Otwórz menu główne

Stosunki polsko-ukraińskie

Polska i Ukraina na mapie Europy

Stosunki polsko-ukraińskie – relacje między państwem polskim a państwem ukraińskim, uwzględniając także relacje między społeczeństwami obu krajów, od ukształtowania się obu państwowości. Polska i Ukraina sąsiadują ze sobą.

PoczątkiEdytuj

Trudno ustalić historyczne początki stosunków polsko-ukraińskich. W Rzeczypospolitej Obojga Narodów Rusini stanowili dużą część społeczeństwa. W okresie, gdy Polska znajdowała się pod zaborami zaczął się rozwijać ukraiński ruch narodowy, nierzadko antagonistycznie nastawiony do Polaków. W listopadzie 1918, po ogłoszeniu odrodzenia państwa polskiego, wybuchła wojna polsko-ukraińska[1], w której przeciwnikiem Polski była głównie Zachodnioukraińska Republika Ludowa, s po zjednoczeniu Ukraińska Republika Ludowa potrzebne źródło.

Okres międzywojennyEdytuj

W latach 1918–1920 Ukraińcy podjęli wysiłek utworzenia własnego państwa. Elementem tych starań była w 1920 wyprawa kijowska, w której wzięły wraz z Ukraińcami udział wojska niepodległego państwa polskiego. Porażka wyprawy przekreśliła możliwość utworzenia państwowości ukraińskiej[1]. Polska zawarła traktat ryski, krytykowany przez wielu Ukraińcówpotrzebne źródło.

W II Rzeczypospolitej 5 milionów obywateli utożsamiało się z narodowością ukraińską. Relacje między tą mniejszością a Polakami naznaczone były licznymi napięciami (zob. Akcja polonizacyjno-rewindykacyjna 1938 roku, Akcja rewindykacji cerkwi prawosławnych w II Rzeczypospolitej). Państwo polskie nie miało możliwości utrzymywać bezpośrednich stosunków z Ukraińską Socjalistyczną Republiką Radziecką, gdyż ta była częścią ZSRR i musiała realizować politykę zagraniczną kierownictwa sowieckiego[1].

Do 1925 działał we Lwowie Tajny Uniwersytet Ukraiński.

Działał kościół greckokatolicki. Na Wołyniu kompromisową politykę prowadził dwukrotny wojewoda Henryk Józewski.

Organizacja Ukraińskich Nacjonalistów walczyła m.in. z Polską stosując terror. Aktywiści byli więzieni m.in. w Berezie Kartuskiej. Ukraińskim politykiem i ideologiem nacjonalizmu ukraińskiego był Dmytro Doncow. W latach 1925-1939 działała partia Ukraińskie Zjednoczenie Narodowo-Demokratyczne.

Za Wielki głód na Ukrainie współodpowiedzialny był pochodzący z Podlasia Stanisław Kosior, a wśród ofiar głodu byli Polacy. Polscy dyplomaci wiedzieli o głodzie[2], reakcja Polski była ograniczona[3].

W USRR powołano Polski Rejon Narodowy im. Juliana Marchlewskiego, zlikwidowany w 1935. Podczas operacji polskiej NKWD (1937–1938) zginęło i zostało wysiedlonych wielu Polaków z Ukrainy[4].

Okres II wojny światowejEdytuj

II wojna światowa była okresem nowego kształtu stosunków polsko-ukraińskich. Część społeczeństwa ukraińskiego na polskim obszarze państwowym stanęła po stronie okupanta niemieckiego. Po walkach między frakcjami OUN banderowcy utworzyli Ukraińską Powstańczą Armię. Nad relacjami Ukraińców i Polaków w tym czasie zaciążyły wydarzenia rzezi wołyńskiej i czystki etnicznej w Małopolsce Wschodniej[1]. Zbrodnie na Polakach i Ukraińcach popełniła Służba Bezpieczeństwa OUN. Rewanż AK obejmował akcję przeciwko ukraińskiej policji i kilka zbrodni (Zbrodnia w Chlebowicach Świrskich, Zbrodnia w Szołomyi). Akcja „Burza” na Wołyniu spowodowała także walki z UPApotrzebne źródło.

3 marca 1945 oddział Bissa popełnił zbrodnię w Pawłokomie.

Lata 1945–1991Edytuj

Po zakończeniu okupacji hitlerowskiej ton stosunkom polsko-ukraińskim nadawało przesunięcie wspólnej granicy na zachód. 9 września 1944 Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego i władze USRR – realizując wytyczne najwyższego kierownictwa radzieckiego – podpisały układ w sprawie wzajemnych przesiedleń ludności (polskiej do Polski i ukraińskiej na Ukrainę)[5]. Na terenach przejętych przez USRR pozostało też mienie ruchome o ogromnej wartości dla polskiego dziedzictwa narodowego. W wyniku polsko-ukraińskich rozmów zwrócono Polsce część zbiorów Ossolineum, Panoramę Racławicką jak również trzy lwowskie pomniki; pierwszy sekretarz KP Ukrainy Nikita Chruszczow unikał przekazywania stronie polskiej obiektów istotnych również z punktu widzenia kultury ukraińskiej[6][7].

W nowych granicach Polski część ludności ukraińskiej przeciwstawiała się działaniom władz polskich. Reakcją na nie były wysiedlenia i przesiedlenia Ukraińców, głównie w ramach akcji „Wisła”[1].

W 1956 Ukraińcom zezwolono na koncesjonowaną legalną działalność kulturalną i oświatową w ramach Ukraińskiego Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego oraz na wydawanie w języku ukraińskim tygodnika „Nasze Słowo”.

W Polsce kontynuował działalność kościół greckokatolicki, początkowo represjonowany[8].

Okres od 1991Edytuj

Po upadku ZSRR i powstania niepodległej Ukrainy Rzeczpospolita 2 grudnia 1991 uznała nowo powstałe państwo ukraińskie. 2 stycznia 1992 nawiązane zostały stosunki między oboma państwami. 18 maja 1992 zawarto umowę o dobrosąsiedztwie, przyjaźni i współpracy. W kontekście wstąpienia Polski do NATO i Unii Europejskiej Rzeczpospolita stała się rzecznikiem integracji Ukrainy z UE[9]. W 2004 Polska poparła Pomarańczową Rewolucję, w 2013 Euromajdanpotrzebne źródło.

W 1990 jako następca prawny Ukraińskiego Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego powstał Związek Ukraińców w Polsce.

Wołodymyr Wjatrowycz był prezesem Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej w latach 2014-2019, uznany przez Pera Andersa Rudlinga i Grzegorza Motykę za jednego z czołowych realizatorów ukraińskiej polityki historycznej i apologetę OUN i UPA[10][11]. Ukraina blokowała poszukiwania polskich ofiar, co miało związek z rozbiórką pomnika UPA w Hruszowicach, gdzie polski IPN nie znalazł ciał[12]. W październiku 2019 Ukraina wydała zezwolenia na ekshumacje[13].

Szacuje się, że na początku 2019 na terenie Polski przebywało blisko 1,3 mln obywateli Ukrainy (3,5% ludności Polski)[14]. Na terenie Wrocławia liczbę Ukraińców ocenia się na 100 tys. osób. Prezydent tego miasta mianował pełnomocnika ds. Ukraińców[15].

Zakład Ubezpieczeń Społecznych zarejestrował w I półroczu 2019 roku ponad 480 tys. obywateli ukraińskich płacących składki w Polsce[16]. W Polsce występują przypadki nielegalnego wykorzystywania ukraińskich pracowników, poważne wypadki przy pracy i zgony spowodowane brakiem opieki lekarskiej[17][18] Powstał Międzyzakładowy Związek Zawodowy Pracowników Ukraińskich w Polsce, który należy do OPZZ[19]. Występują przypadki oszukiwania przez pośredników w zatrudnieniu zarówno pracodawców jak i pracobiorców[20]. Ukraińcy zajmują wysokie miejsce w statystyce sprawców przestępstw w Polsce[21].

Polska posiada ambasadę w stolicy Ukrainy, Ukraina zaś ambasadę w Polsce. Oba kraje utrzymują konsulaty generalne w dużych miastach, a Ukraina także honorowe w Polsce.

W Kijowskim Okręgu Konsularnym działa 38 organizacji polskich[22] należących do dwóch central jak i niezależnych.

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e Stanisław Stępień: O potrzebie periodyzacji stosunków polsko-ukraińskich. pwin.pl. [dostęp 2019-11-19].
  2. Polska dyplomacja i wywiad o Wielkim Głodzie na Ukrainie (pol.). zw.com.pl. [dostęp 2019-11-23].
  3. Polska wobec Wielkiego Głodu. new.org.pl. [dostęp 2019-11-25].
  4. Z Kazachstanu do Polski – losy repatriantów. kurierhistoryczny.pl. [dostęp 2019-11-23].
  5. Jerzy Kochanowski. Deportacja zwana repatriacją. „POLITYKA – Pomocnik historyczny”. Z Kresów na Kresy. s. 35-36. ISSN 2391-7717. 
  6. Joanna Kuciel-Frydryszak. Wędrówki Ossolineum. „POLITYKA – Pomocnik historyczny”. Z Kresów na Kresy. s. 97. ISSN 2391-7717. 
  7. Joanna Kuciel-Frydryszak. Pomnikowi przesiedleńcy. „POLITYKA – Pomocnik historyczny”. Z Kresów na Kresy. s. 101. ISSN 2391-7717. 
  8. Adam Szostkiewicz. Posługa potrzebna od zaraz. „POLITYKA – Pomocnik historyczny”. Z Kresów na Kresy. s. 103. ISSN 2391-7717. 
  9. Stan i perspektywy rozwoju stosunków polsko-ukraińskich. mfa.gov.ua. [dostęp 2019-11-19].
  10. Per Anders Rudling, The OUN, the UPA and the Holocaust: A Study in the Manufacturing of Historical Myths, The Carl Beck Papers in Russian & East European Studies, No. 2107, November 2011, ISSN 0889-275X, s. 28.
  11. Grzegorz Motyka: Nieudana książka (pol.). zbrodniawolynska.pl. [dostęp 2014-05-04].
  12. Szef UIPN wyjaśnił, kiedy zostanie odblokowana ekshumacja polskich obywateli na Ukrainie (pol.). zik.ua. [dostęp 2019-11-23].
  13. Wydano pierwsze pozwolenia na ekshumację szczątków Polaków na terytorium Ukrainy (pol.). tvp.info. [dostęp 2019-11-23].
  14. Adam Nowiński: To ucina spekulacje. W końcu udało się policzyć, ilu dokładnie jest Ukraińców w Polsce. natemat.pl, 7 marca 2019. [dostęp 2019-11-19].
  15. Olga Chrebor Pełnomocnikiem Prezydenta Wrocławia ds. Mieszkańców Pochodzenia Ukraińskiego, wroclaw.pl [dostęp 2019-11-23] (pol.).
  16. Informacja o sytuacji finansowej FUS w pierwszym półroczu 2019 r.. zus.pl, 2019-08-30. [dostęp 2019-11-23].
  17. Śmierć i szantaż w fabryce trumien. wyborcza.pl. [dostęp 2019-11-23].
  18. Ukrainiec porzucony na śmierć. poznan.wyborcza.pl. [dostęp 2019-11-23].
  19. Powstał pierwszy w Polsce związek zawodowy zrzeszający Ukraińców (pol.). emn.gov.pl. [dostęp 2019-11-23].
  20. Problemy Ukraińców w Polsce. „Pośrednicy oszukują pracowników i pracodawców” (pol.). rdc.pl. [dostęp 2019-11-23].
  21. Ukraińcy królują w policyjnych statystykach. rp.pl, 5 września 2019. [dostęp 2019-11-25].
  22. Organizacje mniejszości polskiej w Kijowskim Okręgu Konsularnym. msz.gov.pl. [dostęp 2019-11-25].