Stare Jabłonki

wieś w województwie warmińsko-mazurskim

Stare Jabłonki (dawniej niem. Alt Jablonken[3]) – wieś w Polsce, położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie ostródzkim, w gminie Ostróda[4][5], na Pojezierzu Iławskim, około 11 km od Ostródy, nad jeziorem Szeląg Mały.

Stare Jabłonki
wieś
Ilustracja
Budynek stacji kolejowej Stare Jabłonki
Państwo

 Polska

Województwo

 warmińsko-mazurskie

Powiat

ostródzki

Gmina

Ostróda

Liczba ludności (2019)

677

Strefa numeracyjna

89

Kod pocztowy

14-133[2]

Tablice rejestracyjne

NOS

SIMC

0485434

Położenie na mapie gminy wiejskiej Ostróda
Mapa konturowa gminy wiejskiej Ostróda, po prawej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Stare Jabłonki”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, u góry znajduje się punkt z opisem „Stare Jabłonki”
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa konturowa województwa warmińsko-mazurskiego, po lewej znajduje się punkt z opisem „Stare Jabłonki”
Położenie na mapie powiatu ostródzkiego
Mapa konturowa powiatu ostródzkiego, po prawej znajduje się punkt z opisem „Stare Jabłonki”
Ziemia53°41′19″N 20°05′59″E/53,688611 20,099722[1]

W latach 1975–1998 wieś należała administracyjnie do województwa olsztyńskiego.

Okoliczne tereny są atrakcyjne pod względem turystycznym, a sama wieś jest ośrodkiem letniskowym.

Integralne części wsi edytuj

Integralne części wsi Stare Jabłonki[4][5]
SIMC Nazwa Rodzaj
0485440 Jabłonka część wsi
1047222 Nowe Jabłonki część wsi
0485457 Zawady Małe część wsi
0485463 Żurejny część wsi

Komunikacja i transport edytuj

Transport drogowy edytuj

Transport kolejowy edytuj

Transport lokalny edytuj

Przez miejscowość biegnie kilka lokalnych tras komunikacji autobusowej[6]:

Transport wodny edytuj

Historia edytuj

Najstarsze znane wzmianki na temat Starych Jabłonek pochodzą z dokumentu z 1584 roku[7], wspominane są w dokumentach jako majątek książęcy. W 1619 r. Albrecht Finck otrzymał (wraz z prawem dziedziczenia) od Jana Zygmunta z Lipowa 5 włók na prawie magdeburskich w Starych Jabłonkach. W latach 1628-1675 wspomniane 5 włók należało do Albrechta Fincka, Krzysztofa Fincka oraz mieszczanina ostródzkiego - Jerzego Fahrenholza. Jerzy Fahrenholz sprzedał swoje udziały Krzysztofowi Rostkowi (Krzysztof Roch Jabłoński), w zamian za dostarczanie smoły przez dwa lata i kupowanie piwa i wina.

W 1701 r. nadleśniczy odstawił dwie włoki Janowi Jabłońskiemu i Markowi Rostkowi z siedmioma latami wolnymi od czynszu. Przez cały wiek XVIII we wsi żyła rodzina Rostków: Jan, Krzysztof i jego żona Anna, z domu Kierska. Pod koniec XVIII w. Krzysztof Rostek sprzedał za tysiąc talarów 2,5 włoki Abrahamowi Dondowi. W 1820 r. we wsi było 5 domów z 29 mieszkańców. W 1861 r. w majątki i wsi, obejmujących 534 morgi ziemi, mieszkało łącznie 56 mieszkańców.

W 1925 r. we wsi było 240 mieszkańców. W latach 30. XX w. sosny z okolicznych lasów były bardzo cenione w niemieckim przemyśle lotniczym, a praca przy ich wyrębie była dla wielu mieszkańców miejscowości głównym źródłem utrzymania. Drzewa ze Starych Jabłonek nazywano „sosnami lotniczymi”.

W 1938 r., w ramach akcji germanizacyjnej zmieniono urzędowa nazwę wsi na Altfinken[3][8]. 16 lipca 1938 r. w miejsce nazwy Alt Jablonken wprowadzono nazwę Altfinken[3]. 12 listopada 1946 r. nadano miejscowości polską nazwę Stare Jabłonki[8].

W 1939 r. we wsi było 276 mieszkańców. W końcu stycznia 1945 r. w Starych Jabłonkach, na obszarze Zawad Małych, rozstrzelano 120 więźniów konwojowanych z obozu koncentracyjnego Soldau (KL) w Działdowie[9].

Demografia edytuj

Dane historyczne
Rok Ludność Zm., %
1933 259
1939 276 6,6%
2006 700 153,6%
Tab. Zmiany ludnościowe Starych Jabłonek[3]


Instytucje publiczne edytuj

Turystyka edytuj

Atrakcje turystyczne edytuj

Imprezy cykliczne edytuj

Sport edytuj

 
Mistrzostwa Europy w plażowej piłce ręcznej: Półfinały Polska vs Rosja
  • Szeląg Stare Jabłonki – piłka nożna

W dniach od 1 do 7 lipca 2013 roku, w Starych Jabłonkach odbyły się 9. w historii mistrzostwa świata w siatkówce plażowej.

W lipcu 2019 roku odbędą się Mistrzostwa Europy w plażowej piłce ręcznej.

Osoby związane ze Starymi Jabłonkami edytuj

 
Hotel Anders
  • prof. Józef Szarek – wykładowca UWM-u w Olsztynie, członek PAN-u, urodzony w Starych Jabłonkach[11]
  • hrabia Anders – niemiecki szlachcic, pierwszy właściciel obszarów, na których obecnie znajduje się Hotel Anders Resort & SPA[12]

Społeczeństwo edytuj

  • Stowarzyszenie Przyjaciół Starych Jabłonek[13]stowarzyszenie promocji i rozwoju wsi Stare Jabłonki.

Ulice Starych Jabłonek edytuj

  • Akacjowa
  • Błękitna
  • Brzozowa
  • Kolejowa
  • Kościelna
  • Ogrodowa
  • Olsztyńska (wyjazd na DK 16 w stronę Zawad Małych i Olsztyna)
  • Piękna
  • Pocztowa (wyjazd na DK 16 w stronę Kątna i Ostródy)
  • Polna
  • Poprzeczna
  • Radosna
  • Różana
  • Słoneczna Polana
  • Sosnowa
  • Spacerowa (trasa na Samagowo)
  • Sportowa
  • Tęczowa
  • Turystyczna (trasa na Idzbark)
  • Wczasowa

Przypisy edytuj

  1. Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 129027
  2. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 1195 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  3. a b c d Michael Rademacher: Deutsche Verwaltungsgeschichte Ostpreußen, Kreis Osterode. 2006. [dostęp 2012-10-16]. (niem.).
  4. a b Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  5. a b GUS. Rejestr TERYT
  6. PKS w Olsztynie S.A.. [dostęp 2009-05-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-05-06)].
  7. Tomasz Darmochwał, Marek Jacek Rumiński: Warmia Mazury, przewodnik. Białystok: Agencja TD, 1996. ISBN 83-902165-0-7 s. 54
  8. a b Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. nr 142, poz. 262).
  9. Administrator: „Apel Ku Czci Pomordowanych”. Urząd Gminy Ostróda. [dostęp 2012-10-16]. (pol.).
  10. Cezary Markiel: FORTYFIKACJE PRUS WSCHODNICH 1914-45 GIŻYCKI REJON UMOCNIONY TWIERDZA BOYEN MAUERWALD WOLFSCHANZE TRÓJKĽT LIDZBARSKI BUNKRY SCHRONY OSTPREUSSEN MAZURY WARMIA EKSPLORACJA. [dostęp 2012-10-16]. (pol.).
  11. Prof. Józef Szarek, [w:] baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI) [online] [dostęp 2012-10-16].
  12. Sebastian Woźniak. Alfabet turnieju w Starych Jabłonkach. „Gazeta Wyborcza Olsztyn”, 2008-06-03. [martwy link]
  13. KRS 0000057577 STOWARZYSZENIE PRZYJACIÓŁ STARYCH JABŁONEK. www.krs-online.com.pl, 2011-09-14. [dostęp 2012-10-16]. (pol.).

Bibliografia edytuj

  • Ostróda. Z dziejów miasta i okolic. Pojezierze, Olsztyn, 1976, 448 str.