marka Kublińskiego i Bogdana Różyckiego[4][5][6][7]) przez kilka miesięcy więziony w siedzibie Urzędu Bezpieczeństwa przy placu Inwalidów i w więzieniu przy ul. Montelupich. W 1954 ukończył studia historyczne na Uniwersytecie Jagiellońskim. Jego praca magisterska napisana pod opieką Kazimierza Lepszego była poświęcona Mikołajowi Siennickiemu. Po studiach wygrał konkurs na aspiranturę na UJ, ale na skutek interwencji lokalnych władz partyjnych nie pozwolono mu rozpocząć tam pracy. W latach 1954–1955 pracował w krakowskim oddziale PWN, a następnie (do 1978) w Instytucie Historii PAN w Warszawie. W czasie pracy w IH PAN współpracował szczególnie blisko z Andrzejem Wyczańskim i Januszem Tazbirem, a spośród warszawskich historyków swego pokolenia, z Antonim Mączakiem; pozostawał też pod wpływem Mariana Małowista. Stypendysta École Pratique des Hautes Études w Paryżu (1959) pod opieką Fernanda Braudela, na zaproszenie którego w roku następnym odbył staż w Tours. W 1962 obronił rozprawę doktorską Poglądy społeczne publicystów hugenockich 1559-1598 w Instytucie Historii PAN (promotor: K. Lepszy), gdzie także, po wyjeździe na stypendium British Council w Clare Hall, Cambridge (1967/8), habilitował się rozprawą Polityka kolonialna Tudorów i pierwszych Stuartów w 1970. W 1973 został docentem.

Od 1978 pracował w Instytucie Historii, w Katedrze Historii Nowożytnej (których był, odpowiednio, dyrektorem, 1987–1990, oraz kierownikiem, 1988–2000) Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Krakowie, a następnie Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie, gdzie wykładał historię powszechną nowożytną, historię Francji i historię historiografii. W 1982 uzyskał tytuł profesora nadzwyczajnego, w 1992 zaś profesora zwyczajnego[8]. Był członkiem Komitetu Nauk Historycznych PAN (1987–1990). W latach 90. wielokrotnie wyjeżdżał naukowo za granicę (Francja, Hiszpania, Portugalia, Włochy). W 2001 przeszedł na emeryturę, ale do 2010 kontynuował działalność dydaktyczną w Krakowskiej Akademii im. A. Frycza-Modrzewskiego.

Był autorem ok. 250 prac naukowych, książek popularnonaukowych, monografii i opracowań encyklopedycznych[9], w tym oryginalnych artykułów z zakresu dziejów kultury i cywilizacji: Strach w XVI wieku: nowe wzorce osobowe (1976), Czas dalekich podróży (1993) czy też Książęta i żebracy (1995), biografii czołowych polityków europejskich drugiej połowy XVI wieku: Henryka Walezego, Elżbiety Wielkiej i Jana Zamoyskiego, a także „pomnikowych syntez historii wczesnonowożytnej (...) Dziejów Polski i Litwy (1506-1648) i Narodzin Świata Nowożytnego (1453-1605)[9]. W zbiorczej monumentalnej Historii Europy wydanej w 1997 pod red. A. Mączaka opracował części poświęcone historii Wysp Brytyjskich, Francji, Niderlandów i Włoch, a także dziejom kultury europejskiej. Inspiracją dla jego pisarstwa była historiografia francuska: nie tylko patroni jego młodości – Fernand Braudel, Michel François, Augustin Renaudet – ale też „starzy mistrzowie” jak Jacques Bainville. Jego twórczość charakteryzował zawsze „śmiały krytycyzm wobec zastarzałych a błędnych poglądów”[9]. Był promotorem (m.in. Pawła Koniecznego, Mariusza Misztala, Bożeny Popiołek, Ryszarda Skowrona) i recenzentem licznych rozpraw doktorskich[8], współpracownikiem PSB (autorem 14 biogramów), członkiem Stowarzyszenia Pisarzy Polskich, pisał też poezje. Przyjaźń łączyła go m.in. z historykiem Markiem Eminowiczem i krytykiem literackim Ryszardem Löwem[10].

Odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (1996)[11] oraz Medalem Komisji Edukacji Narodowej (1995).

Żonaty w 1952 z Jadwigą Lehrówną (ur. 1930 w Stanisławowie). Miał jedną córkę Ewę Strzelską (ur. 1954 w Krakowie), troje wnuków i troje prawnuków. Miłośnik Tatr.

Zmarł 26 marca 2022. Został pochowany na cmentarzu Rakowickim w Krakowie[12].

Główne zainteresowania badawcze:

TwórczośćEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Zmarł profesor Stanisław Grzybowski. 2022-03-27. [dostęp 2022-03-27].
  2. Instytut Historii i Archiwistyki UP, Zawiadomienie o uroczystościach pogrzebowych Pana Profesora Stanisława Grzybowskiego, 30 marca 2022 [dostęp 2022-04-01].
  3. Instytut Historii PAN, Zmarł Profesor Stanisław Grzybowski, 4 maja 2022 [dostęp 2022-04-08].
  4. Varia Sobiesciana. Księga Pamiątkowa II Liceum (dawniej III Gimnazjum) im. Króla Jana III Sobieskiego w Krakowie. 1883-2008, s. 37, 2008.
  5. Andrzej Kozioł, Krakowianie. Krakowianin przez duże "K"., „Dziennik Polski”, 29 listopada 2003 [dostęp 2022-03-26].
  6. Stanisław Grzybowski, Dojrzewanie w cieniu historii, „Kraków”, 2011.
  7. W książce Mała matura jego kolegi z licealnej klasy Janusza Majewskiego i powstałym na jej podstawie filmie, opowiadających o tych wydarzeniach został sportretowany jako „Grzyb”. Akcja filmu przeniesiona jest wstecz w stosunku do prawdziwych wydarzeń.
  8. a b Stanisław Grzybowski, [w:] baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI) [online] [dostęp 2009-07-18].
  9. a b c Franciszek Leśniak, Jubileusz profesora Stanisława Grzybowskiego, „Res Gestae”, 10, 2016 [dostęp 2022-03-27].
  10. Andrzej Kozioł, Krakowianie. Profesor Emin., „Dziennik Polski”, 14 grudnia 2002 [dostęp 2022-03-27].
  11. M.P. z 1997 r. nr 6, poz. 52
  12. Nekrolog

BibliografiaEdytuj

  • Franciszek Leśniak, Jubileusz Profesora Stanisława Grzybowskiego. Res Gestae 10 (2016), s. 3–5.
  • Franciszek Leśniak, Łukasz Ptak (oprac.), Bibliografia prac Profesora Stanisława Grzybowskiego za lata 2000-2011. Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Historica X (2011), s. 6–9.
  • Feliks Kiryk, Józef Hampel, Iwona Pietrzkiewicz: Leksykon profesorów Akademii Pedagogicznej im. Komisji Edukacji Narodowej 1946-2006. Kraków: Wydawnictwo Naukowe Akademii Pedagogicznej, 2006, s. 157–158. ISBN 83-7271-395-2.
  • Paweł Konieczny, Klio i skrzydła motyla. Jubileusz Profesora Stanisława Grzybowskiego, Konspekt 7 (2001), s. 47–48.
  • Franciszek Leśniak, Stanisław Grzybowski. Życie i twórczość, [w]: Franciszek Leśniak (red.), Podróże po historii. Studia z dziejów kultury i polityki europejskiej ofiarowane Profesorowi Stanisławowi Grzybowskiemu. Kraków: Wydawnictwo Naukowe Akademii Pedagogicznej, 2000, s. 5–9.
  • Paweł Konieczny, Bibliografia prac profesora Stanisława Grzybowskiego, [w]: Franciszek Leśniak (red.), Podróże po historii. Studia z dziejów kultury i polityki europejskiej ofiarowane Profesorowi Stanisławowi Grzybowskiemu. Kraków: Wydawnictwo Naukowe Akademii Pedagogicznej, 2000, s. 10–20.

Linki zewnętrzneEdytuj