Otwórz menu główne

Stanisław Powalisz (ur. 7 kwietnia 1898 w Kostrzynie, zm. 19 sierpnia 1968 w Poznaniu) – malarz, witrażysta, Powstaniec Wielkopolski, działacz harcerski. Ojciec Marii Powalisz-Bardońskiej.

Stanisław Powalisz
Data i miejsce urodzenia 7 kwietnia 1898
Kostrzyn
Data i miejsce śmierci 19 sierpnia 1968
Poznań
Stopień instruktorski harcmistrz
Data przyrzeczenia harcerskiego 1912
Organizacja harcerska Związek Harcerstwa Polskiego
Drużynowy Drużyny Wilków Morskich
Okres sprawowania od 1919
do 1923
Odznaczenia
Krzyż Niepodległości
Uczestnicy otwarcia wystawy Grupy Artystów Wielkopolskich "Plastyka" w Towarzystwie Przyjaciół Sztuk Pięknych w Poznaniu
Kościół Matki Boskiej Bolesnej w Poznaniu, witraże w kaplicy południowej
Grób Stanisława Powalisza na Cmentarzu Miłostowo w Poznaniu

Spis treści

ŻyciorysEdytuj

Urodził się jako syn krawca Augusta i Marii z domu Michałowska. W 1906 roku rodzina przeprowadziła się do Poznania, gdzie Powalisz ukończył szkołę powszechną i gimnazjum zawodowe. Rozpoczął aktywną działalność w skautingu. Był między innymi komendantem 2. Drużyny im. ks. Józefa Poniatowskiego, a później 5. Poznańskiego Hufca Harcerzy. W 1918 roku został zaprzysiężony na członka POW zaboru pruskiego. Pełnił funkcję dowódcy zakonspirowanej grupy dziesiątek. Organizator Biura Werbunkowego na ul. Głównej, oraz Kwatery Skautowej na ul. Garbary 28. Po wybuchu Powstania Wielkopolskiego kierował grupą skautów gońców przy Dowództwie Głównym Powstania[1]. Przeprowadzał szkolenia z młodzieżą w oddziałach wielkopolskich. Po zakończeniu walk w 1919 roku założył Drużynę im. Jana Kilińskiego, która przekształciła się w Drużynę Wilków Morskich. Inicjator budowy przystani harcerskiej w Kiekrzu. Posiadał zdolności plastyczne oraz organizatorskie. W latach 1923-1927 studiował w Poznańskiej Szkole Sztuk Zdobniczych w Poznaniu, na Wydziale Grafiki i Witrażownictwa. Kontynuował naukę w latach 1930-1931 w Academii Colorossi w Paryżu[2].

Za udział w Powstaniu Wielkopolskim został odznaczony Medalem Niepodległości. Brał udział w licznych wystawach grafiki, malarstwa i witrażownictwa. W 1929 roku miał pierwszą samodzielną wystawę w salonie Związku Wielkopolskich Artystów Plastyków. Dalszą działalność artystyczną poświęcił witrażownictwu. W latach 1932-1936 zdobywał doświadczenie w warsztacie mistrza witraży Dezyderego Mocznaya w Zbąszyniu. W tym okresie współpracował również z pracownią architektoniczną Adama Ballenstaedta, wykonując witraże dla kościoła św. Antoniego w Chorzowie. Artysta wielokrotnie brał udział w Międzynarodowych Targach Poznańskich oraz innych imprezach wystawienniczych. Prace Stanisława Powalisza były wielokrotnie nagradzane. W 1933 otrzymał złoty medal za witraż „Chrystus na krzyżu”, a w 1937 otrzymał nagrodę ministerialną[3].

W 1936 roku otworzył w Poznaniu własną pracownię przy ulicy Bydgoskiej 5. Razem z inżynierem Z. Wirbeserem, zaprojektował gazowy piec witrażowniczy do wypalania szkła witrażowego, który został wykonany przez pracowników miejskiej gazowni. Była to całkowicie nowatorska konstrukcja na terenie Polski.

Po wybuchu wojny zaangażował się w harcerską działalność konspiracyjną, współtworzył Szare Szeregi[4]. Stanisław Powalisz wraz z rodziną w 1940 roku został przymusowo wysiedlony do Międzyrzecza Podlaskiego na teren Generalnego Gubernatorstwa. Po powrocie do Poznania w 1945 uruchomił zniszczony warsztat. Pierwsze powojenne dzieła figuralne artysta wykonał w 1946 r. do kościoła OO. Franciszkanów we Wronkach. Jako członek Związku Polskich Artystów Plastyków Stanisław Powalisz brał udział wielu wystawach okręgowych i ogólnopolskich. W krótkim czasie uznany został za wybitnego artystę witrażownictwa. W 1968 otrzymał nagrodę ministra kultury i sztuki. Żonaty z Pelagią Kasprzak, z którą miał sześcioro dzieci(Danutę, Andrzeja, Marię, Zdzisławę, Wiesławę i Katarzynę. Pracownię witrażowniczą prowadzi syn Marii, Jakub.

Pochowany jest na Cmentarzu Komunalnym Miłostowo w Poznaniu (pole 7, kwatera 20).

Zrealizowane, własne projektyEdytuj

OdznaczeniaEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Zbigniew Pilarczyk. Skauci poznańscy w Powstaniu Wielkopolskim 1918-1919. „Powstaniec Wielkopolski”, s. 11, 2015. 
  2. Jarosław Mulczyński: Poznańska Zdobnicza 1919-1939. Poznań: 2009.
  3. Praca zbiorowa pod red. E. Rostworowskiego: Polski Słownik Biograficzny. T. XXVIII/2. Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1985, s. 273.
  4. Jerzy Jabrzemski: Harcerze z Szarych Szeregów. Warszawa: 1997, s. 256.
  5. Edmund Jurdziński, Z dziejów Winiar, parafii i kościoła (9), w: Życie Parafii św. Stanisława Kostki, nr 6(11)/1994, Poznań, s. 5

BibliografiaEdytuj

  • J. Jabrzemski: Harcerze z Szarych Szeregów, Warszawa 1997;
  • J. Mulczyński: Poznańska Zdobnicza 1919-1939, Poznań 2009;
  • A. Nowak: Skauci poznańscy w walce o polskość i niepodległość, Poznań 1994;
  • Z. Pilarczyk: Skauci poznańscy w Powstaniu Wielkopolskim 1918-1919 [w] Powstaniec Wielkopolski, Poznań 2015;
  • Praca zbiorowa pod red. B. Polaka: Powstańcy Wielkopolscy. Biogramy uczestników powstania wielkopolskiego 1918-1919. Tom XIV, Poznań 2017;
  • E. Serwański: Z dziejów wielkopolskiej konspiracji 1939-1945, Poznań 1999.