Stawianie baniek

Stawianie baniek (łac. cucurbitas ponere) – zabieg polegający na przykładaniu do ciała hermetycznych naczyń wypełnionych rozgrzanym powietrzem. W trakcie ochładzania się powietrza wewnątrz naczynia powstaje podciśnienie, które działa miejscowo na skórę. Zabieg jest zalecany przez zwolenników medycyny niekonwencjonalnej, pomimo niewykazanej naukowo skuteczności. Zwolennicy tej metody zalecają jej stosowanie w zapaleniach układu oddechowego, przewlekłej niewydolności prawokomorowej serca przebiegającej z obrzękami ogólnoustrojowymi lub nadciśnieniu tętniczym[1]. Nie ma jednak naukowych dowodów na skuteczność jej stosowania dla jakichkolwiek dolegliwości (patrz niżej). Przegląd badań naukowych wskazuje, że obecnie zabieg stawiania baniek charakteryzuje się niższą skutecznością niż placebo (prawdopodobny udział efektu nocebo)[2]. Wcześniejsze badania również nie wskazują na to, że stawianie baniek charakteryzuje się rezultatami terapeutycznymi zauważalnie lepszymi niż efekt placebo, notowanych w przypadku innych zabiegów z zakresu pseudomedycyny[3]. Pomimo powszechnego uznania zabiegu stawiania baniek za metodę pseudonaukową[4] jest ona z znacznej mierze popularna za sprawą stosowania jej przez osoby obecne w mediach[5].

Stawianie baniek
Zestaw do stawiania baniek próżniowych
Bańka próżniowa (widoczny zawór)

Jest to metoda leczenia wywodząca się z kręgu tradycyjnej medycyny arabskiej (irańskiej), ale była stosowana między innymi w tradycyjnej medycynie chińskiej i medycynie ludowej w Europie od III w. p.n.e. do XX w.[6]. Zabieg stawiania baniek nie jest uznawany przez współczesną medycynę, był jednak stosowany oficjalnie jeszcze w XX wieku, do lat 20. na zachodzie Europy oraz do lat 50. na wschodzie Europy. Po tym czasie również zalecany przez lekarzy, np. przez lekarzy z wschodnioeuropejskiej diaspory żydowskiej, jako metoda zalecana przez Majmonidesa[7]. Innym przykładem jest opisana przez Georga Orwella w eseju „How the Poor Die” sytuacja, w której był on świadkiem stosowania zabiegu stawiania baniek w paryskim szpitalu, w 1946 roku[8].

Pod pojęciem baniek rozumie się nie tylko tradycyjnie używane bańki szklane, ale także inne przedmioty hermetyczne, np. odpowiednio wytrzymałe szklanki. Obecnie są to zazwyczaj produkty fabryczne – szklane naczynia o zaokrąglonych dnach (łatwiejsze mycie) i zaokrąglonych, nieznacznie rozszerzających się płaskich brzegach (dla łatwiejszego oderwania od skóry i jako zabezpieczenie przed wpijaniem się w skórę pacjenta) oraz bańki silikonowe (zimne)[9].

Skuteczność i domniemany mechanizm działaniaEdytuj

Nie ma naukowych dowodów na skuteczność stawiania baniek w leczeniu jakichkolwiek chorób[10]. Znane są natomiast przypadki powikłań po stawianiu baniek, jak np. poparzenia przy „bańkach ogniowych”[11][12][13][14]. Zabieg ten prowadzi do wynaczynieniu krwi w powłokach skórnych i powstaniu kontrolowanych podbiegnięć krwawych, poprzez wytworzenie w bańce niewielkiego podciśnienia.

Przeciwni stosowaniu tej metody naukowcy i lekarze, tacy jak Harriet A. Hall, Mark Crislip, Simon Singh, Edzard Ernst czy David Colquhoun, uważają że ewentualnym mechanizmem korzystnego działania stawiania baniek może być efekt placebo[3][4][15].

Stosowane dawniej bańki cięte (w których bańki były zbiornikami wynaczynionej krwi) były faktycznie formą krwioupustów, do XIX wieku szeroko rozpowszechnionej metody terapeutycznej (mającej za zadanie „odciąganie złej krwi”) zalecanej bez racjonalnego uzasadnienia. Stawianie baniek było uznawane za alternatywny sposób leczenia wobec hirudoterapii (wykorzystanie pijawek lekarskich)[16].

ZagrożeniaEdytuj

Według NCCIH, rządowej agencji Stanów Zjednoczonych zajmującej się medycyną alternatywną, „Bańki mogą powodować skutki uboczne, takie jak trwałe przebarwienia skóry, blizny, oparzenia i infekcje oraz mogą nasilać egzemę lub łuszczycę”[17]. W 2016 roku Ministerstwo Zdrowia Kambodży ostrzegło, że stawianie baniek może stanowić zagrożenie dla zdrowia i jest szczególnie niebezpieczne dla osób z nadciśnieniem lub problemami z sercem.

Bańki mogą powodować pękanie naczyń włosowatych (małych naczyń krwionośnych) w warstwie brodawkowatej skóry właściwej, powodując pojawienie się wybroczyn i plamicy[18]. Symptomy te są czasami mylone z oznakami znęcania się nad dziećmi (gdy bańki są wykonywane dzieciom)[18].

Zdarzenia niepożądane terapii bańkami można podzielić na miejscowe i ogólnoustrojowe. Miejscowe mogą obejmować tworzenie się blizn, oparzenia, liniowe siniaki lub smugi (bańki cięte), owrzodzenia skóry, niepożądane ciemnienie skóry, zapalenie tkanki podskórnej, rumień, wywołanie objawów Köbnera u osób podatnych z łuszczycą oraz ból w miejscu, w którym przyłożono bańkę[18][19]. Istnieje teoretyczne ryzyko infekcji, ale nie ma raportów na ten temat[19].

Technika i rodzaje zabieguEdytuj

Tradycyjne bańki stawia się jednorazowo w liczbie od 20 do 30 sztuk na plecy, boki lub na przednią część klatki piersiowej. Bańki te mogą być bańkami suchymi (łac. cucurbitae siccae) i bańkami ciętymi (obecnie praktycznie niestosowanymi). Bańki suche mogą być bańkami gorącymi (ogniowymi) i bańkami zimnymi.

Bańki gorące (ogniowe)Edytuj

 
Ślady po bańkach

Bańki gorące uważane są za skuteczniejsze od próżniowych. Aby postawić bańkę należy zwilżyć wodą jej obrzeże, potem nawinięty na patyczek wacik nasączony denaturatem podpala się i ociera dookoła wnętrze bańki. Następnie bańka jest przystawiana do skóry pacjenta (najczęściej plecy) i przytrzymywana aż do zassania. Gorące powietrze we wnętrzu stygnąc, zmniejsza swoją objętość wytwarzając podciśnienie.

Bańki zimne (próżniowe)Edytuj

Bańki próżniowe zazwyczaj zaopatrzone są w specjalny zawór, a wytworzenie podciśnienia następuje przez wyssanie powietrza pompką, już po przyłożeniu bańki do skóry pacjenta. Istnieje możliwość stawiania gorących baniek próżniowych – należy je wtedy uprzednio podgrzać (w wodzie, bądź np. suszarką do włosów) do temperatury około 40 °C. W przypadku stawiania baniek próżniowych istnieje możliwość dokładnej kontroli podciśnienia (poprzez skalę manometryczną na pompce). Jest to szczególnie istotne przy aplikacji zabiegu osobom znacznie osłabionym i dzieciom[20].
Odmianą baniek próżniowych są bańki chińskie. Zbudowane są one z gumy i nie zawierają zaworu. Podciśnienie wytwarzane jest tutaj poprzez naciśnięcie bańki na ciele pacjenta i wywołanie efektu wyssania.

Bańki cięteEdytuj

Przed postawieniem baniek ciętych skóra jest płytko nacinana nożykiem (używano także specjalnych przyrządów sprężynowych – „baneczników”, w których zwolnienie sprężyny zwalniało 12–16 nożyków nacinających skórę), dzięki czemu krew jest zasysana do wnętrza stawianej nad nacięciem bańki.

Masaż bańkamiEdytuj

Czasami dla zwiększenia działania stosuje się masaż bańkami polegający na przesuwaniu bańki z zassaną skórą po ciele pacjenta. Można w tym celu używać specjalnej bańki, dużo większej niż typowa.

PrzypisyEdytuj

  1. David Gorski: What’s the harm? Cupping edition (ang.). ScienceBlogs, 2016-07-01. [dostęp 2016-08-08].
  2. B. Chen i inni, Alternative medicine: an update on cupping therapy, „QJM”, 108 (7), 2014, s. 523–525, DOI10.1093/qjmed/hcu227, ISSN 1460-2725 [dostęp 2018-10-19] (ang.).
  3. a b Harriet Hall: Therapy or Injury? Your Tax Dollars at Work. (ang.). Science-based Medicine, 2012-07-31. [dostęp 2016-08-08].
  4. a b Mark Crislip: Acupuncture Odds and Ends (ang.). Science-Based Medicine, 2014-12-26. [dostęp 2016-08-08].
  5. Chloe Lambert: Is 'cupping' a miracle cure or the silliest celebrity health fad ever? (ang.). The Daily Mail, 2013-04-19. [dostęp 2016-08-08].
  6. Majid Nimrouzi i inni, Hijamat in Traditional Persian Medicine, „Journal of Evidence-Based Complementary & Alternative Medicine”, 19 (2), 2014, s. 128–136, DOI10.1177/2156587214524578, ISSN 2156-5872 [dostęp 2018-10-19].
  7. Everything You Ever Wanted to Know About Cupping—and Some Stuff You Probably Didn't – Tablet Magazine, www.tabletmag.com [dostęp 2018-10-19] (ang.).
  8. Fifty Orwell Essays, gutenberg.net.au [dostęp 2018-10-19].
  9. Abdullah Mohammed Al-Bedah i inni, Classification of Cupping Therapy: A Tool for Modernization and Standardization, [w:] ResearchGate [online] (ang.).
  10. ACS :: Cupping. [dostęp 2010-01-03].
  11. N. Iblher, B. Stark. Cupping treatment and associated burn risk: a plastic surgeon’s perspective. „J Burn Care Res”. 28 (2). s. 355–8. DOI: 10.1097/BCR.0B013E318031A267. PMID: 17351459. 
  12. AA. Kose, Y. Karabağli, C. Cetin. An unusual cause of burns due to cupping: complication of a folk medicine remedy. „Burns”. 32 (1), s. 126–7, Feb 2006. DOI: 10.1016/j.burns.2005.05.006. PMID: 16046073. 
  13. A. Sagi, P. Ben-Meir, C. Bibi. Burn hazard from cupping--an ancient universal medication still in practice. „Burns Incl Therm Inj”. 14 (4), s. 323–5, Aug 1988. PMID: 3224303. 
  14. Zhao Jing-Chun, Yu Jia-Ao, Xian Chun-Jing, Shi Kai, Lu Lai-Jin: Burns Induced by Cupping Therapy in a Burn Center in Northeast China (ang.). WOUNDS. A Compendium of Clinical Research and Practice, 2014-07-15. [dostęp 2016-08-09].
  15. Simon Singh, Ernst Edzard: Trick or Treatment. Transworld Publishers, 2008, s. 368. ISBN 978-0-552-15762-9.
  16. Hajar A Hajar Albinali, Chairman's Reflections : Blood-letting, 2004 (ang.).
  17. Cupping, [w:] NCCIH [online], 8 listopada 2018 (ang.).
  18. a b c N.A. Vashi i inni, Dermatoses caused by cultural practices: Therapeutic cultural practices, „Journal of the American Academy of Dermatology”, 2018, s. 1–16, DOI10.1016/j.jaad.2017.06.159 (ang.).
  19. a b E. Lilly, R.V. Kundu, Dermatoses secondary to Asian cultural practices, „International Journal of Dermatology”, 2012, s. 372–9, DOI10.1111/j.1365-4632.2011.05170.x.
  20. Stawianie baniek, bańki na przeziębienie | Porady Dla Rodziców - Portal Dla Rodziców Raczkujemy.pl, www.raczkujemy.pl [dostęp 2016-08-08].