Otwórz menu główne

Staroleśny Szczyt (także krótko Staroleśna, dawniej również Staroleśniański Szczyt, słow. Bradavica, niem. Warze, węg. Bibircs, 2476 m n.p.m.) – wybitny czterowierzchołkowy szczyt Tatr Wysokich, położony na terenie Słowacji, w bocznej grani odchodzącej na południowy wschód od grani głównej w zwornikowym szczycie Mała Wysoka (Východná Vysoká).

Staroleśny Szczyt
Ilustracja
Widok ze Sławkowskiego Szczytu
Państwo  Słowacja
Położenie powiat Poprad
Pasmo Tatry, Karpaty
Wysokość 2476 m n.p.m.
Wybitność 276 m
Pierwsze wejście 1892
Kazimierz Przerwa-Tetmajer, Tadeusz Boy-Żeleński, Klemens Bachleda, Jan Bachleda Tajber
Położenie na mapie Tatr
Mapa lokalizacyjna Tatr
Staroleśny Szczyt
Staroleśny Szczyt
Ziemia49°10′16″N 20°09′16″E/49,171111 20,154444
Staroleśny Szczyt i Sławkowski Szczyt (w głębi), widok z Małej Wysokiej. Lewa kulminacja to Klimkowa Turnia, prawa to Pawłowa Turnia, w środku Klimkowe Wrótka
Grań Staroleśnego Szczytu
Staroleśny Szczyt po lewej, w tle Gerlach. Widok ponad Doliną Staroleśną (z masywu Pośredniej Grani)
Klimkowa Turnia (po lewej) i Tajbrowa Turnia
Klimkowe Wrótka i Kwietnikowa Turnia

Nietypowy wierzchołekEdytuj

Kulminację Staroleśnego Szczytu tworzą dwie pary turni, układające się w dwa bloki szczytowe, oddzielone znacznym wcięciem Klimkowych Wrótek. Zachodnia, niższa para turni to charakterystyczny dla wyglądu masywu i niemal monolityczny blok szczytowy o kierunku północny zachód – południowy wschód, który tworzą Pawłowa Turnia (położona najbardziej na zachód, ściślej północny zachód) i Kwietnikowa Turnia. Druga para turni leży od nich na wschód i tworzy drugi, mniej lity blok o kierunku wschód-zachód, układający się z poprzednim w rodzaj skośnej litery „T” (jako „noga” owej litery). Tę drugą parę stanowią Klimkowa Turnia i (położona najbardziej na wschód) Tajbrowa Turnia, upamiętniające Klimka Bachledę i Jana Bachledę Tajbra, pierwszych zdobywców szczytu. Za najwyższy i główny wierzchołek masywu uważa się Klimkową Turnię (ale dokładna hierarchia wysokości turni szczytowych masywu wciąż nie jest w literaturze jednoznaczna).

W Staroleśnym Szczycie zbiegają się trzy granie, przy czym zwornik znajduje się w zachodnim bloku szczytowym, w pobliżu Pawłowej Turni.

GranieEdytuj

(Nazwy polskie i słowackie oraz układ terenu według dwóch głównych źródeł, zob. przypis[1])

W odcinku grani bocznej łączącym Małą Wysoką i Staroleśny Szczyt, oddzielone od niego Zwodną Ławką (Zvodná lávka), znajdują się (licząc kolejno od tego ostatniego) Zwalista Turnia (Westerov štít) i Baniasta Turnia (Kupola). Grań ta rozdziela dwie doliny walne: położoną na północ i północny wschód Staroleśną (Veľká Studená dolina) oraz Wielicką (Velická dolina).

W Pawłowej Turni dotychczasowa grań dzieli się na dwa ramiona:

We wschodniej grani najbliższym szczytem jest Zadnia Warzęchowa Turnia, oddzielona od Tajbrowej Turni Staroleśną Szczerbiną. W grani opadającej na Staroleśną Szczerbinę wyróżniają się od szczytu kolejno:

  • Staroleśne Wrótka (Starolesnianska bránka),
  • Staroleśna Kopa (Starolesnianska kopa),
  • Wyżnia Staroleśna Szczerbina (Vyšná Starolesnianska štrbina),
  • Staroleśna Igła (Ihla v Skriniciach).

Opisane dwa ramiona obejmują niewielką Dolinę Sławkowską (Slavkovská dolina), opadającą ku południowemu zachodowi.

Podsypana piargami ściana Staroleśnego Szczytu od strony Doliny Staroleśnej ma wysokość około 400 m i znana jest z lawin kamiennych.

WejściaEdytuj

  • Pierwsze odnotowane wejścia turystyczne: 14 sierpnia 1892 r. – Kazimierz Tetmajer, Tadeusz Boy-Żeleński, Edward Koelichen, Jan Koelichen, Franciszek Krzyształowicz i przewodnicy Klemens Bachleda, Jan Bachleda Tajber, Józef Haziak i Jan Obrochta Tomkowy. Klemens Bachleda w pojedynkę przed wszystkimi przepatrzył i pokonał końcowy odcinek drogi, a potem dopiero wprowadził resztę zespołu. Weszli tylko na Klimkową Turnię i Tajbrową Turnię[a].
  • Pierwsze odnotowane wejście na Kwietnikową Turnię: 11 lipca 1896 r. – Aemilius Hacker (przy okazji trzeciego w ogóle wejścia na główny szczyt).
  • Pierwsze odnotowane wejście na Pawłową Turnię: 17 lipca 1896 r. – Paul Habel, Johannes Müller oraz przewodnicy Johann Breuer i Pavel Čižák (przy okazji czwartego w ogóle wejścia na główny szczyt).
  • Pierwsze wejście zimowe: 15 lutego 1906 r. – Ernst Dubke, Alfred Martin i dwaj przewodnicy, Johann Breuer i Johann Franz (senior), przy czym weszli na wszystkie cztery kulminacje[2].

NazwaEdytuj

Nazwa szczytu i leżącej poniżej jego ścian doliny pochodzi od spiskiej wsi Stara Leśna. W polskim piśmiennictwie pojawiła się od 1878 r. w różnych formach: Staroleśna, Staroleśniański Wirch, Staroleśnicka Turnia i in. Słowacka nazwa szczytu oznacza brodawkę i jest tłumaczeniem nazwy węgierskiej i niemieckiej. Dawniej Staroleśny Szczyt był nazywany Wysoką – stąd nazwa niższej od niej, nieodległej Małej Wysokiej[b].

UwagiEdytuj

  1. Pewną ciekawostką jest, że zwięzła notatka z tej wycieczki w „Kurierze Zakopiańskim”, nr 7 z 21 sierpnia 1892, zatytułowana Wycieczka na Staroleśną, jest jedynym znanym opisem taternickim autorstwa Tetmajera. [Za:] Józef Nyka: Tatry Słowackie,... wydanie IV, 2002 (zob. bibliografia), na str. 164 zacytowano całą notatkę (nieobecną w następnych wydaniach)
  2. Józef Nyka w swoim przewodniku podaje w wątpliwość, by Staroleśny Szczyt nazywano niegdyś „Wysoką”. Według niego nazwa Małej Wysokiej jest pochodzenia ludowego. Zob. bibliografia, Józef Nyka: Tatry Słowackie..., wyd. IV, 2002, słowniczek, hasło „Mała Wysoka”, str. 361

PrzypisyEdytuj

  1. Nazwy polskie i słowackie według przewodnika Witolda H. Paryskiego, tom XIII, zob. bibliografia; Układ terenu według tegoż przewodnika i atlasu Tatry i Podtatrze, Atlas Satelitarny 1:15 000, Geosystems, strony 123 i 141, zob. bibliografia)
  2. Witold Henryk Paryski: Tatry Wysokie. Przewodnik taternicki. Część XIII. Litworowy Szczyt – Staroleśna Szczerbina. Warszawa: Sport i Turystyka, 1967.

BibliografiaEdytuj

  1. Witold Henryk Paryski: Tatry Wysokie, przewodnik taternicki, tom XIII. Warszawa: Sport i Turystyka, reprint Sklep Podróżnika, 1967, reprint 1993.
  2. Józef Nyka: Tatry Słowackie, przewodnik turystyczny. Wyd. 4. Latchorzew: Wydawnictwo Trawers, 2002. ISBN 83-915859-0-5.
  3. Zofia Radwańska-Paryska, Witold Henryk Paryski: Wielka encyklopedia tatrzańska. Poronin: Wydawnictwo Górskie, 1995 i reprint 2004 (wersja internetowa zob. Linki zewnętrzne). ISBN 83-7104-009-1.
  4. Grzegorz Barczyk, Ryszard Jakubowski (red.), Adam Piechowski, Grażyna Żurawska: Bedeker tatrzański. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2000. ISBN 83-01-13184-5.
  5. Jarosław Januszewski, Grzegorz Głazek, Witold Fedorowicz-Jackowski: Tatry i Podtatrze. Atlas Satelitarny 1:15 000. Warszawa: Geosystems Polska, 2005. ISBN 83-909352-2-8.
  6. Tomasz Nodzyński, Marta Cobel-Tokarska: Tatry Wysokie i Bielskie: polskie i słowackie. Warszawa: ExpressMap, 2007. ISBN 978-83-60120-88-0.

Linki zewnętrzneEdytuj