Stanisław Mateusz Rzewuski

hetman wielki koronny, wojewoda bełski i podlaski

Stanisław Mateusz Rzewuski herbu Krzywda (ur. 1662, zm. 4 listopada 1728 we Lwowie) – wojewoda bełski w 1728 roku, hetman wielki koronny w 1726 roku, wojewoda podlaski w 1710 roku, hetman polny koronny w 1706 roku, starosta chełmski w latach 1687–1728[1], starosta lubomelski w 1710 roku[2], przedstawiciel dyplomatyczny Rzeczypospolitej w Imperium Osmańskim w 1699 roku[3], starosta drohowyski w 1710 roku[4].

Stanisław Mateusz Rzewuski
Ilustracja
Herb
Krzywda
Rodzina

Rzewuscy herbu Krzywda

Data urodzenia

1662

Data i miejsce śmierci

4 listopada 1728
Lwów

Ojciec

Michał Florian Rzewuski

Matka

Anna Dzierżkówna

Żona

Dorota Cetner, Ludwika Kunicka

Dzieci

Seweryn Józef Rzewuski, Wacław Piotr Rzewuski, Marianna, Ludwika, Zuzanna

Odznaczenia
Order Orła Białego

Życiorys

edytuj

Jego rodzicami byli podskarbi nadworny koronny Michał Florian Rzewuski i Anna Dzierżkówna, brat Adama. Pułkownik królewski od 1690, następnie generał wojsk cudzoziemskiego autoramentu. Brał udział w wyprawach mołdawskich z lat 1686 i 1691. W roku 1693 udał się z poselstwem na Krym.

Był posłem ziemi chełmskiej na sejm 1688/1689 roku i sejm 1692/1693 roku[5] oraz na sejm konwokacyjny 1696 roku[6]. Poseł na sejm 1690 roku z województwa podolskiego[7]. Po zerwanym sejmie konwokacyjnym 1696 roku przystąpił 28 września 1696 roku do konfederacji generalnej[8].

Był elektorem Augusta II Mocnego z województwa podolskiego w 1697 roku[9]. Następnie brał udział w kampanii przeciw Tatarom w roku 1698.

W 1699 roku posłował do Turcji, by dokonać ratyfikacji traktatu karłowickiego, Turcy jednak zakwestionowali jego kompetencje w tej materii, ponieważ na dokumencie ratyfikującym brakło podpisu polskiego kanclerza. Poseł na sejm 1701 roku i sejm z limity 1701-1702 roku z ziemi chełmskiej[10]. Został krajczym wielkim koronnym w 1702 roku. Poseł na sejm 1703 roku z ziemi chełmskiej[11]. Mianowany przez Augusta II w 1703 referendarzem wielkim koronnym.

Jako regimentarz wojsk koronnych tłumił w roku 1703 powstanie Kozaków Semena Paleja. Był konsyliarzem ziemi chełmskiej w konfederacji sandomierskiej 1704 roku[12]. W 1705 roku brał udział w bitwie warszawskiej. Wkrótce potem Rzewuski otrzymał buławę polną w 1706 i już jako hetman polny koronny dowodził prawym skrzydłem wojsk polskich podczas bitwy kaliskiej w 1706. Po wkroczeniu Karola XII na terytorium Rzeczpospolitej we wrześniu 1707 roku zajął postawę wyczekującą i nie podejmował działań[13]. Był uczestnikiem Walnej Rady Warszawskiej 1710 roku[14]. W 1715 roku wziął udział w Warszawie w radzie senatu, gdzie sprzeciwiał się antyrosyjskim planom króla Augusta II i domagał się wycofania wojska saskiego, zlikwidowania kontrybucji i zwołania sejmu. Po ograniczeniu przywilejów hetmańskich na sejmie 1717 roku prowadził opozycję przeciw dworowi.

Po śmierci Adama Mikołaja Sieniawskiego, w roku 1726 został na sejmie grodzieńskim mianowany hetmanem wielkim koronnym i wojewodą podlaskim.

Odznaczony Orderem Orła Białego[15].

Był żonaty dwukrotnie. W lutym 1690 poślubił Dorotę, córkę starosty lwowskiego Jana Cetnera, a przed rokiem 1706 Ludwikę Eleonorę Kunicką (zm. 1749), podczaszankę czernichowską[13].

Dzieci

edytuj

Z drugiego małżeństwa miał następujące dzieci:

  • Mariannę (zm. 1722), żonę Stanisława Potockiego, wojewody bełskiego
  • Ludwikę (benedyktynkę we Lwowie)
  • Zuzannę[13]

Przypisy

edytuj
  1. Urzędnicy województwa bełskiego i ziemi chełmskiej XIV-XVIII wieku. Spisy". Oprac. Henryk Gmiterek i Ryszard Szczygieł. Kórnik 1992, s. 261.
  2. Krzysztof Chłapowski, Starostowie niegrodowi w Koronie 1565-1795 Materiały źródłowe, Warszawa, Bellerive-sur-Allier 2017, s. 222.
  3. Rocznik Służby Zagranicznej Rzeczypospolitej Polskiej według stanu na 1 kwietnia 1938, Warszawa 1938, s. 140
  4. w tym roku uzyskał dożywocie na starostwo drohowyskie, Krzysztof Chłapowski, Starostowie niegrodowi w Koronie 1565-1795 Materiały źródłowe, Warszawa, Bellerive-sur-Allier 2017, s. 205.
  5. Robert Kołodziej, "Ostatni wolności naszej klejnot". Sejm Rzeczypospolitej za panowania Jana III Sobieskiego, Poznań 2014, s. 552, 556.
  6. Volumina Legum t. V, Petersburg 1860, s. 414.
  7. Robert Kołodziej, Ostatni wolności naszej klejnot. Sejm Rzeczypospolitej za panowania Jana III Sobieskiego, Poznań 2014, s. 562.
  8. Konfederacya Generalna Ordinvm Regni & Magni Dvcatus Lithvaniæ Po niedoszłey Konwokacyey głowney Warszawskiey umowiona Roku Pańskiego 1696. dnia 29 Miesiąca Sierpnia, [1696], [b.n.s.]
  9. Suffragia województw i ziem koronnych i W. X. Litewskiego zgodnie na [...] Augusta II obranego króla polskiego [...] dnia 27 VI i przy poparciu wolnej elekcjej jego [...], s. 39.
  10. Diariusz Sejmu Walnego Warszawskiego 1701-1702, Warszawa 1962, s. 352.
  11. Jarosław Poraziński, Sejm lubelski w 1703 roku i jego miejsce w konfliktach wewnętrznych na początku XVIII wieku, Warszawa-Poznań-Toruń 1988, s. 126.
  12. Actum In Castro Sandomiriensi Sabbatho Ante Festvm Sanctorum Viti et Modesti martyrum proximo, Anno Domini millesimo sptingentesimo quarto, [b.n.s]
  13. a b c Stanisław Mateusz Rzewuski h. Krzywda [online], web.archive.org, 10 lutego 2016 [dostęp 2023-04-20] [zarchiwizowane z adresu 2016-02-10].
  14. Volumina Legum, t. VI, Petersburg 1860, s. 99.
  15. Kawalerowie i statuty Orderu Orła Białego 1705-2008, 2008, s. 141.

Bibliografia

edytuj