Stanisław Sedlaczek

polski pedagog, instruktor i działacz harcerski

Stanisław Marian Sedlaczek (ur. 31 stycznia 1892 w Kołomyi, zm. 3 sierpnia 1941 w niemieckim obozie koncentracyjnym KL Auschwitz) – pedagog, instruktor i działacz harcerski, harcmistrz Rzeczypospolitej, Naczelnik Harcerzy Związku Harcerstwa Polskiego.

Stanisław Sedlaczek
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia

31 stycznia 1892
Kołomyja, Austro-Węgry

Data i miejsce śmierci

3 sierpnia 1941
KL Auschwitz, Oświęcim, Polska pod okupacją, III Rzeszy

Zawód, zajęcie

Polski pedagog, instruktor i działacz harcerski.

Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi
Odznaka ZHP „Wdzięczności”
Upamiętnienie Stanisława Sedlaczka przy rondzie jego imienia w Warszawie

Życiorys

edytuj

Syn Wiktora i Felicji z Dominikowskich. Ukończył V Gimnazjum we Lwowie zdając w 1910 egzamin dojrzałości z wyróżnieniem[1]. Będąc studentem wydziału budowy maszyn Politechniki Lwowskiej (1910–1914) brał czynny udział w życiu akademickim, był członkiem „Zetu”, przewodniczącym akademickiego koła Towarzystwa Szkół Ludowych i współorganizatorem Akademickich Stałych Drużyn Sokolich. Służbę w harcerstwie rozpoczął jako przyboczny 7 Lwowskiej Drużyny Skautowej. W 1913 wszedł do redakcji „Skauta” i do Związkowego Naczelnictwa Skautowego jako sekretarz. Był członkiem kierownictwa kursów w Skolem, kształcącym instruktorów skautowych.

W 1914/1915 prowadził tajną pracę skautową we Lwowie okupowanym przez wojska rosyjskie. W 1915 w Warszawie i Wilnie nawiązywał kontakt ze skautingiem w Kongresówce; w 1915–1919 przebywał w Kijowie, centrum ruchu harcerskiego na Ukrainie, kierując jako naczelnik pracą Harcerstwa Polskiego w Imperium Rosyjskim. Był wykładowcą teorii harcerstwa w Polskim Kolegium Uniwersyteckim w Kijowie, co stanowiło zarzewie konfliktu, w wyniku którego w marcu 1919 odszedł z uczelni Henryk Ułaszyn (po stronie prowadzonych w języku polskim wykładów Sedlaczka stanął rektor Ludwik Janowski)[2].

W latach 1916–1918 redagował pismo „Młodzież” (następnie „Harce”). W tym samym okresie kierował dwoma kursami instruktorskimi w „Kiń Grust”, w czasie których przeszkolono 250 osób. W 1919 wyjechał do Warszawy, gdzie wszedł w skład Wydziału Wykonawczego Naczelnej Rady Harcerskiej. W latach 1919–1921 i 1925–1931 pełnił funkcję Naczelnika Głównej Kwatery Męskiej. W 1920 był redaktorem „Harcerza”, a od 1930 jego wydawcą. W latach 1921–1928 był naczelnym inspektorem harcerstwa w Ministerstwie Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego.

Pracując aktywnie w harcerstwie, nie zaniedbywał podnoszenia swoich kwalifikacji i wiedzy. W 1922 ukończył studium psychologiczno-pedagogiczne w Wyższym Instytucie Pedagogicznym, a w 1928 Wydział Filozoficzny na Uniwersytecie Warszawskim[1].

W 1923 znalazł się w składzie Komendy Kursu Związkowego Głównej Kwatery Męskiej w Piwnicznej. W tym samym roku został redaktorem „Wiadomości Urzędowych”, które po połączeniu z „Harcmistrzem” redagował do 1933. Był kilkakrotnie delegatem na Światowe Konferencje Skautów. W 1932 wszedł w skład Rady Starszego Harcerstwa, ale w tym samym roku stracił wpływ na Związek za prezentowanie poglądów sprzecznych z koncepcją wychowania państwowo-obywatelskiego. W związku z tym objął stanowisko kierownika Działu Programowego w Katolickim Stowarzyszeniu Młodzieży Żeńskiej i Męskiej w Poznaniu, ale w dalszym ciągu wydawał „Harcerza”, który w 1937 zmienił nazwę na „Zagończyk”. Wydawanie pisma harcerskiego poza ZHP spowodowało konflikt z ówczesnym naczelnikiem ZHP[3].

W czasie okupacji Sedlaczek był współtwórcą Harcerstwa Polskiego (tzw. Hufce Polskie) i ich pierwszym naczelnikiem.

W nocy 17/18 maja 1941 został aresztowany przez Gestapo razem z prof. Witoldem Staniszkisem i kilkunastu innymi pracownikami Stołecznego Komitetu Samopomocy Społecznej. W mieszkaniu nie robiono żadnej rewizji. W śledztwie na Pawiaku nie postawiono żadnych zarzutów. 23 lipca 1941 wywieziony w transporcie do niemieckiego obozu koncentracyjnego KL Auschwitz w Oświęcimiu, gdzie 3 sierpnia 1941 został zamordowany[4][5].

Autor książek, artykułów i opracowań. Ważniejsze z nich to: „Szkoła Harcerza”, „Harcerstwo polskie”, „Album”, „Bibliografia harcerska”, „Rocznik harcerski 1928”, „Przeglądy i pokazy harcerskie”, „Harcerstwo na Rusi i w Rosji”, „Geneza harcerstwa i skautingu”, oraz konspiracyjnie „Harcerstwo”.

Tłumacz: Rolanda E. Philippsa „System zastępowy”, Roberta Baden-Powella „Wskazówki dla skautmistrzów”.

Wszystkie jego utwory objęte były od 1951 zapisem komunistycznej cenzury w Polsce, podlegały natychmiastowemu wycofaniu z bibliotek[6].

Od 9 stycznia 1926 był mężem Ireny Szulc[1], z którą miał trzech synów i córkę Wandę (1928–2013). Jego synowie Marian (1926–2015) i Stanisław (1926–2018) walczyli w powstaniu warszawskim[7][8].

Ordery i odznaczenia

edytuj

Upamiętnienie

edytuj

Stanisław Sedlaczek jest patronem Ronda na Powiślu, które jest skrzyżowaniem ulic Łazienkowskiej, Myśliwieckiej i Rozbrat. Na rondzie znajduje się głaz z tablicą pamiatkową, którą poświęcił jego syn ks. Marian Sedlaczek[9].

Książki Stanisława Sedlaczka

edytuj
  • Bibliografia harcerska
  • Drogowskaz harcerski, Warszawa 1934,1936,1939
  • Gawędy o Prawie Harcerskim, Warszawa 1932
  • Geneza skautingu i harcerstwa. Szkic w 25-lecie harcerstwa, Warszawa 1936
  • Harcerstwo na Rusi i w Rosji, Warszawa 1936
  • Harcerstwo w dobie dzisiejszej
  • Harcerstwo w szkole, Warszawa 1930
  • Józefa Joteyko
  • Kilka myśli o zadaniach harcerstwa, Warszawa 1919
  • Krajoznawstwo i harcerstwo, Warszawa 1930
  • Metodyka harców w przykładach, Warszawa 1935
  • Obóz harcerski
  • Organizacja Harcerstwa Polskiego, Warszawa 1920
  • Podstawy etyczne skautingu
  • Przeglądy i pokazy harcerskie. Musztra harcerska, Poznań 1931
  • Szkoła Harcerza na podstawie Baden-Powella „Skauting for boys” i polskiej literatury harcerskiej, Kijów 1917
  • System zastępowy
  • Wytyczne metodyki harcerskiej, Warszawa 1931

Redakcja

edytuj
  • Harcerstwo. Tom 1 i 2, Warszawa 1922.
  • Kalendarz harcerski za rok 1924, Warszawa 1924.
  • Harcerstwo w obozach, Warszawa 1928.
  • Kalendarz harcerski na rok 1924, Warszawa 1924.

Zobacz też

edytuj

Przypisy

edytuj
  1. a b c d e Stanisław Łoza (red.): Czy wiesz kto to jest? Uzupełnienia i sprostowania. Warszawa: 1939, s. 273-274. [dostęp 2021-09-30].
  2. Jerzy Róziewicz, Leszek Zasztoft. Polskie Kolegium Uniwersyteckie w Kijowie (1917–1919). „Rozprawy Z Dziejów Oświaty”, s. 115, Nr 34 / 1991. Instytut Historii Nauki PAN. ISSN 0080-4754. 
  3. Czy wiesz kto to jest? Uzupełnienia i sprostowania, Przedruk techniką fotooffsetową wykonany w Zakładach Graficznych RSW Prasa Książka Ruch w Ciechanowie z przygotowanej do druku odbitki korektowej nie wydanej książki z egzemplarza udostępnionego przez Bibliotekę Narodową w Warszawie. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1984, s. 273.
  4. ks. Marian Sedlaczek, Wanda Sedlaczek: Harcmistrz Rzeczypospolitej Stanisław Sedlaczek. Poznań: 1991, s. 64-69.
  5. Stanisław Konarski, w: Polski Słownik Biograficzny. T. 36. Warszawa-Kraków: Polska Akademia Nauk, Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla, 1995, s. 139-142.
  6. Cenzura PRL, posłowie Zbigniew Żmigrodzki, Wrocław 2002, s. 37.
  7. Powstańcze Biogramy - Stanisław Sedlaczek [online], 1944.pl [dostęp 2021-09-30] (pol.).
  8. Powstańcze Biogramy - Marian Sedlaczek [online], 1944.pl [dostęp 2021-09-30] (pol.).
  9. Archiwum Historii Mówionej - Marian Sedlaczek [online], 1944.pl [dostęp 2021-09-30] (pol.).

Bibliografia

edytuj

Linki zewnętrzne

edytuj