Otwórz menu główne

Stefan Orzechowski (żołnierz)

Oficer Wojska Polskiego, pamiętnikarz-monografista 5 Kresowej Dywizji Piechoty

Stefan Orzechowski ur. 27 sierpnia 1904 w Łodzi[1], zm. 13 czerwca 2002podpułkownik Wojska Polskiego[2], pamiętnikarz-monografista 5 Kresowej Dywizji Piechoty.

Stefan Orzechowski
Ilustracja
podpułkownik podpułkownik
Data i miejsce urodzenia 27 sierpnia 1904
Łódź
Data i miejsce śmierci 13 czerwca 2002
Floryda (Stany Zjednoczone)
Przebieg służby
Siły zbrojne Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie
Poland badge.jpgPolskie Siły Zbrojne
Jednostki baon strzelców nr 4
5 Kresowa Dywizja Piechoty
Stanowiska szef Oddziału Informacyjnego
Główne wojny i bitwy II wojna światowa
kampania wrześniowa
kampania włoska
Późniejsza praca Electrodinie (Producent sprzętu elektrycznego, m.in. w Wydziale Finansów), Argentyna (19481967), doradca finansowy szpitala, Floryda (po 1967)
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Walecznych (od 1941) Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami Krzyż Pamiątkowy Monte Cassino Krzyż Czynu Bojowego Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie Brązowy Medal za Męstwo Wojskowe (Włochy, 1833–1946) Medal Wojny 1939–1945 (Wielka Brytania) Medal Obrony (Wielka Brytania) Gwiazda za Wojnę 1939–1945 (Wielka Brytania) Gwiazda Italii (Wielka Brytania)
Stefan Orzechowski w okresie służby w 5 Kresowej Dywizji Piechoty, podczas kampanii włoskiej w 1944 roku
Stefan Orzechowski – pośrodku – wizytujący 15 batalion 5 Kresowej Dywizji Piechoty, Modena, 1946
Dyplom włoskiej odznaki Krzyż Wojenny za Męstwo Wojskowe – „Croce al Valor Militare”, wystawiony Stefanowi Orzechowskiemu w 1946
IIkp italia.png

ŻyciorysEdytuj

MłodośćEdytuj

Stefan Orzechowski urodził się 27 sierpnia 1904 roku w Łodzi. Jego rodzicami byli Stanisław, technik włókienniczy i Julianna z Jankowskich. W 1923 r. ukończył w Łodzi gimnazjum handlowe. Jako uczeń był aktywnym drużynowym w Związku Harcerstwa Polskiego i w Harcerskim Klubie Sportowym, gdzie uprawiał grę w piłkę nożną. Jego służba wojskowa rozpoczęła się w 1924 r., kiedy to został powołany do wojska. Ukończył Szkołę Podchorążych Rezerwy w Skierniewicach[3]. Na stopień podporucznika został mianowany ze starszeństwem z 1 stycznia 1930 w korpusie oficerów rezerwy piechoty. W 1934 pozostawał w ewidencji Powiatowej Komendy Uzupełnień Łódź Miasto II. Posiadał wówczas przydział do 31 Pułku Strzelców Kaniowskich[4].

Pracując od 1926 roku w oddziale bilansowym Izby Skarbowej w Łodzi, podjął zarazem studia na Wydziale Nauk Ekonomicznych i Społecznych Warszawskiej Wolnej Wszechnicy (Oddział w Łodzi). Następnym jego miejscem pracy od 1929 roku była „Elektrobudowa, S. A.” działająca w przemyśle maszynowym – producent między innymi silników elektrycznych i transformatorów. Zajmował się tam ewidencją kosztów ich produkcji, a następnie od 1935 roku, do wybuchu wojny 1 września 1939 – kierował działem sprzedaży.

Początki służby wojskowejEdytuj

W czasie kampanii wrześniowej 1939 walczył w szeregach baonu strzelców nr 4, który był przydzielony do 10 Dywizji Piechoty. Batalion ten po rozbiciu w walkach wycofano w okolice Modlina, a następnie Brześcia nad Bugiem. Planowano bowiem wykorzystać go wraz z innymi wycofanymi oddziałami przy tworzeniu linii obrony opartej o Wisłę i San. Plan ten jednak nie został zrealizowany, ponieważ wschodnią granicę Polski przekroczyła Armia Czerwona, a Wojsko Polskie obowiązywał rozkaz nie stawiania oporu.

Niewola w sowieckim obozie pracy przymusowejEdytuj

Następny rozdział życiorysu Orzechowskiego – to niewola sowiecka w której znalazł się wraz ze swym oddziałem w nocy z 17 na 18 września 1939. Został wtedy przydzielony do obozu żołnierskiego, ponieważ ukrył swój stopień oficerski[5]. W przeciwnym razie mógłby zostać ofiarą mordu katyńskiego popełnionego w 1940 roku na oficerach Wojska Polskiego.

Ten dwuletni okres spędził najpierw w jenieckim obozie pracy w pobliżu miasta Bolszoje Zaporoże (Obwód dniepropetrowski). Następnie – wobec odmowy pracy w dniu Bożego Narodzenia – został przeniesiony wraz z kolegami do tak zwanego poprawczego obozu nad Dźwiną Północną, w dół rzeki od miasta Kotłas w kierunku Morza Białego (Komi ASSR, obecnie Obwód archangielski), gdzie pracował od połowy stycznia 1940 w niezwykle surowych warunkach (śmiertelność w pierwszym roku ok. 20%, w drugim – ok. 30% – (zob. szerzej: Gułag).

Zwolnienie z obozu pracy i służba w Polskich Siłach Zbrojnych w ZSRREdytuj

W tych warunkach dotrwał Orzechowski do sierpnia 1941, kiedy to po uderzeniu Niemiec na Rosję i zawarciu 30 lipca 1941 Układu Sikorski-Majski, wprowadzono w ZSRR tak zwaną Amnestię dla obywateli polskich i rozpoczęto rekrutację uwięzionych w łagrach Polaków do tworzonych tam oddziałów Wojska Polskiego[6][7]

Po zwolnieniu z łagru (Gułag) i ujawnieniu stopnia oficerskiego, Orzechowski w charakterze dowódcy grupy 1200 żołnierzy, dotarł 6 września 1941 r. do 5 Dywizji Piechoty w Tatiszczewie (ros. Татищево), położonym w obwodzie saratowskim. Następnie na wiosnę 1942 znalazł się w Dżalalabadzie (w Kirgistanie), gdzie odbywały się ćwiczenia i szkolenie oddziałów.

Ewakuacja z ZSRR i służba na Bliskim Wschodzie (Irak, Iran, Palestyna, Egipt)Edytuj

Po ewakuacji z terytorium ZSRR do Iranu, a następnie do Iraku (marzec-wrzesień 1942) powierzono Orzechowskiemu stanowisko oficera wywiadowczego w dowództwie 5 Brygady[8], wreszcie – po 15 miesięcznych szkoleniach (1943) – otrzymał przydział do dowództwa 5 Dywizji Kresowej, w której kontynuował służbę w następnych latach w strukturach 2 Korpusu, szczególnie we Włoszech[9].

Okres służby Orzechowskiego w dywizji trwał aż do jej rozformowania w 1947 i obejmował lata: 1942 – ewakuacja z Rosji na Bliski Wschód, 1943 – przesunięcie 2 Korpusu do Palestyny, październik i częściowo w listopad 1943 – wielkie manewry na terenach Palestyny i Libanu, koniec 1943 – przesunięcie części 2 Korpusu do Egiptu), styczeń 1944 przesunięcie pozostałych oddziałów do Egiptu, luty 1944 – przetransportowanie (drogą morską) Dywizji z Port Saidu do Tarentu we Włoszech. Od tej chwili rozpoczął się udział Orzechowskiego w działaniach przygotowawczych i w 14 miesięcznych walkach 2 Korpusu we Włoszech – w okresie: luty 1944 – kwiecień 1945.

Kampania włoska (między innymi Bitwa o Monte Cassino) i jej zakończenieEdytuj

W jego służbie podczas kampanii włoskiej można wyróżnić następujące fazy:

Tak więc początkiem szlaku bojowego Stefana Orzechowskiego w Italii było lądowanie 5 Kresowej Dywizji Piechoty w Tarencie (luty 1944), a jego zakończeniem – zdobycie Bolonii (kwiecień 1945). Natomiast od maja 1945 uczestniczył w służbie społecznej pełnionej przez żołnierzy 5 Kresowej Dywizji Piechoty na rzecz rodzin żołnierskich i uchodźców polskich uwolnionych z obozów niemieckich i służby wartowniczej (zwłaszcza przy magazynach wojskowych). Zakończył ją na jesieni 1946, po czym – późną jesienią 1946 – w związku z ewakuacją 2 Korpusu do Wielkiej Brytanii – znalazł się na Wyspach Brytyjskich (wraz ze sprowadzoną z Polski rodziną).

Emigracja – Wyspy Brytyjskie, Argentyna, Stany Zjednoczone i ostatnie lataEdytuj

Po rozformowaniu dywizji w 1947 – wobec trudności zatrudnienia w swym zawodzie (ekonomia, finanse) – odbył Orzechowski kurs elektromechaniczny, a następnie podjął decyzję o emigracji wraz z rodziną do Argentyny. Spędził tam okres 20 lat, by w 1967 przenieść się do Stanów Zjednoczonych, gdzie między innymi w końcowym okresie życia był zatrudniony w charakterze doradcy finansowego w szpitalu[11]. W 2001 otrzymał awans ze stopnia majora na stopień podpułkownika[12]. Zmarł w 2002.

Ordery i odznaczeniaEdytuj

 
Stefan Orzechowski w swym „kąciku patriotycznym” (jak go nazywał). W gablocie ściennej widać jego odznaczenia wojskowe, 3 grudnia 2001

Na podstawie m.in. zdjęcia:

PrzypisyEdytuj

  1. Stefan Orzechowski: Historia walk 5 Kresowej Dywizji Piechoty, Warszawa 1998, Oficyna Wydawnicza Volumen – Dom Wydawniczy Bellona, seria „O Wolność i Niepodległość, z życiorysu na obwolucie okładki.
  2. Decyzja Ministra Obrony Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 9 marca 2001 – Zob.: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Copy_of_Stefan_Orzechowski_Lieutenant-Colonel_Nomination,_2001.jpeg.
  3. Stefan Orzechowski: Historia walk 5 Kresowej Dywizji Piechoty, op.cit.
  4. Rocznik Oficerski Rezerw 1934 ↓, s. 59, 472.
  5. Stefan Orzechowski: Historia walk 5 Kresowej Dywizji Piechoty, Warszawa 1998, op.cit. s. 13.
  6. Witold Biegański: Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie, Warszawa 1990, wyd. Krajowa Agencja Wydawnicza.
  7. W tym miejscu warto zacytować Stefana Orzechowskiego, który w swej książce opisał, jak odbywało się – po wejściu w życie „amnestii” – ujawnienie ukrytych uprzednio stopni oficerskich: „Najciekawszy był apel gen. Żukowa, aby wystąpili z szeregów przed trybunę oficerowie. On w imieniu rządu sowieckiego gwarantuje im nietykalność. Nikt nie wyszedł. Po paru minutach narad między Żukowem a Andersem i Sulikiem przemówili do nas gen. Anders i płk Sulik. Obaj oświadczyli, że jesteśmy potrzebni i nie będziemy ponosić żadnych konsekwencji za ukrywanie stopni oficerskich. >Prosimy, abyście wyszli<. Po ich oświadczeniu wystąpiło jednocześnie z szeregów przed trybunę 31 oficerów, wśród nich byłem ja. Trzeba było widzieć zamarłe twarze oficerów NKWD, na których malowało się zdumienie z niedowierzaniem”. – Stefan Orzechowski: Historia walk..., op.cit., s. 16–19.
  8. Stefan Orzechowski: Historia walk..., op.cit., s. 20.
  9. Stefan Orzechowski: Historia walk..., op.cit., s. 21.
  10. Stefan Orzechowski: Historia walk..., op.cit., s. 33–182.
  11. Stefan Orzechowski: Historia walk..., op.cit., s. 194–197.
  12. Decyzja Ministra Obrony Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 9 marca 2001 – zob.: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Copy_of_Stefan_Orzechowski_Lieutenant-Colonel_Nomination,_2001.jpeg.
  13. Zob.: http://web.archive.org/web/20170724143602/http://www.stankiewicze.com:80/vm/vm_o.htm [dostęp 2018-05-09].
  14. Stefan Orzechowski: Historia walk..., op.cit., s. 139.
  15. Zob. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Copy_of_Stefan_Orzechowski_Diploma_of_Fighting_Feat_Cross_of_Polish_Armed_Forces_in_the_West,_1999.jpeg.

BibliografiaEdytuj