Stanisław Nowakowski (harcmistrz)

harcmistrz, nauczyciel

Stanisław Włodzimierz Nowakowski herbu Ślepowron (ur. 27 września 1899 w Jaworowie, zm. 16 stycznia 1985 w Rzeszowie) – polski nauczyciel, harcmistrz, komendant Rzeszowskiej Chorągwi Harcerzy (1944–1947), Przewodniczący Związku Harcerstwa Polskiego (1945).

Stanisław Włodzimierz Nowakowski
Data i miejsce urodzenia 27 września 1899
Jaworów (k. Lwowa)
Data i miejsce śmierci 16 stycznia 1985
Rzeszów
Stopień instruktorski harcmistrz
Organizacja harcerska Związek Harcerstwa Polskiego
Przewodniczący ZHP
Okres sprawowania od 10 stycznia 1945
do lutego 1945
Poprzednik Tadeusz Kupczyński
Następca Janusz Wierusz-Kowalski
Odznaczenia
Order Sztandaru Pracy II klasy Złoty Krzyż Zasługi Srebrny Krzyż Zasługi Medal Brązowy za Długoletnią Służbę Medal Komisji Edukacji Narodowej Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Złoty Krzyż „Za Zasługi dla ZHP”
Złota Odznaka ZNP

ŻyciorysEdytuj

Młodość i naukaEdytuj

Był synem Stanisława Augusta (1874–1923) i Heleny z Żegiestowskich (1875–1956). Uczył się w szkołach: czteroklasowej podstawowej w Tłumaczu, Prywatnym Gimnazjum Realnym w Borszczowie, C. K. V Gimnazjum we Lwowie i VIII Gimnazjum Realnym we Lwowie, gdzie – po przerwie spowodowanej udziałem w I wojnie światowej – zdał maturę w 1918 r. Od grudnia 1919 r. studiował na Wydziale Budowy Maszyn Politechniki Lwowskiej. Po kolejnej przerwie – związanej z wojną 1920 r. – kontynuował naukę: studiował geografię, geologię i petrografię, tym razem na Uniwersytecie Jana Kazimierza (UJK) we Lwowie. W 1922 r. został asystentem w Zakładzie Geografii UJK (ukończył studia w 1924 r.), później uczestnicząc w organizacji instytucji i organizacji geograficznych we Lwowie.

Działalność niepodległościowaEdytuj

W marcu 1917 r. został wcielony do armii austriackiej i trafił na front włoski. W wyniku przegrupowania znalazł się w 1918 r. we Lwowie, gdzie natychmiast wstąpił do Wojska Polskiego. W czasie wojny 1920 r. dowodził 1. kompanią 240. ochotniczego pułku piechoty. Został ranny 15 sierpnia 1920 r. w czasie bitwy pod Suchorzycami. Dostał awans na podporucznika i otrzymał urlop.

HarcerstwoEdytuj

W maju 1915 r. wstąpił do tajnego zastępu „Orłów”, a w grudniu 1915 r. został przyjęty do I Lwowskiej Drużyny Skautowej im. Tadeusza Kościuszki. Po przerwie spowodowanej służbą wojskową w wojsku austriackim wrócił do pracy harcerskiej w 1919 r. W marcu 1919 r. otrzymał pierwszy stopień instruktorski przodownika i został drużynowym III Drużyny Lwowskiej. Od 1921 był członkiem Komendy Chorągwi Lwowskiej. Później był hufcowym w Krośnie i Czortkowie (gdzie pracował). Został harcmistrzem w 1927 r. Od 1936 roku do wybuchu wojny był hufcowym Huculskiego Hufca Harcerzy, który sam zorganizował.

Jesienią 1944 r. – wraz z Antonim Gromskim i Stanisławem Sokołowskim – podjął rozmowy z przedstawicielem PKWN na temat ujęcia w ramy organizacyjne spontanicznie odradzającego się ruchu harcerskiego, w wyniku czego 27 października 1944 r. objął funkcję komendanta Rzeszowskiej Chorągwi Harcerzy, 30 grudnia 1944 r. został członkiem Tymczasowej Naczelnej Rady Harcerskiej, na której pierwszym posiedzeniu w Lublinie został wybrany Przewodniczącym ZHP.

Był to okres równoległego istnienia struktur organizacji harcerskich w różnych miejscach Polski i braku komunikacji między nimi. 17 stycznia 1945 r. dotychczasowe konspiracyjne struktury ZHP, z przewodniczącym Tadeuszem Kupczyńskim, rozwiązały się. W tym samym czasie w lutym 1945 r. Janusz Wierusz-Kowalski został mianowany przez kierownictwo resortu oświaty w Warszawie przewodniczącym ZHP. Stanisław Nowakowski zrezygnował z funkcji Przewodniczącego ZHP w lecie 1945 r. i poświęcił się pracy w chorągwi rzeszowskiej. Zrezygnował (w wyniku nacisków Urzędu Bezpieczeństwa) z funkcji Komendanta Chorągwi w 1947 r., a w 1951 r. zrezygnował z czynnej pracy w harcerstwie.

Po Czerwcu 1956 r. powrócił do pracy harcerskiej. Na Krajowym Zjeździe Działaczy Harcerskich w grudniu 1956 r. w Łodzi został wybrany członkiem Naczelnej Rady Harcerskiej.

W styczniu 1957 r. wszedł w skład Rady Chorągwi i objął funkcję kierownika Wydziału Harcerskiego Komendy Chorągwi Rzeszowskiej. Członkiem Komendy był do 1965 r., a członkiem Rady Chorągwi – do 1975 r.

Jako jeden z pierwszych instruktorów otrzymał w 1965 r. honorowy stopień harcmistrza Polski Ludowej.

Praca pedagogicznaEdytuj

Po ukończeniu studiów w 1924 r. został nauczycielem w Państwowym Gimnazjum im. Mikołaja Kopernika w Krośnie. W 1926 r. został przeniesiony na stanowisko etatowego nauczyciela w Państwowym Gimnazjum im. Juliusza Słowackiego w Czortkowie, gdzie w 1930 roku został kierownikiem Publicznej Szkoły Powszechnej im. Króla Jana III Sobieskiego. W 1935 r. przeniósł się do Kołomyi na stanowisko inspektora szkolnego. Po zajęciu Kresów przez ZSRR pozostał nauczycielem w szkole „polsko-ukraińskiej”, gdzie organizował również tajne nauczanie.

Po zajęciu Podkarpacia przez oddziały radzieckie, latem 1944 r. Nowakowski przeniósł się do Rzeszowa (gdzie mieszkał do śmierci). Został tam w sierpniu 1944 r. mianowany p.o. Kierownika Wydziału Szkolnictwa Powszechnego Kuratorium. Od stycznia 1945 r. był okręgowym wizytatorem szkół powszechnych, później przez pewien czas naczelnikiem Wydziału Ogólnego Kuratorium.

W latach 50. działał w Towarzystwie Wiedzy Powszechnej, Polskim Towarzystwie Geograficznym (był prezesem oddziału rzeszowskiego) i PTTK.

Do sierpnia 1959 r. pracował jako starszy wizytator Kuratorium Okręgu Szkolnego w Rzeszowie, w tym roku został zastępcą dyrektora Studium Nauczycielskiego w Rzeszowie, gdzie pracował do przejścia na emeryturę w 1967 r.

Po śmierci został pochowany na rzeszowskim cmentarzu Wilkowyja.

Życie prywatneEdytuj

Stanisław Nowakowski ożenił się w 1927 r. z Janiną (ur. w 1903 r.) i miał z nią 5 dzieci: Jerzego (1928–1994), Zofię (1930–, również harcmistrzynię), Krystynę Chlebowicz (1934–), Irenę Siudak (1936–2015) i Barbarę Mazur (1939 – ok. 2010).

OdznaczeniaEdytuj

UpamiętnienieEdytuj

W Rzeszowie, na ścianie budynku, w którym mieszkał przez 36 lat, umieszczono 10 listopada 1988 r. tablicę ku czci: „uczestnika walk o niepodległość, Polski, pierwszego komendanta Rzeszowskiej Chorągwi Harcerzy (1944–1947), nauczyciela i geografa, patrioty i społecznika”.

Zobacz teżEdytuj

BibliografiaEdytuj

  • Janusz Wojtycza (red.): Harcerski Słownik Biograficzny. T. 1. Warszawa: Muzeum Harcerstwa, 2006. ISBN 83-923571-1-6.