Otwórz menu główne

Stanisław Pareński

polski lekarz, uczestnik powstania styczniowego

Stanisław Pareński (ur. 16 listopada 1843 w Krakowie, zm. 17 czerwca 1913 pod Szczakową) – lekarz, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, społecznik i mecenas sztuki. Syn radcy sądowego Józefa Pareńskiego i Franciszki z domu Żychowicz.

Stanisław Pareński
Ilustracja
Płaskorzeźba z nagrobka na Cmentarzu Rakowickim
Data i miejsce urodzenia 16 listopada 1843
Kraków
Data i miejsce śmierci 17 czerwca 1913
pod Szczakową
Zawód, zajęcie lekarz, profesor, mecenas sztuki

Po ukończeniu w 1862 Gimnazjum św. Anny podjął studia lekarskie na Uniwersytecie Jagiellońskim, przerwał je jednak po wybuchu powstania styczniowego, w którym walczył pod komendą kapitana Anastazego Władysława Mossakowskiego. Po rozbiciu jego oddziału pod Jaworznikiem i upadku powstania podjął studia medyczne, kończąc je tytułem doktora wszech nauk lekarskich, który otrzymał 28 lutego 1868.

Do roku 1870 był asystentem w katedrze anatomii patologicznej UJ u prof. Alfreda Biesiadeckiego, po czym uzyskał doktorat z chirurgii, przechodząc na stanowisko sekundariusza Oddziału Wewnętrznego w szpitalu św. Łazarza. W 1871 roku wyjechał do Wiednia, gdzie studiował u prof. J. Skody i znanego chirurga T. Billrotha. Otrzymał tam tytuł magistra położnictwa, po czym wrócił do Krakowa, gdzie powierzono mu stanowisko asystenta Kliniki Chorób Wewnętrznych UJ, a po śmierci kierownika Kliniki, Karola Gilewskiego – zastępcy profesora (od 17 czerwca 1871 do 1873).

Habilitację otrzymał w 1872 roku na podstawie rozprawy O wrzodach przewodu pokarmowego skutkiem zatoru powstających. W tym okresie ciężko zachorował, a kierownictwo Kliniki objął Edward Korczyński. Na początku 1875 roku Pareński powrócił do pracy w szpitalu św. Łazarza, w którym przez 38 lat od 1 czerwca 1875 roku aż do śmierci pełnił obowiązki prymariusza (ordynatora).

Pracował na rzecz Krakowa, od 1878 roku jako członek komisji sanitarnej, a od 1881 roku jako członek Rady Miejskiej[1]. Pracował w sekcji dobroczynności publicznej, początkowo jako zastępca, a od 1886 roku jako jej przewodniczący. Był prezesem Polskiego Towarzystwa Balneologicznego (1910-1913)[2].

Opracował m.in. powszechnie stosowaną w Krakowie na początku XX wieku recepturę lekarstwa[3] przeciwko kaszlowi, zwaną "proszkami doktora Pareńskiego".

Żoną Pareńskiego była bywalczyni krakowskiej cyganerii Eliza z domu Mühleisen (1857–14 lutego 1918)[4]. Córki doktora Pareńskiego, Zofia i Maria, pojawiły się jako postaci dramatu Wyspiańskiego "Wesele" - Zosia i Maryna[5]. Pareński miał jeszcze dwoje innych dzieci: syna Jana (zginął jako lotnik podczas wojny polsko-ukraińskiej)[6] i najmłodszą córkę Elizę, późniejszą żonę poety Edwarda Leszczyńskiego. Eliza była kilkakrotnie portretowana przez Wyspiańskiego (najbardziej znany jest jej portret podwójny z 1905) i innych artystów (np. W. Wojtkiewicza); do portretów pozowały także pozostałe córki Pareńskiego.

Willa „Eliza” w Tenczynku (2008)

Posiadał willę Eliza w Tenczynku nazwaną imieniem swojej żony.

Zmarł na skutek tragicznego wypadku. Pochowany został na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie, w grobowcu rodzinnym, w kwaterze O[7][8].

PrzypisyEdytuj

BibliografiaEdytuj