Otwórz menu główne

Storczyk blady[3] (Orchis pallens L.) – gatunek rośliny z rodziny storczykowatych (Orchidaceae). We florze Polski gatunek rodzimy[3].

Storczyk blady
Ilustracja
Orchis pallens
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad jednoliścienne
Rząd szparagowce
Rodzina storczykowate
Podrodzina storczykowe
Rodzaj storczyk
Gatunek storczyk blady
Nazwa systematyczna
Orchis pallens L.
Mant. Pl. 2: 292 (1771)[2]
Synonimy
  • Androrchis pallens (L.) D.Tyteca & E.Klein
  • Orchis pseudopallens K.Koch
  • Orchis sulphurea Sims[2]

Spis treści

Rozmieszczenie geograficzneEdytuj

Rośnie w górach Europy i Azji Zachodniej. Zasięg jego występowania rozciąga się od Hiszpanii po Kaukaz. Na południu sięga po południowe Włochy, Peloponez i południową Turcję. Północna granica zasięgu biegnie przez środkowe Niemcy i południową Polskę[4]. W Polsce najdalej na północ wysunięte stanowisko znajduje się na Wyżynie Miechowskiej (na terenie obszaru Natura 2000Kalina-Lisiniec”). Wszystkie pozostałe stanowiska znajdują się w zachodniej części Karpat i na ich Pogórzu. Stanowisk tych podano 31, jednak na ośmiu z nich gatunek ten już wyginął. Najliczniej występuje na Pogórzu Śląskim i na Pogórzu Rożnowskim (w dolinie Dunajca koło Wojnicza i Tęgoborza), poza tym na Pogórzu Wiśnickim (na Panieńskiej Górze) i na jednym stanowisku w Kotlinie Żywieckiej. Najwyżej położone stanowisko w Polsce znajdowało się na Wielkim Kopieńcu (1280 m) w Tatrach, jednakże już wyginął na nim[5].

MorfologiaEdytuj

Liście
Liście odwrotnie jajowate lub eliptyczne, siedzące, w liczbie 4-6, skupione w rozetę u nasady łodygi, połyskujące[4].
Kwiaty
Kwiaty żółte lub bladożółte, wonne, zebrane w szerokowalcowate grono. Warżka jest 3-ząbkowa, wzdłuż środka silnie wygięta do tyłu, a jej środkowa część jest zabarwiona intensywniej. Nie posiada rysunku. Boczne łatki są półokrągłe i drobno ząbkowane, łatka środkowa o długości 5-8 mm jest wyciągnięta do przodu i ma na szczycie 2 małe ząbki. Ostroga o długości 11-12 mm i szerokości 2-3 mm jest walcowata, łukowato wygięta i na szczycie tępa[4].
Owoc
Walcowata, siedząca torebka o długości 17-24 i szerokości 5-6 mm[4].
 
Morfologia
 
Kwiatostan
 
Kwiaty
 
Pokrój

Biologia i ekologiaEdytuj

Bylina, geofit cebulkowy. Roślina przywiązana jest do podłoża bogatego w węglan wapnia. Gatunek górski, występujący głównie w reglu dolnym i górnym. Preferuje stanowiska lekko zacienione. W Polsce występuje przede wszystkim w zbiorowiskach leśnych i zaroślowych oraz w murawach kserotermicznych[5]. Kwitnie od kwietnia do czerwca. Kwiaty imitują kwiaty roślin miododajnych, jednakże roślina nie wytwarza nektaru. Zapylana jest głównie przez trzmiele. Procent zawiązywanych owoców – średni[4]. Rozmnaża się przede wszystkim przez nasiona, w niewielkim tylko stopniu wegetatywnie[5]. Liczba chromosomów 2n = 40[6].

Tworzy mieszańce z storczykiem męskim (Orchis mascula) i podkolanem zielonawym ({Platanthera chlorantha)[6], a także z Orchis provincialis i Orchis spitzelii[4].

Zagrożenia i ochronaEdytuj

Roślina objęta jest w Polsce ścisłą ochroną gatunkową. Kategorie zagrożenia:

Mimo niezbyt licznych stanowisk nie zalicza się w Polsce do gatunku bezpośrednio zagrożonego wyginięciem, lecz tylko narażonego. Populacje na Pogórzu Cieszyńskim, w Kotlinie Żywieckiej i w dolinie Dunajca są bowiem dość liczne. Np. na wzgórzu Bucze na Pogórzu Śląskim oraz na Panieńskiej Górze na Pogórzu Wiśnickim liczba osobników w populacji wynosi około tysiąca, a na Machowej w Cisownicy (Pogórze Śląskie) i na górze Matysce w Kotlinie Żywieckiej przekracza 3 tysiące. Zagrożony jest przez zastępowanie naturalnych lasów mieszanych sadzonymi lasami iglastymi, a czasami także przez przesadzanie okazów z naturalnego środowiska do przydomowych ogródków[5].

PrzypisyEdytuj

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-08-04].
  2. a b The Plant List (ang.). [dostęp 2017-03-21].
  3. a b Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland. A checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  4. a b c d e f Helmut Baumann: Storczyki Europy i obszarów sąsiednich. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2010. ISBN 978-83-7073-698-9.
  5. a b c d e Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa: Czerwona księga Karpat Polskich. Kraków: Instytut Botaniki PAN, 2008. ISBN 978-83-89648-71-6.
  6. a b Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
  7. Red list of plants and fungi in Poland. Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda, Zbigniew Szeląg (red.). Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera, Polska Akademia Nauk, 2006. ISBN 83-89648-38-5.
  8. Kaźmierczakowa R., Bloch-Orłowska J., Celka Z., Cwener A., Dajdok Z., Michalska-Hejduk D., Pawlikowski P., Szczęśniak E., Ziarnek K.: Polska czerwona lista paprotników i roślin kwiatowych. Polish red list of pteridophytes and flowering plants. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk, 2016. ISBN 978-83-61191-88-9.
  9. Zarzycki K., Kaźmierczakowa R., Mirek Z.: Polska Czerwona Księga Roślin. Paprotniki i rośliny kwiatowe. Wyd. III. uaktualnione i rozszerzone. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody PAN, 2014. ISBN 978-83-61191-72-8.