Otwórz menu główne

Stanisława Rachwałowa

Stanisława Rachwałowa z domu Surówka, ps. Herbert, Herbuta, Zygmunt, Rysiek, Ryś (ur. ok 1906, zm. 1985) – wywiadowca Związku Walki Zbrojnej, Delegatury Sił Zbrojnych na Kraj oraz Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość”. Represjonowana przez Niemców i komunistów.

Więziona w obozach koncentracyjnych KL Auschwitz, KL Ravensbrück i KL Neustadt-Glewe. Po wojnie więziona przez komunistów w więzieniach przy ulicy Montelupich w Krakowie, w Inowrocławiu i Fordonie[1]. W niektórych publikacjach jest określana jako „Pilecki w spódnicy”.

ŻyciorysEdytuj

Pochodziła z Rudek pod Lwowem. Wychowała się w patriotycznej rodzinie. Ukończyła lwowskie Gimnazjum Sióstr Urszulanek. Znała języki niemiecki, francuski i włoski. Wyszła za maż za Zygmunta Rachwała, oficera Wojska Polskiego i Policji Państwowej. Miała z nim dwie córki: Katarzynę i Annę. W 1939 roku, Zygmunt trafił do sowieckiej niewoli i słuch o nim zaginał. Zimą tego roku w Krakowie, Stanisława rozpoczęła swoją pracę konspiracyjną w strukturach kontrwywiadu Okręgu Kraków ZWZ. Podlegała bezpośrednio pod rozkazy Jana Hartwiga „Cypriana”. Kobieta sprawdziła się w pracy konspiracyjnej. Stworzyła nawet własną sieć informacyjną[2]. Posługiwała się wówczas pseudonimami „Herbert”, „Herburta”, „Rysiek”, „Ryś”[3].

W kwietniu 1941 roku została aresztowana przez gestapo w Krakowie. W trakcie przesłuchań była brutalnie bita i torturowana. Straciła 9 zębów[4].

Miesiąc później została wykupiona z więzienia za fundusze ZWZ i powróciła do pracy w kontrwywiadzie, która trwała aż do października 1942, kiedy ponownie została aresztowana. Po przesłuchaniach i ciężkim śledztwie uznano ją za „politycznie podejrzaną” i w grudniu 1942 roku wywieziono do obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau. Dzięki znajomości języków zatrudniono ją przy zakładaniu kartotek rzeczy osobistych odbieranych więźniom i złożonych w depozycie po przywiezieniu ich do Oświęcimia. Szybko przystąpiła do obozowego ruchu oporu. Przesyłała z obozu raporty dla podziemia zawierające datę przybycia transportu więźniów, nazwę miejscowości z której pochodził transport oraz ilość osób[5].

18 stycznia 1945 roku obóz w Oświęcimiu ewakuowano, a część więźniów Niemcy wywieźli do innych obozów koncentracyjnych. Rychwałową przeniesiono do KL Ravensbrück, a następnie do KL Neustadt-Glewe nad Łabą. 2 maja 1945 roku obóz został wyzwolony przez aliantów, a Rachwałowa odzyskała wolność. Ważyła wówczas 46 kg[6].

Po pobycie w angielskim szpitalu wojskowym, Rachwałowa powróciła do kraju, który znalazł się pod kontrolą sowiecką. W Krakowie od czerwca 1945 roku podjęła pracę w wywiadzie Delegatury Sił Zbrojnych na Kraj, organizującej konspirację antykomunistyczną. Przyjęła pseudonim „Zygmunt”. Od września 1945 roku rozpoczęła pracę dla Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość”.

Zajmowała się zbieraniem informacji z dziedziny gospodarczej, politycznej i wojskowej. Gromadziła dane osobowe i sporządzała charakterystyki aktywnych członków partii komunistycznej, urzędników państwowych, funkcjonariuszy UB i MO oraz oficerów „ludowego” wojska polskiego. Jej raporty wykorzystywane były przez dowództwo WiN w Kraju, jak również wysyłane do ośrodków emigracyjnych w Wielkiej Brytanii. W Krakowie, zbudowała siatkę informacyjną. W związku z rozbiciem przez UB struktur wywiadowczych, a następnie aresztowaniem II Zarządu Głównego WiN od 26 sierpnia 1946 Rachwałowa zaczęła się ukrywać. 30 października 1946 roku została aresztowana w Warszawie.

Po trwającym 11 miesięcy śledztwie, otrzymała w I instancji wyrok śmierci, utrata praw publicznych i obywatelskich praw honorowych oraz przepadek mienia. 14 lutego 1948 roku wyrok złagodzono do dożywocia, a 10 maja 1955 złagodzono do 15 lat pozbawienia wolności i utraty praw na 5 lat. 4 maja 1956 roku, na podstawie ustawy o amnestii z 27 kwietnia 1956 wyrok złagodzono do 10 lat więzienia i utraty praw publicznych na 2 lata i 6 miesięcy.

Objęta amnestią z 27 kwietnia 1956 roku, na fali „odwilży” została zwolniona z więzienia po 10 latach - 30 października 1956 roku.

Przez wiele lat po wyjściu z więzienia była inwigilowana przez Służbę Bezpieczeństwa, która pozyskała „tajnego współpracownika” w jej bliskim otoczeniu. Znajdowała się pod wzmożonym nadzorem bezpieki pomimo tego, że stan zdrowia po przejściu śledztw w niewoli hitlerowskiej i komunistycznej nie pozwolił jej nawet podjąć pracy[7].

UpamiętnienieEdytuj

  • Stanisława Rachwałowa jest jednym z bohaterów VII edycji Tropem Wilczym - Biegu Pamięci Żołnierzy Wyklętych z 2019 roku[8].

PrzypisyEdytuj