Stanisław Szwed (1894–1984)

Stanisław Szwed[1] (ur. 19 października 1894 w Zagórzu, zm. 4 września 1984 w Sanoku) – kapitan rezerwy artylerii Wojska Polskiego, kawaler Orderu Virtuti Militari, działacz samorządowy, poseł, prawnik.

Stanisław Szwed
Ilustracja
Stanisław Szwed w niemieckim obozie KL Auschwitz w 1943
Data i miejsce urodzenia 19 października 1894
Zagórz
Data i miejsce śmierci 4 września 1984
Sanok
Poseł V kadencji Sejmu (II RP)
Okres od 1938
do 1939
Przynależność polityczna Obóz Zjednoczenia Narodowego
Stanisław Szwed
Ilustracja
kapitan artylerii kapitan artylerii
Data i miejsce urodzenia 19 października 1894
Zagórz
Data i miejsce śmierci 26 maja 1984
Sanok
Przebieg służby
Siły zbrojne Wojsko Polskie
Jednostki 1 Pułk Artylerii Górskiej
Główne wojny i bitwy wojna polsko-ukraińska
wojna polsko-bolszewicka
II wojna światowa
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari
Nagrobek Emilii i Stanisława Szwedów

ŻyciorysEdytuj

Urodził się 19 października 1894 w Zagórzu[2][3] jako jedno z 13 dzieci Jana (woźny kolejowy w Zagórzu[4]) i Weroniki z domu Krzak. Był bratem m.in. Ludwika (ur. 1892[5][6]), Edwarda (1904-1982), Władysława (ur. 1896[4]), Heleny (ur. 1908)[7], Franciszka (1911-1989). Rodzice przenieśli się do Zagórza z okolic Żywca w 1889. Ojciec rodziny Jan pracował jako dróżnik na kolei w Zasławiu, potem w Zagórzu. Gospodarował na 10-morgowym gospodarstwie, z czego tylko trzy były jego własnością, a resztę dzierżawił od dworu i bogatszych gospodarzy. Dzieci pomagały rodzicom w prowadzeniu gospodarstwa, wszystkie z nich ukończyły szkołę powszechną, część Gimnazjum im. Królowej Zofii w Sanoku, sześcioro studia wyższe.

W listopadzie 1911 założył w Zagórzu dwa patrole skautowe i objął funkcję drużynowego[8][9][10]. W 1913 zdał egzamin dojrzałości w C. K. Gimnazjum Męskim w Sanoku (wraz z nim do klasy uczęszczali m.in. Władysław Brzozowski, Jan Bratro i Władysław Zaleski)[2][11][12]. Pierwotnie rozpoczął studia na akademii handlowej[2]. Następnie podjął studia prawnicze na Wydziale Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego. Podczas studiów, po odzyskaniu przez Polskę niepodległości został przyjęty do Wojska Polskiego, brał udział w wojnie polsko-ukraińskiej 1918–1919 (jako zastępca dowódcy polskiego pociągu pancernego „Pionier” uczestniczącego w walkach z Ukraińcami o odblokowanie linii kolejowej PrzemyślNiżankowiceLwów i polsko-bolszewickiej (w lipcu 1920 jako dowódca „Pioniera” osłaniał wycofującą się w kierunku Lwowa 18 Dywizję Piechoty przed sowiecką 1 Armią Konną)[10].

W 1922 został przeniesiony do rezerwy. Został awansowany do stopnia porucznika artylerii ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919[13]. Następnie zweryfikowany do stopnia kapitana artylerii ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919[14]. W 1923, 1924 był oficerem rezerwowym 1 pułku artylerii górskiej w garnizonie Nowy Sącz[15][16]. Został osadnikiem wojskowym i otrzymał w ramach osadnictwa wojskowego gospodarstwo rolne o pow. 20 ha we wsi Skrobowszczyzna w powiecie wołożyńskim w województwie nowogródzkim[17]. W 1934 był kapitanem rezerwy artylerii przydzielonym do 1 pułku artylerii lekkiej Legionów i pozostawał wówczas w ewidencji Powiatowej Komendy Uzupełnień Lida[18].

W 1929 został burmistrzem miasteczka Wołożyn. Z ramienia Obozu Zjednoczenia Narodowego został wybrany posłem na Sejm V kadencji (1938–1939), ostatniej w II Rzeczypospolitej.

Po wybuchu II wojny światowej w okresie trwającej okupacji niemieckiej powrócił do Zagórza biorąc czynny udział w ruchu oporu. W 1942 wraz z bratem Ludwikiem został aresztowany i osadzony w więzieniu Montelupich w Krakowie, a 5 lutego 1943 obaj zostali osadzeni w niemieckim obozie koncentracyjnym Auschwitz-Birkenau[3][6]. Stanisław otrzymał tam numer obozowy 100429, a Ludwik 100428[3][6]. Obaj w 1944 zostali przeniesieni do obozu obozu w Ravensbrück i przeżyli wojnę[3][6].

Po wojnie Stanisław Szwed osiadł w Szczecinie (w tym czasie zamieszkiwał przy ulicy Matejki[19]). Po przejściu na emeryturę w 1973 zamieszkał w Sanoku.

Jego żoną była Emilia z domu Porębska (ur. 1909, zm. 26 maja 1984). Stanisław Szwed zmarł 4 września 1984[20][21]. Oboje zostali pochowani na cmentarzu przy ul. Jana Matejki w Sanoku.

OdznaczenieEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. W ewidencji Wojska Polskiego II Rzeczypospolitej był określany jako Stanisław Szwed I.
  2. a b c XXXII. Sprawozdanie Dyrekcyi c.k. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1912/13. Sanok: Fundusz Naukowy, 1913, s. 58.
  3. a b c d Stanisław Szwed. auschwitz.org. [dostęp 2019-11-07].
  4. a b CK Gimnazjum Państwowe Wyższe w Sanoku. Katalog główny, rok 1913/14 (zespół 7, sygn. 61). AP Rzeszów – O/Sanok, s. 491.
  5. CK Gimnazjum Państwowe Wyższe w Sanoku. Katalog główny, rok szkolny 1906/1907 (zespół 7, sygn. 42). AP Rzeszów – O/Sanok, s. 651.
  6. a b c d Ludwik Szwed. auschwitz.org. [dostęp 2019-11-07].
  7. Państwowe Gimnazjum im. Królowej Zofii w Sanoku. Katalog główny, rok 1921/22 (zespół 7, sygn. 82). AP Rzeszów – O/Sanok, s. 305.
  8. Czesław Mazurczak: Harcerstwo Sanockie 1910–1949. Kraków: Harcerska Oficyna Wydawnicza, 1990, s. 19.
  9. Alicja Wolwowicz: Zarys dziejów sanockiego harcerstwa. W: 95 lat sanockiego harcerstwa 1911–2006. Sanok: 2006, s. 5.Sprawdź autora rozdziału:1.
  10. a b c Edward Zając: Jak Sanok wybił się na niepodległość. Sanok: Miejska Biblioteka Publiczna im. Grzegorza z Sanoka w Sanoku, 1995, s. 23. ISBN 83-901466-3-0.
  11. Kronika. „Tygodnik Ziemi Sanockiej”, s. 3, Nr 27 z 1 lipca 1913. 
  12. Absolwenci. 1losanok.pl. [dostęp 2012-04-02].
  13. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 847.
  14. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 769.
  15. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 775.
  16. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 695.
  17. Osadnicy wojskowi – lista kompletna. kresy.genealodzy.pl. s. 202. [dostęp 2015-07-23].
  18. Rocznik Oficerski Rezerw 1934 ↓, s. 135, 613.
  19. Dwa dni w mieście naszej młodości. Sprawozdanie ze zjazdu koleżeńskiego wychowanków Gimnazjum Męskiego w Sanoku w 70-lecie pierwszej matury w roku 1958. Warszawa: 1960, s. 148.
  20. Parafia Przemienienia Pańskiego w Sanoku. Indeks do ksiąg zmarłych od roku 1914. Sygn. 110/21.
  21. Data śmierci 4 września 1984 została podana także na inskrypcji nagrobnej. Inne źródło wskazało datę zgonu 26 maja 1984.
  22. Dekret Naczelnika Państwa L. 11310 V.M. Adj. Gen. z 1922 r. (Dziennik Personalny z 1922 r. Nr 6, s. 227)

BibliografiaEdytuj