Stanisław Schayer

polski indolog, językoznawca i filozof

Stanisław Schayer (ur. 8 maja 1899 w Sędziszowie, zm. 1 grudnia 1941 w Otwocku)[1]językoznawca, indolog, filozof, profesor Uniwersytetu Warszawskiego, założyciel (1932) i pierwszy dyrektor Instytutu Orientalistycznego UW[2][3], członek Polskiej Akademii Umiejętności i Towarzystwa Naukowego Warszawskiego[4].

Stanisław Schayer
Data i miejsce urodzenia 8 maja 1899
Sędziszów
Data i miejsce śmierci 1 grudnia 1941
Otwock
Zawód, zajęcie lingwista, indolog, filozof
Faksymile

ŻyciorysEdytuj

W dzieciństwie, jego rodzina przeniosła się z Sędziszowa do Warszawy, gdzie w 1916 ukończył gimnazjum. Studiował języki klasyczne na Uniwersytecie Warszawskim, a potem na Uniwersytecie w Heidelbergu filologię indyjską (m.in. u Brunona Liebicha i Maxa Wallesera) i filozofię (u Hansa Driescha). Na Uniwersytecie we Fryburgu studiował filozofię u Heinricha Rickerta i w 1921 obronił tam doktorat, pt: Vorarbeiten zur Geschichte der Mahayanistischen Erlösungslehre. W 1924 uzyskał habilitację na Uniwersytet Jana Kazimierza we Lwowie[5].

W latach 1925–1928 był profesorem Gimnazjum im. Jana Zamoyskiego w Warszawie[2]. W latach 1927-1930 wykładał jako docent, a od 1930 roku profesor Uniwersytetu Warszawskiego zagadnienia związane z kanonem palijskim, kulturą staroindyjską, kurs sanskrytu, lektorat z tekstów sanskryckich i palijskich. W 1932 został dyrektorem Instytutu Orientalistycznego UW. W 1938 został profesorem zwyczajnym filozofii indyjskiej na Wydziale Humanistycznym UW[5].

Jako filolog indyjski był uczniem Andrzeja Gawrońskiego[6], jako logik – Jana Łukasiewicza[7].

W 1939 wyjechał na wykłady do Anglii, skąd wrócił po wybuchu wojny. Zmarł w sanatorium w Otwocku[5].

WkładEdytuj

Był jednym z twórców polskiej indologii, opartej na znajomości języków oryginalnych[5]. Napisał historię literatury indyjskiej – pierwszą taką pracę w języku polskim niebędącą tłumaczeniem – która ukazała się jako część I tomu Wielkiej literatury powszechnej (1930). Założył wychodzące w latach 1937–1939 pismo Polish Bulletin of Oriental Studies.

W ówczesnych badaniach nad filozofią indyjską dominowało stanowisko szukające wspólnych elementów i koincydencji między tradycjami indyjską, a filozofiami starożytną i zachodnią (Paul Deussen, Fiodor Szczerbackoj). Schayer uważał to zagadnienie za mało znaczące, i zajmował się specyfiką filozofowania na Wschodzie, i tym co nowego wnosi on do myśli zachodniej. Wyróżniał 5 takich zasadniczych różnic[5]:

  • związki z magią,
  • przestrzenny charakter bytów psychicznych i metafizycznych,
  • brak formalizmu
  • duża rola przykładów,
  • mistyczny sposób filozofowania.

Przejawem takiego szukania specyfiki, było zainteresowanie logiką buddyjską[5]. W latach 1932–1933 Schayer opublikował dwa artykuły na temat logiki indyjskiej, w których rozwijał analizę wprowadzoną przez Jana Łukasiewicza, argumentując, że logika Arystotelesa nie jest właściwym narzędziem badawczym przy opisie logiki indyjskiej.

PublikacjeEdytuj

  • (1921) Vorarbeiten zur Geschichte der Mahayanistischen Erlösungslehre,
  • (1923) tłumaczenie z bengalskiego: Rabindranath Tagore Pieśni Tabira,
  • (1924) tłumaczenie z sanskrytu: Kalidasa, Śakuntalta czyli Pierścien fatalny. Dramat heroiczny w siedmiu aktach, Warszawam ^2 Siakuntala, Warszawa 1957,
  • (1930) Historia literatury indyjskiej, [w:] Wielka literatura powszechna, Wyd. Trzaska – Evert – Michalski, Warszawa, t. I, [1930]. Wypisy, t. VI, [1933].
  • (1932) Contributions to the Problem of Time in Indian Philosophy, Kraków,
  • (1932) Studien zur indischen Logik. I. Der indische und der aristotelische Syllogismus. „Bulletin International de l’Academie Polonaise des Sciences et de Lettres, Classe de Philologie”, Krakow, 1933 (4-6), s. 90–96. Przedruk, [w:] Schayer (1988), 410-414. Tłum. angielskie: Joerg Tuske, [w:] Ganeri (2001), 93-101.
  • (1933), Über die Methode der Nyāya-Forschung. [w:] O. Stein, W.Gambert, eds., Festschrift für Moritz Winternitz, p. 247-257, Leipzig. Przedruk, [w:] Schayer (1988), 422-432.Tłum. angielskie: Joerg Tuske, [w:] Ganeri (2001), 102-109.
  • (1938), Religie Wschodu (inicjator i współautor),
  • (1988), O filozofowaniu Hindusów. Artykuły wybrane, red. Marek Mejor, PWN, Warszawa.

PrzypisyEdytuj

  1. Data i miejsce urodzenia oraz pierwsza data śmierci za: Wielka Encyklopedia Powszechna PWN t. 10 Robi-Step. Inne źródło, Smolna 30. Gimnazjum im. Jana Zamoyskiego Warszawa: PIW, 1989, wspomnienie Juliusza Wiktora Gomulickiego na s. 148 i 156 podaje rok śmierci 1942. Miejsce śmierci oba źródła podają zgodnie.
  2. a b Smolna 30. Gimnazjum im. Jana Zamoyskiego Warszawa: PIW, 1989, wspomnienie Juliusza Wiktora Gomulickiego na s. 148 i 156.
  3. strona Wydziału Orientalistycznego Uniwersytetu Warszawskiego.
  4. Oficjalna strona internetowa Towarzystwa Naukowego Warszawskiego.
  5. a b c d e f Sajdek 2011 ↓.
  6. Fedirko, Janusz. 2008. Fenomenalny Multilingwista Profesor Andrzej Gawroński (1885–1927). Alma Mater nr 2 (100), miesięcznik Uniwersytetu Jagiellońskiego http://web.archive.org/web/20110927162126/http://www3.uj.edu.pl/alma/alma/100/16.pdf.
  7. http://web.archive.org/web/20070708153539/http://www1.uni-hamburg.de/syllogism/Texte/Schayer_1_extended_abstract.pdf Klaus Glashoff, Hamburg, Stanisław Schayer’s Method of Research on Nyāya, 10th December 2003, pobrane 2009.08.15.

BibliografiaEdytuj

  • Klasu Glashoff, Stanisław Schayer’s Method of Research on Nyāya, „Journal of Indian Philosophy”, 32, 2004, s. 295-319.
  • Arnold Kunst, Stanisław Schayer (8.V.1899 – 1.XII.1941), „Rocznik Orientalistyczny”, XXI, 1957, s. 19-27.
  • Marek Mejor, Contribution of Polish Scholars to the Study of Indian Logic, „Journal of Indian Philosophy”, 31/1-3, 2003, s. 9-20.
  • Paweł Sajdek, Schayer Stanisław, [w:] Andrzej Maryniarczyk (red.), Encyklopedia filozofii polskiej, t. 2, Lublin: Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu, 2011, s. 506-507.
  • Stanisław Schayer, O filozofowaniu Hindusów. Artykuły wybrane, Marek Mejor (red.), Warszawa: PWN, 1998, ISBN 83-01-08657-2.
  • Włodzimierz Wilowski, Stanisław Schayer, twórca polskiej szkoły studiów nad filozofią indyjską, „[Sprawozdania Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, Wydział Filologiczno-Filozoficzny”, 105, 1988, s. 62-68.