Otwórz menu główne

Stanisław Szwed[1] (ur. 19 października 1894 w Zagórzu, zm. 4 września 1984 w Sanoku) – kapitan rezerwy artylerii Wojska Polskiego, kawaler Orderu Virtuti Militari, działacz samorządowy, poseł, prawnik.

Stanisław Szwed
Data i miejsce urodzenia 19 października 1894
Zagórz
Data i miejsce śmierci 4 września 1984
Sanok
Poseł V kadencji Sejmu (II RP)
Okres od 1938
do 1939
Przynależność polityczna Obóz Zjednoczenia Narodowego
Stanisław Szwed
kapitan artylerii kapitan artylerii
Przebieg służby
Siły zbrojne Wojsko Polskie
Jednostki 1 Pułk Artylerii Górskiej
Główne wojny i bitwy wojna polsko-ukraińska
wojna polsko-bolszewicka
II wojna światowa
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari
Nagrobek Emilii i Stanisława Szwedów

Spis treści

ŻyciorysEdytuj

Urodził się 19 października 1894 w Zagórzu[2] jako jedno z 13 dzieci Jana (woźny kolejowy w Zagórzu[3]) i Weroniki z domu Krzak. Był bratem m.in. Edwarda (1904-1982), Władysława (ur. 1896[3]), Heleny (ur. 1908)[4], Franciszka (1911-1989). Rodzice przenieśli się do Zagórza z okolic Żywca w 1889. Ojciec rodziny Jan pracował jako dróżnik na kolei w Zasławiu, potem w Zagórzu. Gospodarował na 10-morgowym gospodarstwie, z czego tylko trzy były jego własnością, a resztę dzierżawił od dworu i bogatszych gospodarzy. Dzieci pomagały rodzicom w prowadzeniu gospodarstwa, wszystkie z nich ukończyły szkołę powszechną, część Gimnazjum im. Królowej Zofii w Sanoku, sześcioro studia wyższe.

W listopadzie 1911 założył w Zagórzu dwa patrole skautowe i objął funkcję drużynowego[5][6][7]. W 1913 zdał egzamin dojrzałości w C. K. Gimnazjum Męskim w Sanoku (wraz z nim do klasy uczęszczali m.in. Władysław Brzozowski, Jan Bratro i Władysław Zaleski)[2][8][9]. Pierwotnie rozpoczął studia na akademii handlowej[2]. Następnie podjął studia prawnicze na Wydziale Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego. Podczas studiów, po odzyskaniu przez Polskę niepodległości został przyjęty do Wojska Polskiego, brał udział w wojnie polsko-ukraińskiej 1918–1919 (jako zastępca dowódcy polskiego pociągu pancernego „Pionier” uczestniczącego w walkach z Ukraińcami o odblokowanie linii kolejowej PrzemyślNiżankowiceLwów i polsko-bolszewickiej (w lipcu 1920 jako dowódca „Pioniera” osłaniał wycofującą się w kierunku Lwowa 18 Dywizję Piechoty przed sowiecką 1 Armią Konną)[7].

W 1922 został przeniesiony do rezerwy. Został awansowany do stopnia porucznika artylerii ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919[10]. Następnie zweryfikowany do stopnia kapitana artylerii ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919[11]. W 1923, 1924 był oficerem rezerwowym 1 pułku artylerii górskiej w garnizonie Nowy Sącz[12][13]. Został osadnikiem wojskowym i otrzymał w ramach osadnictwa wojskowego gospodarstwo rolne o pow. 20 ha we wsi Skrobowszczyzna w powiecie wołożyńskim w województwie nowogródzkim[14]. W 1934 był kapitanem rezerwy artylerii przydzielonym do 1 pułku artylerii lekkiej Legionów i pozostawał wówczas w ewidencji Powiatowej Komendy Uzupełnień Lida[15].

W 1929 został burmistrzem miasteczka Wołożyn. Z ramienia Obozu Zjednoczenia Narodowego został wybrany posłem na Sejm V kadencji (1938–1939), ostatniej w II Rzeczypospolitej.

Po wybuchu II wojny światowej w okresie trwającej okupacji niemieckiej powrócił do Zagórza biorąc czynny udział w ruchu oporu. W 1942 wraz z bratem Ludwikiem został aresztowany i osadzony w więzieniu Montelupich w Krakowie, a w lutym 1943 wywieziony do obozu Auschwitz-Birkenau (nr obozowy 100429).

Po wojnie osiadł w Szczecinie (w tym czasie zamieszkiwał przy ulicy Matejki[16]). Po przejściu na emeryturę w 1973 zamieszkał w Sanoku.

Jego żoną była Emilia, z domu Porębska (ur. 1909, zm. 26 maja 1984). Stanisław Szwed zmarł 4 września 1984[17][18]. Oboje są pochowani we wspólnym na cmentarzu przy ul. Jana Matejki w Sanoku.

OdznaczeniaEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. W ewidencji Wojska Polskiego II Rzeczypospolitej był określany jako Stanisław Szwed I.
  2. a b c XXXII. Sprawozdanie Dyrekcyi c.k. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1912/13. Sanok: Fundusz Naukowy, 1913, s. 58.
  3. a b CK Gimnazjum Państwowe Wyższe w Sanoku. Katalog główny, rok 1913/14 (zespół 7, sygn. 61). AP Rzeszów – O/Sanok, s. 491.
  4. Państwowe Gimnazjum im. Królowej Zofii w Sanoku. Katalog główny, rok 1921/22 (zespół 7, sygn. 82). AP Rzeszów – O/Sanok, s. 305.
  5. Czesław Mazurczak: Harcerstwo Sanockie 1910–1949. Kraków: Harcerska Oficyna Wydawnicza, 1990, s. 19.
  6. Alicja Wolwowicz: Zarys dziejów sanockiego harcerstwa. W: 95 lat sanockiego harcerstwa 1911–2006. Sanok: 2006, s. 5.
  7. a b c Edward Zając: Jak Sanok wybił się na niepodległość. Sanok: Miejska Biblioteka Publiczna im. Grzegorza z Sanoka w Sanoku, 1995, s. 23. ISBN 83-901466-3-0.
  8. Kronika. „Tygodnik Ziemi Sanockiej”, s. 3, Nr 27 z 1 lipca 1913. 
  9. Absolwenci. 1losanok.pl. [dostęp 2012-04-02].
  10. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 847.
  11. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 769.
  12. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 775.
  13. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 695.
  14. Osadnicy wojskowi – lista kompletna. kresy.genealodzy.pl. s. 202. [dostęp 2015-07-23].
  15. Rocznik Oficerski Rezerw 1934 ↓, s. 135, 613.
  16. Dwa dni w mieście naszej młodości. Sprawozdanie ze zjazdu koleżeńskiego wychowanków Gimnazjum Męskiego w Sanoku w 70-lecie pierwszej matury w roku 1958. Warszawa: 1960, s. 148.
  17. Parafia Przemienienia Pańskiego w Sanoku. Indeks do ksiąg zmarłych od roku 1914. Sygn. 110/21.
  18. Data śmierci 4 września 1984 została podana także na inskrypcji nagrobnej. Inne źródło wskazało datę zgonu 26 maja 1984.
  19. Dekret Naczelnika Państwa L. 11310 V.M. Adj. Gen. z 1922 r. (Dziennik Personalny z 1922 r. Nr 6, s. 227)

BibliografiaEdytuj