Otwórz menu główne

Stara Wieś (województwo śląskie)

wieś w województwie śląskim
Zobacz też: Stara Wieś w innych znaczeniach tej nazwy.

Stara Wieś (wil.: Wymysdiüf, niem. Altdorf, dawniej Wilhelmsdorf) – wieś w Polsce, położona w województwie śląskim, w powiecie bielskim, w gminie Wilamowice, która wchodzi w skład Euroregionu Beskidy.

Stara Wieś
Herb
Herb Starej Wsi
XVIII-wieczny budynek szkoły parafialnej prowadzonej przez kantora
XVIII-wieczny budynek szkoły parafialnej prowadzonej przez kantora
Państwo  Polska
Województwo śląskie
Powiat bielski
Gmina Wilamowice
Liczba ludności (2008) 1978
Strefa numeracyjna 33
Kod pocztowy 43-330[1]
Tablice rejestracyjne SBI
SIMC 0076351
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Stara Wieś
Stara Wieś
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Stara Wieś
Stara Wieś
Ziemia49°54′18″N 19°06′53″E/49,905000 19,114722

W latach 1975–1998 miejscowość Stara Wieś, wchodziła w skład administracyjny województwa bielskiego.

GeografiaEdytuj

Powierzchnia sołectwa Stara Wieś wynosi 987,6 ha[2] a liczba ludności około 1998[3], co daje gęstość zaludnienia równą 202,3 os./km².

Sołectwo Stara Wieś w województwie śląskim graniczy z siedzibą gminy Wilamowice, sołectwami Dankowice, Pisarzowice, Bestwina, Janowice.

Integralne części wsiEdytuj

Integralne części wsi Stara Wieś[4][5]
przysiółek Pole Janowskie
części wsi Biała Glina, Dębina, Kamieniec, Kępa Dolna, Kępa Górna, Łąka, Międzylesie, Nowy Świat, Podlas, Pole Wilamowskie, Skowronek, Stara Wieś Dolna, Stara Wieś Górna, Talerz, Zaolzie

HistoriaEdytuj

Osada wiejska założona została przez osadników przybyłych z zachodu być może już w połowie XIII wieku, kilka lat po najeździe mongolskim na Polskę w 1241. Z powodu braku jednoznacznych źródeł nie wiadomo czy miało to związek z nadaniem przez księcia opolskiego Mieszka Otyłego pomiędzy 1243-1246 w kasztelanii oświęcimskiej 500 łanów ziemi (ok. 121 km²) cystersom z Lubiąża[6][7]. Osadnicy ci założyli następnie również pobliskie Wilamowice i na początku XIV wieku funkcjonowały już dwie parafie, po raz pierwszy wzmiankowano w 1326 w spisie świętopietrza dekanatu Oświęcim diecezji krakowskiej. Starą Wieś wzmiankowano pod nazwą Antiquo Willamowicz[8], a zapis ten jest otwarty do interpretacji, a typowo polska końcówka patronimiczna -(ow)ice[a] mogła być oznaką postępującej asymilacji. Jednoznacznie niemiecka nazwa Wilmsdorff pojawiła się w 1440, w czasie gdy w okolice istniejącej już bielskiej wyspy językowej dotarła kolejna fala osadnictwa niemieckiego. Z analizy języka i stroju późniejszych mieszkańców Wilamowic wywnioskować można, że wspomniani osadnicy wywodzili się z Fryzji i Flandrii, a z nazwy miejscowości, że jej zasadźcą był według późniejszej tradycji niejaki William (jakoby ze Szkocji),[9] lub Wilam (dolnoniemiecki wariant im. Wilhelm). Jako Stara Wieś (niem. Altdorf) miejscowość występuje w dokumentach od 1444 roku[10].

W dokumencie sprzedaży księstwa oświęcimskiego Koronie Polskiej wystawionym przez Jana IV oświęcimskiego 21 lutego 1457 roku, obecna miejscowość wymieniona była jako Stara Wyesz[11].

Do 1377 wspólnym właścicielam Starych i Nowych Wilamowic był niejaki Zdzisław z Nowych Wilamowic. Po Zdzisławie z Nowych Wilamowic, osada wiejska nazywana Starymi Wilamowicami, została zajęta przez rycerzy została własnością Bibersteinów, którzy z biegiem czasu przyjęli nazwisko na Starowieyscy[12]. W 1522 roku Krzysztof Biberstein-Starowiejski, wybudował stojący do dziś drewniany kościół Podwyższenia Krzyża Świętego. Według wizytacji kościelnej z 1598 roku w miejscowości Stara Wieś, funkcjonowała przykościelna szkoła parafialna (Schola cantorum). Po roku 1522 nastąpił rozłam osadników w Starej Wsi na dwie części – górną i dolną. Jeden z kolejnych właścicieli górnej części osady Starej Wsi, Jan Przypkowski samowolnie uwolnił (wasali) w 1572 chłopów od poddaństwa osobistego, uczynił to bez prawnego aktu potwierdzenia. W 1599 roku, Jan Przypkowski sprzedał swoją część górnej wsi właścicielowi części dolnej, Andrzejowi Biberstein–Starowieyskiemu, który przywrócił poddaństwo (wasalstwo), doprowadziło to buntu chłopów, którzy dokonali samosądu i zamordowali właściciela Andrzeja Biberstein-Starowieyskiego w Starej Wsi w roku 1600[13].

W czasie potopu szwedzkiego nacierające z północy na południe zagony szwedzkie około 20 lutego 1656 roku splądrowały Starą Wieś, paląc kilka chłopskich domów, rabując dwór i zabierając monstrancję z drewnianego kościoła.

Po I rozbiorze Polski (1772) miejscowość Stara Wieś, weszła w skład terenów podległych austriackiej Galicji. W 1787 powstała pierwsza szkoła podstawowa w której nauczano po niemiecku i po polsku, pierwszym nauczycielem i zarazem dyrektorem (kierownikiem) był Błażej Wesołowski. Rdzenni mieszkańcy Starej Wsi pod zaborem austriackim mieli nieco większe swobody narodowościowe do tworzenia kultury i zwyczajów ludowych a niżeli w innych zaborach niemieckim czy rosyjskim[14].

WspółcześnieEdytuj

Przez miejscowość Stara Wieś, przepływa rzeka Skowronka. W części dolnej Starej Wsi, w tzw.: dolinie znajduje się ciąg połączonych stawów rybnych: karpia. Na górnym obszarze Starej Wsi znajduje się kilka punktów widokowych, z których rozpościera się pejzaż okolicy, jak i pobliskiego Beskidu Małego i Śląskiego. Głównym punktem obserwacyjnym i spotkań młodzieży jest położona na wysokości 306 m n.p.m. tzw. „Biała Glina” na której od roku 2000 ustawiony pozostał, krzyż jubileuszowy (drugiego milenium) o wysokości 33 m.

W miejscowości Sołeckiej Stara Wieś, znajduje się architektura zabytkowa i sakralna oraz współczesna.

ZabytkiEdytuj

ReligiaEdytuj

Urodzeni w Starej WsiEdytuj

UwagiEdytuj

  1. Dla przykładu wzmiankowane w 1305 po raz pierwszy pobliskie Bertoldowice (dziś Komorowice) jako Bertoltowitz, wskazywało, że jej pierwsi mieszkańcy byli (w większości) polskiego pochodzenia. Porównaj Zaplecze osadnicze Bielska. W: Bielsko-Biała. Monografia miasta. Idzi Panic (redakcja). Wyd. drugie. T. I: Bielsko od zarania do wybuchu wojen śląskich. Bielsko-Biała: Wydział Kultury i Sztuki Urzędu Miejskiego w Bielsku-Białej, 2011, s. 221. ISBN 978-83-60136-31-7.

PrzypisyEdytuj

  1. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych poprzez wyszukiwarkę. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2015-03-26].
  2. Gmina Wilamowice: Strategia rozwoju Gminy Wilamowice do 2015. W: bip.wilamowice.pl [on-line]. 2007-01-17. [dostęp 2010-12-07].
  3. Gmina Wilamowice: Liczba mieszkańców – osoby zameldowane na stałe. W: www.gmina.wilamowice.pl [on-line]. 2009-01-01. [dostęp 2010-12-07].
  4. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  5. TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 18.11.2015].
  6. Jerzy Rajman. Mieszko II Otyły książę opolsko-raciborski (1239-1246). „Kwartalnik Historyczny”. R. 100 nr 3, s. 22, 1993. Kraków. 
  7. Wojciech Janusz: 725 lat Jawiszowic. Panorama najdawniejszych dziejów miejscowości na pograniczu śląsko-małopolskim. Jawiszowice: 2010, s. 15.
  8. Monumenta Poloniae Vaticana T.1 Acta Camerae Apostolicae. Vol. 1, 1207-1344. Jan Ptaśnik (redakcja). Cracoviae: Sumpt. Academiae Litterarum Cracoviensis, 1913, s. 147-150.
  9. Julian Zinkow: Oswięcim i okolice. Przewodnik monograficzny. Oświęcim: Wydawnictwo „PLATAN“, 1994, s. 188. ISBN 83-7094-002-1.
  10. J. Zinkow, 1994, s. 189.
  11. Krzysztof Prokop: Księstwa oświęcimskie i zatorskie wobec Korony Polskiej w latach 1438-1513. Dzieje polityczne. Kraków: PAU, 2002, s. 151. ISBN 978-8388857-31-7.
  12. Zinkow J., 1994, s. 190.
  13. J. Zinkow, 1994, s. 190.
  14. Wroczyński R., (1987), Dzieje oświaty polskiej 1795-1945. Wyd. 2, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa, s. 374.
  15. Podwyższenia Krzyża Świętego (Stara Wieś). diecezja.bielsko.pl. [dostęp 2017-04-22].