Otwórz menu główne

Stare Miasto (Toruń)

historyczna część Torunia
Ten artykuł dotyczy historycznej części toruńskiego zespołu staromiejskiego. Zobacz też: Stare Miasto – jednostka podziału administracyjnego miasta Torunia.

Stare Miasto w Toruniu – najstarsza część Zespołu Staromiejskiego w Toruniu (pozostałe dwie to Nowe Miasto i zamek krzyżacki), ograniczona ulicami Fosa Staromiejska, pl. Teatralnym, ul. Podmurną i murami miejskimi od strony Wisły. Na Starym Mieście znajduje się większość najcenniejszych zabytków Torunia.

Stare Miasto w Toruniu[a]
Obiekt z listy światowego dziedzictwa UNESCO
Ilustracja
Fragment Starego Miasta
Państwo  Polska
Typ kulturowy
Spełniane kryterium II, IV
Numer ref. 835
Region[b] Europa i Ameryka Północna
Historia wpisania na listę
Wpisanie na listę 1997
na 21. sesji
Położenie na mapie Torunia
Mapa lokalizacyjna Torunia
Stare Miasto
Stare Miasto
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Stare Miasto
Stare Miasto
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa kujawsko-pomorskiego
Stare Miasto
Stare Miasto
Ziemia53°00′41,112″N 18°36′41,903″E/53,011420 18,611640
Stare Miasto zaznaczone zostało kolorem żółtym, Nowe Miasto niebieskim
Widok na Stare Miasto z Kępy Bazarowej nocą

Historia wpisówEdytuj

Logo Nazwa Data wpisu Źródło
  Rejestr zabytków 29 grudnia 1952 [1]
  Pomnik historii 16 września 1994 [2]
  Lista światowego dziedzictwa UNESCO 4 grudnia 1997 [3]

HistoriaEdytuj

Najstarsza część Starego Miasta została wytyczona po 1236. Jest to jego obecna część południowa, w średniowiecznych źródłach nazywana wyspą – werder, z placem na którym później wzniesiono kościół św. św. Janów. Powiększono je do dzisiejszych rozmiarów między latami 1252 i 1259. Centrum stanowi Rynek Staromiejski z ratuszem. W narożniku północno-zachodnim rynku znajduje się teren dawnego klasztoru franciszkanów, z kościołem NMP, południowa część zachodniego bloku przyrynkowego jest zajmowana przez późnobarokowy kościół Ducha Świętego. Układ ulic w części południowej Starego Miasta jest regularny, z podziałem na prostokątne bloki zabudowy, z szerokimi ulicami prowadzącymi na nadbrzeże wiślane (ulice Piekary, Ducha Św., Żeglarska, Łazienna, Mostowa). Część północna, a szczególnie północno-wschodnia jest mniej regularna, co przyjmuje się za konsekwencję włączenia w obręb miasta wcześniej istniejących tu elementów zabudowy przedlokacyjnej.

Główne szlaki komunikacyjne to ciągi ul. Żeglarska – wschodnia pierzeja Rynku – ul. Chełmińska oraz (obecnie) ul. Różana – południowa pierzeja Rynku – ul. Szeroka. Przejście w ciągu ul. Różanej powstało na początku XX w., pierwotnie jedyną ulicą wychodząca w kierunku zachodnim z miasta była dzisiejsza ul. Kopernika. Pierwsze kamienice murowane pojawiły się w końcu XIII w., w XIV w. większość, a w końcu XV w. prawie wszystkie były już zbudowane z cegły. Od XVI do XVIII w. zmiany w zabudowie były wynikiem stopniowych przebudów w stylach renesansowym, barokowym i klasycystycznym.

Znaczne zniszczenia były skutkiem ostrzału w czasie oblężenia przez Szwedów w 1703. Uległ wtedy spaleniu ratusz, a wiele kamienic legło w gruzach, m.in. w zachodniej pierzei Rynku Staromiejskiego, gdzie w XVIII w. zbudowano kościół ewangelicki (obecnie kościół św. Ducha). Od końca XVII w. powstało kilka pałaców miejskich: Dąmbskich (biskupów kujawskich), Riessa, Jakuba Fengera, Meissnera. Największych przekształceń dokonano w ciągu XIX i na początku XX w. Wyburzono wtedy wiele domów o średniowiecznej metryce (m.in. tzw. Szklany Dom, gotycko-renesansowy Dwór Artusa), na ich miejscu stawiając nowe budynki, a większość pozostałych przebudowano na kamienice czynszowe, zacierając ich historyczny układ wnętrza i zmieniając kompozycję fasad. Powstałe wtedy budynki są ciekawymi przykładami historyzmu, secesji i wczesnego modernizmu, szczególnie w ciągu ul. Szerokiej. W tym czasie wyburzono również większość murów obronnych wraz z basztami i bramami Chełmińską, Starotoruńską, Paulińską, Kotlarską i Łazienną a także kompleks zabudowań klasztoru franciszkanów, na miejscu którego powstała gazownia. W okresie międzywojennym przeprowadzono prace konserwatorskie przy niektórych kamienicach, przebudowano również ul. Różaną wprowadzając tam podcienia i przebito kamienice sąsiadujące z tzw. Łukiem Cezara tworząc ciąg komunikacyjny łączący Stare Miasto z Bydgoskim Przedmieściem. Po 1945 kontynuowano prace restauratorskie, których szczególne nasilenie przypadało na lata 70. XX w.[4].

ZabytkiEdytuj

Wybrane zabytki na terenie Starego Miasta[5]:

Turystyczne nagrody i wyróżnieniaEdytuj

GaleriaEdytuj

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Konserwator - Rejestr zabytków nieruchomych, www.torun.wkz.gov.pl [dostęp 2017-10-13] (ang.).
  2. Zarządzenie Prezydenta RP z dnia 8 września 1994 (M.P. z 1994 r. nr 50, poz. 422)
  3. Toruń na liście UNESCO | www.torun.pl, www.torun.pl [dostęp 2017-09-28] (pol.).
  4. Toruń atrakcje i zabytki Starego Miasta czyli przewodnik po Toruniu, torun.tucoo.pl [dostęp 2019-01-08].
  5. Toruń – oficjalna strona miejska
  6. Wyniki naszego plebiscytu: oto siedem cudów Polski. Rzeczpospolita / Presspublica, 2007-09-20. [dostęp 2011-08-31].
  7. National Geographic.
  8. 10 najciekawszych miast według The Huffington Post. Jest Toruń! (pol.). torun.gazeta.pl. [dostęp 2015-05-01].

Linki zewnętrzneEdytuj