Stefan Aleksander Potocki

Ten artykuł dotyczy wojewody bełskiego. Zobacz też: Inne osoby o tym imieniu i nazwisku.

Stefan Aleksander Potocki, czasami Szczepan Potocki[1] herbu Pilawa (ur. ok. 1652, zm. 1726[2] lub 1 sierpnia 1727[3] w Horodence[4]) – wojewoda bełski w latach 1720-1726, strażnik wielki koronny w 1697 roku, łowczy wielki koronny w 1687 roku, starosta kaniowski, jabłonowski w 1705 roku, grodecki w 1713 roku, starosta trembowelski w latach 1709-1718[5]. Ojciec Mikołaja Bazylego Potockiego.

Stefan Aleksander Potocki
Herb
Pilawa
Rodzina Potoccy herbu Pilawa
Data urodzenia ok. 1652
Data i miejsce śmierci 1726 lub 1 sierpnia 1727
Horodenka
Ojciec Jan Potocki
Matka Teresa Cetner
Żona

Anna Charleńska
Joanna Sieniawska

Dzieci

z Joanną Sieniawską:
Teofila
Magdalena
Teresa
Mikołaj Bazyli

Odznaczenia
Order Orła Białego

Wywód genealogicznyEdytuj

4. Stefan Potocki      
    2. Jan Potocki
5. Maria Mohylanka        
      1. Stefan Aleksander Potocki
6. Aleksander Cetner    
    3. Teresą Cetner    
7. Anna Zamoyska      
 

ŻyciorysEdytuj

 
Małżonka Joanna z Sieniawskich

Rozpoczął karierę wojskową jako pułkownik wojsk koronnych. W 1688 został łowczym wielkim koronnym.

W 1694 pobił dotkliwie buzdyganem szwagra – wojewodę bracławskiego Jana Gnińskiego (syna podkanclerza Jana Krzysztofa Gnińskiego), za co król Jan III później przyjął przeprosiny. W lipcu tego samego roku zdecydowano o małżeństwie z Joanną Sieniawską, córką Mikołaja Hieronima Sieniawskiego, siostrą Adama M. Sieniawskiego. Ślub odbył się 2 stycznia 1695. Brat Аdam Sieniawski był przeciwko, podejrzewając że Stefan Potocki zainteresowany jest jedynie sporym posagiem jego siostry. Zaraz po ślubie w lutym 1695 S. Potocki podążył pod Lwów, który oblegali Tatarzy. W epizodzie lwowskim został dotkliwie ranny w ramię. Zbierał informacje o wydarzeniach w Jassach, na Krymie i Budziaku.

Strażnik wielki koronny w latach 1692-1697[6]. W 1701 sejmik halicki powierzył mu mandat na Sejm. 19 sierpnia 1703 S. Potocki wydał spis praw dla Cechu Szewskiego w Potoku Złotym. Dwa lata później, we wrześniu 1705 uniemożliwił wojskom carskim wkroczenie do twierdzy zamojskiej.

Był członkiem konfederacji sandomierskiej 1704 roku[7].

Fundator (wraz z żoną Joanną) klasztoru bazyliańskiego w Buczaczu[8]. W tym mieście na prawym brzegu Strypy wybudował pałac o smaku nowożytnym z dwoma oficynami[9][10].

Od 1717 zaczął często chorować. W 1718 odznaczony Orderem Orła Białego[11]. Pełnił też urzędy: wojewody bełskiego od 1720. Był starostą trembowelskim i kaniowskim na terenie obecnej Ukrainy. Od marca 1726 był poważnie chory[2].

Według danych księdza Sadoka Barącza Stefan Aleksander Potocki zmarł wczesnym rankiem 1 sierpnia 1727, miał wtedy 65 lat[3]. Nieco później Jerzy Sewer Dunin-Borkowski powtórzył 1 sierpnia 1727 jako datę śmierci oraz dodał, że Potocki zmarł w Horodence[4]. Andrzej Link-Lenczowski twierdził, że S. A. Potocki umarł w 1726[12], datę tę powtórzył Tomasz Henryk Skrzypecki[2]. Ciało zmarłego zostało złożone bez pogrzebu[13] w krypcie rodzinnej Cetnerów w klasztorze oo. Dominikanów w Podkamieniu, wnętrzności zostały złożone w grobowcu św. Anny[3] w starej farze buczackiej[14].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Buczacz w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. I: Aa – Dereneczna. Warszawa 1880., s. 434
  2. a b c Skrzypecki, s. 74.
  3. a b c Sadok Barącz: Pamiątki buczackie, s. 54.
  4. a b Jerzy Hr. Dunin Borkowski: Almanach błękitny : genealogia żyjących rodów polskich. Lwów, s. 734.
  5. Urzędnicy województwa bełskiego i ziemi chełmskiej XIV-XVIII wieku. Spisy, Oprac. Henryk Gmiterek i Ryszard Szczygieł, Kórnik 1992, s. 256.
  6. Skrzypecki, s. 69.
  7. Actum In Castro Sandomiriensi Sabbatho Ante Festvm Sanctorum Viti et Modesti martyrum proximo, Anno Domini millesimo sptingentesimo quarto, [b.n.s.].
  8. Никола Андрусяк. Минуле Бучаччини [w:] Бучач і Бучаччина. Історично-мемуарний збірник. Ню Йорк — Лондон — Париж — Сидней — Торонто: НТШ, Український архів, 1972, s. 41. (ukr.)
  9. Leon Potocki: Urywek ze wspomnień pierwszej mojej młodości. Poznań, 1876, s. 36.
  10. jednak na s. 37 tej księgi Leon Potocki wskazuje, że był ten pałac na lewym brzegu Strypy
  11. Kawalerowie i statuty Orderu Orła Białego 1705-2008, 2008, s. 147.
  12. Andrzej Link-Lenczowski: Potocki Stefan h. Pilawa (zm. 1726), s. 179.
  13. Sadok Barącz: Dzieje klasztoru WW. OO.Dominikanów w Podkamieniu. Tarnopol : Drukiem Józefa Pawłowskiego 1870, s. 163.
  14. Jan K. Ostrowski: Kościół parafialny p. w. Wniebowzięcia Najświętszej Panny Marii w Buczaczu. w: Kościoły i klasztory rzymskokatolickie dawnego województwa ruskiego. T. 1. Kraków: wyd. Secesja, 1993, 364 il., s. 26, seria: Materiały do dziejów sztuki sakralnej na ziemiach wschodnich dawnej Rzeczypospolitej, cz. I. ​ISBN 83-85739-09-2

BibliografiaEdytuj

  • Sadok Barącz: Pamiątki buczackie, Lwów: Drukarnia «Gazety Narodowej» 1882, 168 s.
  • Andrzej Link-Lenczowski: Potocki Stefan h. Pilawa (zm. 1726). w: Polski Słownik Biograficzny. T. XXVIII/2. Zeszyt 117. Wrocław — Warszawa — Kraków — Gdańsk — Łódź : Zakład Narodowy Imienia Ossolińskich, Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, 1985, s. 177-180.
  • Tomasz Henryk Skrzypecki: Potok Złoty na tle historii polskich kresów południowo-wschodnich. Opole: Solpress, 2010, 256 s. ​ISBN 978-83-927244-4-5​.

Linki zewnętrzneEdytuj