Otwórz menu główne

Stanisław Stojałowski

polski duchowny katolicki, działacz ludowy

Stanisław Stojałowski (ur. 14 maja 1845 w Zniesieniu, zm. 23 października 1911 w Krakowie) – polski duchowny katolicki, polityk, poseł na sejm galicyjski i do parlamentu austriackiego, zwolennik panslawizmu i agraryzmu[1], wydawca pism ludowych: „Wieniec” i „Pszczółka[2], propagator haseł: oddzielenia Kościoła od państwa, parcelacji wielkiej własności ziemskiej, bezpłatnego szkolnictwa i wyboru hierarchów kościelnych przez wiernych, w 1896 ekskomunikowany przez Kościół rzymskokatolicki[3], rok później ekskomunikę cofnięto[4].

Stanisław Stojałowski
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 14 maja 1845
Zniesienie
Data i miejsce śmierci 23 października 1911
Kraków
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Prezbiterat 28 sierpnia 1870

ŻyciorysEdytuj

Pochodził z rodziny szlacheckiej: syn Juliusza, właściciela ziemskiego i Ludwiki z Glaennapów. Uczył się w Buczaczu i Przemyślu, a następnie w gimnazjum we Lwowie. 27 stycznia 1863 wstąpił do zakonu jezuitów i odbył dwuletni nowicjat w Starej Wsi. W latach 1866–1867 odbywał tam studia filozoficzne, które kontynuował w Krakowie od 1867 do 1868. Od 1868 studiował teologię w Krakowie.

Święcenia kapłańskie otrzymał 28 sierpnia 1870. W 1872 założył „Apostolstwo Serca Jezusowego. Intencje na miesiąc…” – miesięcznik katolicki, wydawany obecnie pod tytułem Posłaniec Serca Jezusowego.

4 lutego 1875 opuścił zakon i przeszedł w szeregi duchowieństwa diecezjalnego. Był wikariuszem w kościele św. Marcina we Lwowie, a od 1881 proboszczem w Kulikowie.

Od 1891 działał na terenie Cieszyna, gdzie założył Towarzystwo Macierzy Katolickiej. W 1900 z jego inicjatywy powstało w Jaworznie Stowarzyszenie Katolickie „Przyjaźń Jaworznicka” (reaktywowane w 1991)[5]. Od 1900 działał społecznie na terenie Bielska, Białej i okolic.

 
Fr. Andrzej Adamski, The Church in Poland in the Mirror of the Press
(wyd. Verbum 2012);
zob. CHAPTER II
The Church During Partitions – at the Turn of Centuriess (s. 31−32)

W 1875 odkupił od Czesława Pieniążka dwa upadające czasopisma dla chłopów („Wieniec” i „Pszczółka”), a następnie poprzez ich redakcję i rozpowszechnienie rozpoczął propagandę na wsi. Zdobył dużą popularność, organizując pielgrzymki, demonstracje, tworząc chłopskie kółka rolnicze, robotnicze związki zawodowe i (od 1887) wyborcze komitety chłopskie. Wyrokiem z 16 września 1889 został uznany winnym przestępstw kościelnych i skazany na utratę probostwa w Kulikowie i na 6-tygodniowe rekolekcje w klasztorze w Sanoku[6]. Dwukrotnie aresztowany przed wyborami do parlamentu austriackiego (6 października 1888 i 15 listopada 1894), a także w październiku 1896 przed uzupełniającymi wyborami do Sejmu Krajowego Galicji VII kadencji w Sanoku, gdy w sposób – zdaniem prasy – niegodny dokonano jego zatrzymania i odstawienia do miejscowego aresztu[7]. Był 27 razy więziony łącznie spędził w więzieniach i aresztach 9 lat.

Władze kościelne nałożyły sekwestr na dochody księdza Stojałowskiego, następnie został zasuspendowany, a w sierpniu 1896 wyklęty przez Watykan[8]. Klątwa, po złożeniu obszernych wyjaśnień przez księdza Stojałowskiego została cofnięta we wrześniu 1897[4]. W 1896 założył Stronnictwo Chrześcijańsko-Ludowe, które weszło w sojusz z socjaldemokracją i odniosło sukces w wyborach 1897 (6 mandatów)[9]. W latach 1898–1911 poseł na Sejm Krajowy Galicji. Od ugody z władzami w 1897 stopniowo przesuwa się w kierunku prawicy. W 1900 założył Zjednoczenie Stronnictw Ludowych, w 1904 Polskie Centrum Ludowe. Pod koniec życia zbliżył się do Narodowej Demokracji.

Zmarł 23 października 1911 na Zaciszu w Krakowie. Został pochowany na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie[10].

UpamiętnienieEdytuj

  • Na terenie Sanoka w dzielnicy Dąbrówka została nazwana ulica imieniem ks. Stanisława Stojałowskiego[11]. 1919 w Jaworznie,
  • pomniki Stanisława Stojałowskiego: w 1912 we wsi Turbia[12] , 1914 w Szczepanowie [13] i Krzewicowej Czarnej koło Łańcuta [14], 1938 w Dziewinie
  • Z inicjatywy Józefa Putka wydana została seria znaczków pocztowych, m.in. z podobizną Stanisława Stojałowskiego[15].
  • imieniem ks. Stanisława Stojałowskiego nazwano ulicę w Szczecinie (dzielnica Pogodno)[16]
  • imieniem ks. Stanisława Stojałowskiego nazwano ulicę w Krakowie
  • imieniem ks. Stanisława Stojałowskiego nazwano ulicę w Jaworznie.

PrzypisyEdytuj

  1. Jacek Bartyzel, Bogdan Szlachta, Adam Wielomski, Encyklopedia polityczna. Radom 2007, s.20.
  2. Mały słownik 1964 ↓, s. 347.
  3. Ruch ludowy a Kościół rzymskokatolicki w latach II Rzeczypospolitej 2002 ↓, s. 55,.
  4. a b Rafał Łętocha, Ks. Stanisław Stojałowski – obrońca ludu polskiego, "Nowy Obywatel" - pismo na rzecz sprawiedliwości społecznej, 13 kwietnia 2012 [dostęp 2018-07-29].
  5. Strona Stowarzyszenia Katolickiego PRZYJAŹŃ JAWORZNICKA w JAWORZNIE.
  6. Redaktor „Wieca” i „Pszczółki” przed sądem. „Krakus”, s. 10, Nr 27 z 8 lipca 1893. 
  7. Kronika. „Gazeta Sanocka”, s. 4, Nr 83 z 1 listopada 1896. 
  8. Ruch ludowy a Kościół rzymskokatolicki w latach II Rzeczypospolitej 2002 ↓, s. 51, 52,.
  9. Jarosław Tomasiewicz: Rewolucja w imię Ewangelii?, „Robotnik Śląski” nr 7/1999.
  10. Pogrzeb ks. Stojałowskiego Czas 1911 nr 490 z 26 października s. 2
  11. Wykaz nazw ulic miasta Sanoka. sanok.pl, 13 stycznia 2012. [dostęp 2014-05-10].
  12. Na prowincji. Odsłonięcie pomnika ks. Stojałowskiego Kurier Lwowski 1912 nr 209 s. 5
  13. Pomnik ks. Stojałowskiego Kurier Lwowski 1914 nr 292 s. 5
  14. Odsłonięcie pomnika Kurier Lwowski 1914 nr 194 s.2
  15. Słownik Biograficzny 1989 ↓, s. 335,.
  16. Szczecin, Stojałowskiego Stanisława, ks., Ulica. W: mapa Targeo.pl [on-line]. AutoMapa Sp. z o.o.. [dostęp 2018-05-29].

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj