Otwórz menu główne

Stanisław Pruszyński (generał)

Ten artykuł dotyczy dotyczy generała Wojska Polskiego. Zobacz też: inne osoby o nazwisku Stanisław Pruszyński.

Stanisław Napoleon Ursyn-Pruszyński herbu Rawicz (ur. 8 września 1857 w Paryżu, zm. 2 listopada 1929 w Grudziądzu) – cesarski i królewski szambelan, Feldmarschalleutnant cesarskiej i królewskiej armii, generał dywizji Wojska Polskiego.

Stanisław Napoleon Pruszyński
generał dywizji generał dywizji
Data i miejsce urodzenia 8 września 1857
Paryż
Data i miejsce śmierci 2 listopada 1929
Grudziądz
Przebieg służby
Lata służby 1877-1921
Siły zbrojne Wappen Kaisertum Österreich 1815 (Klein).png Armia Austro-Węgier
Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie
Jednostki 17 Brygada Kawalerii
Główne wojny i bitwy I wojna światowa
Odznaczenia
Order Korony Żelaznej III klasy (Austro-Węgry) Kawaler Orderu Leopolda Krzyż Żelazny (1813) II Klasy Komandor z Gwiazdą Orderu Franciszka Józefa (Austro-Węgry) Krzyż Żelazny (1813) I Klasy

ŻyciorysEdytuj

Był synem Józefa, ziemianina właściciela dóbr w Galicji Wschodniej i na Wołyniu[1], i Izabeli z Rzyszczewskich. Ukończył szkołę realną w Salzburgu. W latach 1875-1876 studiował budownictwo na politechnice w Wiedniu[2]. Żonaty, a następnie rozwiedziony od 1908 z Józefą Benesch. W 1901 urodziła się mu córka Izabela.

13 czerwca 1877 jako pracownik magistratu wiedeńskiego złożył egzamin kadecki i rozpoczął służbę wojskową w 4 pułku ułanów w Monasterzyskach. W 1885 ukończył Szkołę Sztabu Generalnego w Wiedniu. Jako oficer 17 Brygady Kawalerii otrzymał 1 lutego 1885 przydział służbowy do sztabu następcy tronu arcyksięcia Rudolfa. W latach 1886–1888 przebywał kilkakrotnie potajemnie na terytorium państwa rosyjskiego (prawdopodobnie w celach wywiadowczych), zatrzymany w r 1888 na terenie Królestwa Polskiego, przez dwa miesiące siedział w X Pawilonie Cytadeli Warszawskiej. W lutym 1889 został przeniesiony do 2 pułku dragonów, w styczniu 1891 awansował na rotmistrza, a od maja 1894 był przeniesiony do 7 pułku dragonów i otrzymał stanowisko pierwszego adiutanta inspektora remontów końskich. Od 1 maja 1894 do 1 maja 1902 był też dowódcą szwadronu dragonów w Czechach. Awansowany w maju 1902 na majora, objął służbę w 5 pułku ułanów i pełnił ją do 1 maja 1905, przeniesiono go następnie do 3 pułku dragonów. Dn. 1 listopada 1906 otrzymał awans do stopnia podpułkownika w 3 pułku dragonów, w którym służył do kwietnia 1909, potem był dowódcą 13 pułku ułanów. 1 listopada 1909 został pułkownikiem, a 28 marca 1913 otrzymał stanowisko pułkownika dowódcy w 17 Brygadzie Kawalerii w Wiedniu. 1 maja 1914 został awansowany na generała majora, ale pozostał na poprzednim stanowisku. Na wojnę Pruszyński wyruszył 6 sierpnia 1914 jako dowódca 17 Brygady Kawalerii. Przekroczył granicę rosyjską pod Rozwadowem i na czele swej brygady uczestniczył w zwycięskiej dla wojsk austro-węgierskich bitwie pod Kraśnikiem. Następnie brał udział w bojach pod Lublinem, a potem (listopad-grudzień 1914) w działaniach odwrotowych i zaczepnych na zachód od Płocka. 10 kwietnia 1915 powierzono mu pełnienie obowiązków dowódcy 2 Dywizji Kawalerii na froncie rosyjskim. Dywizją dowodził z powodzeniem do 11 listopada 1915 po czym przeniesiony został do służby okupacyjnej na Wołyniu i Chełmszczyźnie. 14 października 1916 został komendantem obwodowym w Zamościu, w Generalnym Gubernatorstwie Wojskowym. Na początku następnego roku przeniesiony został do Lublina w charakterze „generała przydzielonego” do C.K. Komendy Generalnego Gubernatora w Królestwie Polskim. Na tym stanowisku współpracował z gen. mjr Stanisławem Szeptyckim i awansował na generała porucznika (niem. Feldmarschalleutnant). Od 28 stycznia[3] do czerwca 1918 był zastępcą c. i k. generalnego gubernatora, gen. broni (niem. Feldzeugmeister) Karla von Kuka. Po urlopie otrzymał przeniesienie do Dowództwa Wojskowego „Praga” na stanowisko inspektora oddziałów zapasowych. W październiku i listopadzie 1918 był inspektorem kawalerii w Dowództwach Wojskowych w Temesvár, Hermannstadt i Koszycach. Odwołany 8 listopada 1918 do Wiednia, został 1 grudnia 1918 przeniesiony w stan spoczynku. W maju 1919 rozpoczął starania o przyjęcie do Wojska Polskiego.

16 lipca 1919 przyjęty został do Wojska Polskiego z zatwierdzeniem posiadanego stopnia, zaliczony do I Rezerwy armii z jednoczesnym powołaniem do czynnej służby na czas wojny i wyznaczony na stanowisko dowódcy Okręgu Etapowego Wołkowysk[4]. Był m.in. dowódcą 8 Dywizji Strzelców w armii gen. Hallera. W styczniu 1920 dowodził Grupą Operacyjną WP (Front Pomorski), która zajęła tereny dawnej ziemi chełmińsko-michałowskiej, m.in. 23 stycznia Grudziądz. 21 kwietnia 1920 zatwierdzony został w stopniu generała porucznika z dniem 1 kwietnia tego roku.

Po przeniesieniu w stan spoczynku z dniem 1 kwietnia 1921, w stopniu generała porucznika, zamieszkał w Grudziądzu przy ul. A. Mickiewicza 18. 26 października 1923 roku Prezydent RP Stanisław Wojciechowski zatwierdził go w stopniu generała dywizji. Zmarł 2 listopada 1929 w Grudziądzu[5] i tam pochowany został na cmentarzu garnizonowym.

 
Grób generała w Grudziądzu

AwanseEdytuj

  • podporucznik (Leutnant) – 1878
  • porucznik (Oberleutnant) – 1883
  • rotmistrz (Rittmeister II kl.) – 1891
  • rotmistrz (Rittmeister I kl.) – 1894
  • major (Major) – 1902
  • podpułkownik (Oberstleutnant) – 1906
  • pułkownik (Oberst) – 1 listopada 1910
  • generał brygady (Generalmajor) – 1 maja 1914
  • generał dywizji (Feldmarschalleutnant) – 1 maja 1917
  • generał porucznik – zatwierdzony 21 kwietnia 1920 w Wojsku Polskim z dniem 1 kwietnia 1920
  • generał dywizji – zatwierdzony 26 października 1923 ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919

Ordery i odznaczeniaEdytuj

Wybrane publikacjeEdytuj

W języku niemieckim:

  • Die japanische Wehrmacht. 2 Aufl. Wien. 1904.
  • Japanische Berichte über die Kämpfe die zur Einnahme des Landfestigungen von Port-Artur fuhrten. Vebers. Wien. 1909.
  • Die Kämpfe auf der Insel Sachalin während des Russisch-Japanischen Krieges. Nach russischen und japanischen Quellen. Wien. 1910.

PrzypisyEdytuj

  1. Jan Rydel podaje, że ojciec generała był rentierem.
  2. Piotr Stawecki podał, że generał studiował trzy lata na Wydziale Budownictwa Wyższej Szkoły Technicznej w Wiedniu.
  3. Według Piotra Staweckiego – 9 września 1917 r.
  4. Dz. Rozk. MSWojsk. ↓, nr 80 z 1919 roku, poz. 2731.
  5. Zmarli. „Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych”, s. 38, Nr 3 z 29 stycznia 1930. Ministerstwo Spraw Wojskowych. 

BibliografiaEdytuj

  • Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych. Wojskowa Biblioteka Cyfrowa „Zbrojownia”. [dostęp 2018-05-15].
  • Mieczysław Wrzosek "Stanisław Napoleon Pruszyński" hasło [w] Polski Słownik Biograficzny tom XXVIII wyd. 1984-1985 str. 621-622 wersja elekrtoniczna
  • Tadeusz Kryska-Karski i Stanisław Żurakowski, Generałowie Polski Niepodległej, Editions Spotkania, Warszawa 1991, wyd. II uzup. i poprawione, s. 56.
  • Piotr Stawecki, Słownik biograficzny generałów Wojska Polskiego 1918-1939, Warszawa: „Bellona”, 1994, s. 263-264, ISBN 83-11-08262-6, OCLC 830050159.
  • Jan Rydel, W służbie cesarza i króla: generałowie i admirałowie narodowości polskiej w siłach zbrojnych Austro-Węgier w latach 1868-1918, Kraków: Księgarnia Akademicka, 2001, s. 256-257, ISBN 83-7188-235-1, OCLC 830250410.
  • Antonio Schmidt-Brentano, Die k. k. bzw. k. u. k. Generalität 1816-1918, Wiedeń 2007.