Stolec (województwo łódzkie)

wieś w województwie łódzkim
Zobacz też: Stolec w innych znaczeniach tej nazwy.

Stolecwieś w Polsce, położona w województwie łódzkim, w powiecie sieradzkim, w gminie Złoczew.

Artykuł 51°22′6″N 18°41′16″E
- błąd 38 m
WD 51°22'N, 18°42'E, 51°22'4.12"N, 18°41'21.52"E
- błąd 19937 m
Odległość 285 m
Stolec
wieś
Ilustracja
Kościół św. Wawrzyńca w Stolcu
Państwo  Polska
Województwo  łódzkie
Powiat sieradzki
Gmina Złoczew
Liczba ludności  ok. 440
Strefa numeracyjna 43
Kod pocztowy 98-270[1]
Tablice rejestracyjne ESI
SIMC 0722680
Położenie na mapie gminy Złoczew
Mapa konturowa gminy Złoczew, na dole po prawej znajduje się punkt z opisem „Stolec”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, w centrum znajduje się punkt z opisem „Stolec”
Położenie na mapie województwa łódzkiego
Mapa konturowa województwa łódzkiego, po lewej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Stolec”
Położenie na mapie powiatu sieradzkiego
Mapa konturowa powiatu sieradzkiego, blisko dolnej krawiędzi nieco na prawo znajduje się punkt z opisem „Stolec”
Ziemia51°22′06″N 18°41′16″E/51,368333 18,687778

W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie sieradzkim.

PołożenieEdytuj

Wieś w gminie Złoczew, położona nad rzeką Oleśnicą, 22 km od Sieradza, przy drodze łączącej Złoczew z Konopnicą.

Integralne części wsiEdytuj

Integralne części wsi Stolec[2][3]
SIMC Nazwa Rodzaj
0722696 Krzyżańka część wsi
0722704 Młyn część wsi
0722710 Pogony część wsi
0722727 Serwitut część wsi
0722733 Stolec Poduchowny część wsi

HistoriaEdytuj

Odkryto tu jedyne znaleziska neolityczne na ziemi sieradzkiej (3500-2500 lat p.n.e.) w postaci drobnych wyrobów krzemionkowych: skrobaczy wiórowych, noży, piłek i wierteł.

Gniazdo rodowe Stoleckich h. Wieruszowa założone w pocz. XV w. W starych dokumentach występuje jako: Stoholecz Major i Minor. Na pocz. XVI w. właścicielem wsi został Majaczewski z Majaczewic, a następnie przechodziła kolejno w ręce: Szaniawskich, Olszowskich i Psarskich. W 1863 r. istniał tu szpital powstańczy. Pierwszy kościół w Stolcu wspomniany został w aktach Kapituły Gnieźnieńskiej pod datą 1449 r. Gdy ten kościół chylił się ku upadkowi, miejscowy dziedzic, a zarazem starosta bolesławicki Filip Szaniawski wystawił w 1768 r. nowy drewniany kościół, do którego przybudowali murowaną kaplicę wraz z grobowcem rodzinnym Olszewscy z Niechmirowa.

3 września 1939 żołnierze Wehrmachtu dokonali zbrodni na ludności wsi. Zamordowali 9 osób. Niemcy spalili całą wieś[4].

ZabytkiEdytuj

Istniejący kościół jest trzecim istniejącym w tym miejscu. Poprzedni, drewniany kościół wybudowano w 1768. Obecny W latach 1912-25 wybudowano murowany, obecnie stojący kościół w stylu neogotyckim, którego wieża spełnia funkcję drogowskazu, bowiem widać ją z bardzo daleka. Do kościoła tego niemal w całości przeniesiono wyposażenie z poprzedniej świątyni. Ołtarz główny późnobarokowy z 1779 r. został wykonany przez snycerza Szymona Jaczkiewicza. W bocznym ołtarzu jest umieszczony patron kościoła – św. Wawrzyniec w rokokowej metalowej sukience. Krucyfiks z XVII w. Szczególnie cenne są części nagrobka z 1661 r. Waleriana Olszowskiego (1587-1650), kasztelana spicymierskiego, wnuka Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Synem Waleriana Olszowskiego był uchodzący za jednego z wybitnych przedstawicieli swojej epoki prymas Andrzej Olszowski. Inny syn – Hieronim był podstolim koronnym i wojewodą rawskim. Nagrobek ten przedstawia rzeźbioną w piaskowcu figurę zmarłego w zbroi, leżącego w półśnie, co zgodnie z renesansową symboliką oznaczało oczekiwanie na nowe życie po zmartwychwstaniu. Przy nogach rycerza stoi duży kartusz z herbami: Prus II, Jastrzębiec, Ostoja i Topór. Na dole tablica inskrypcyjna. W bocznej nawie kościoła umieszczone jest płótno przedstawiające błogosławionego Wincentego Kadłubka autorstwa Aleksandra Lessera. Fantastyczne dzieje obrazu opisał Mirosław Pisarkiewicz w opowiadaniu "Św. Icek" (​ISBN 978-83-934731-0-6​).

Na cmentarzu znajduje się wzniesiona w 1833 r. murowana kaplica św. Salomei z obrazami: św. Salomei z poł. XIX w. i św. Tekli z II poł. XVIII w. Na zewnętrznej ścianie kaplicy – płyta nagrobna Salomei z Komorowskich Psarskiej, zmarłej w 1832 r. żony Józefa Psarskiego, właściciela majątków w Łubnej, Wielgim i folwarku Dymek. Obok grobowiec rodziny Olszowskich z Niechmirowa z elementami łuku tryumfalnego, wewnątrz którego stoi kobieta ze zwojem w ręku, wsparta na złamanej półkolumnie. Rozróżnia się herby: Prus i Jastrzębiec. Na zewnątrz łuku umieszczono putta, pod którymi wyryto inskrypcję poświęconą Mateuszowi Kisiel Kiślańskiemu z Warszawy, zm. w Niechmirowie w wieku 59 lat dnia 22 VII 1847 r. oraz Karolowi Kisiel Kiślańskiemu, właścicielowi dóbr Czernice, zm. w wieku 69 lat w Wolnicy dnia 22 stycznia 1857 r. Na cmentarzu znajduje się ponadto bogato rzeźbiona płyta z piaskowca na grobie Jana Hegnera de Rozenfeld (lat 73 - zm. 26 VI 1905 r.)-rzeczywistego członka Papieskiej Akademii Umiejętności oraz eklektyczny nagrobek poświęcony obywatelowi ziemskiemu Konstantemu Grabskiemu (lat 51 - zm. 8 XI 1898) - właścicielowi majątków Gronów i Biała.

3 września 1939 r. pod Stolcem rozegrała się bitwa między 3. bat. 15 pp. "Wilków" z Dęblina a pułkiem zmotoryzowanym SS "LAH". W końcu cmentarza jest zbiorowa mogiła 18 żołnierzy polskich poległych w tej bitwie. Między nimi spoczywa major WP Władysław Dzierzgowski, zmarły w 1830 r.

Iskra StolecEdytuj

W Stolcu od 1997 roku działa klub sportowy Iskra Stolec. Uczestniczy on w rozgrywkach piłki nożnej w klasie B okręgu sieradzkiego.

LiteraturaEdytuj

  • Ruszkowski A., "Sieradz i okolice", Sieradz 2000;
  • Majdański J., Kościół św. Wawrzyńca w Stolcu, [w:] "Na sieradzkich szlakach", nr 4/III/1987, s. 9-10;
  • Leitgeber S., Nagrobek W. Olszowskiego w kościele w Stolcu,[w:] "Na sieradzkich szlakach", nr 1/1998, s. 31.

PrzypisyEdytuj

  1. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 1209 [dostęp 2020-12-22] [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  2. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  3. TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 18.11.2015].
  4. Józef Fajkowski, Jan Religa: Zbrodnie hitlerowskie na wsi polskiej 1939-1945. Warszawa: Wydawnictwo Książka i Wiedza, 1981, s. 352