Strażnica WOP Chałupki

nieistniejący obecnie podstawowy pododdział graniczny

Strażnica Wojsk Ochrony Pogranicza Zebenkau/Chałupki – nieistniejący obecnie podstawowy pododdział Wojsk Ochrony Pogranicza pełniący służbę graniczną na granicy polsko-czechosłowackiej.

Strażnica WOP
Zebenkau/Chałupki
Strażnica SG w Chałupkach
Ilustracja
Budynek byłej strażnicy w Chałupkach – budynek sztabowy (lipiec 2017)
Historia
Państwo  Polska
Sformowanie 1945[a]
Rozformowanie 2 stycznia 2003
Tradycje
Rodowód 210 strażnica WOP Zebenkau
218 strażnica WOP Chałupki
8 strażnica WOP Chałupki
18 strażnica WOP Chałupki
19 strażnica WOP lądowa Chałupki
Strażnica WOP Lądowa rozwinięta w Chałupkach
Strażnica WOP Lądowa kadrowa w Chałupkach
Kontynuacja Strażnica SG w Chałupkach
GPK SG w Chałupkach
PSG w Chałupkach
PSG w Pietraszynie
PSG w Raciborzu
PSG w Rudzie Śląskiej
Dowódcy
Ostatni por. Piotr Drużdż
Organizacja
Dyslokacja ul. Długa 67
47-460 Chałupki
Formacja Wojska Ochrony Pogranicza
Straż Graniczna
Podległość 46 komenda odcinka Racibórz
67 batalion OP
43 batalion WOP
Górnośląska Brygada WOP
bg WOP Racibórz
GB WOP
Śląski Oddział SG
Granica polsko-czeska na Odrze w Chałupkach (maj 2014)
Strażnica WOP Chałupki
Budynek nr 2 (lipiec 2017)
Brama wjazdowa (lipiec 2017)
Dysl wop 1945 10.png

Strażnica Straży Granicznej w Chałupkach – nieistniejąca obecnie graniczna jednostka organizacyjna Straży Granicznej realizująca zadania bezpośrednio w ochronie granicy państwowej z Czechosłowacją/Republiką Czeską[b].

Formowanie i zmiany organizacyjneEdytuj

Strażnica została sformowana w 1945 roku w strukturze 46 komendy odcinka Racibórz jako 210 strażnica WOP (Zebenkau)[1] o stanie 56 żołnierzy. Kierownictwo strażnicy stanowili: komendant strażnicy, zastępca komendanta do spraw polityczno-wychowawczych i zastępca do spraw zwiadu. Strażnica składała się z dwóch drużyn strzeleckich, drużyny fizylierów, drużyny łączności i gospodarczej. Etat przewidywał także instruktora do tresury psów służbowych oraz instruktora sanitarnego[2].

W związku z reorganizacją oddziałów WOP 24 kwietnia 1948 roku, strażnica została włączona w struktury 67 batalionu Ochrony Pogranicza, a 1 stycznia 1951 roku 43 batalionu WOP w Raciborzu.

15 marca 1954 roku wprowadzono nową numerację strażnic[c], a strażnica WOP Chałupki otrzymała nr 218 w skali kraju.

W 1956 roku rozpoczęto numerowanie strażnic na poziomie brygady. Strażnica I kategorii Chałupki była 8 w 4 Brygadzie Wojsk Ochrony Pogranicza.

31 grudnia 1959 roku była jako 18 strażnica WOP II kategorii Chałupki.

1 stycznia 1964 roku była jako 19 strażnica WOP lądowa II kategorii Chałupki.

W 1976 roku, w związku z przejściem na dwuszczeblowy system dowodzenia[4], strażnicę podporządkowano bezpośrednio pod sztab Górnośląskiej Brygady WOP w Gliwicach.

13 grudnia 1981 roku po wprowadzeniu stanu wojennego na terytorium kraju, dowódca GB WOP wewnętrznym rozkazem w miejscu stacjonowania poszczególnych batalionów, utworzył tzw. „wysunięte stanowiska dowodzenia” (zalążek przyszłych batalionów granicznych), którym podporządkował strażnice znajdujące się na odcinkach dawnych batalionów granicznych. Brygada wykonywała zadania ochrony granicy i bezpieczeństwa państwa wynikające z dekretu o wprowadzeniu stanu wojennego[5].

W drugiej połowie 1984 roku Strażnicę WOP Chałupki włączono w struktury utworzonego batalionu granicznego WOP im. Bohaterów Powstań Śląskich w Raciborzu[4], jako Strażnica WOP Lądowa rozwinięta kat. I w Chałupkach.

16 kwietnia 1990 roku rozformowano 43 batalion WOP w Raciborzu i strażnicę podporządkowano bezpośrednio pod sztab Górnośląskiej Brygady WOP w Gliwicach już jako Strażnica WOP Lądowa kadrowa kat. I w Chałupkach (na czas „P” kadrowa)[d]. Żołnierze służby zasadniczej WOP z ostatnich poborów nadal pełnili służbę w strażnicy. Tak funkcjonowała do 15 maja 1991 roku.

Straż Graniczna:
15 maja 1991 roku po rozwiązaniu Wojsk Ochrony Pogranicza, 16 maja 1991 roku strażnica została przejęta przez Śląski Oddział Straży Granicznej w Raciborzu (ŚlOSG)[e][6] i przyjęła nazwę Strażnica Straży Granicznej w Chałupkach (Strażnica SG w Chałupkach).

W 2000 roku rozpoczęła się reorganizacja struktur Straży Granicznej związana z przygotowaniem Polski do wstąpienia, do Unii Europejskiej i przystąpieniem do Traktatu z Schengen. Podczas restrukturyzacji wprowadzono kompleksową ochronę granicy już na najniższym szczeblu organizacyjnym tj. strażnica i graniczna placówka kontrolna. Wprowadzona całościowa ochrona granicy zniosła podział na graniczne jednostki organizacyjne ochraniające tylko tzw. „zieloną granicę” i prowadzące tylko kontrole ruchu granicznego. W wyniku tego, 2 stycznia 2003 roku nastąpiło zniesie Strażnicy SG w Chałupkach[f]. Ochraniany przez strażnicę odcinek granicy, przejęła Graniczna Placówka Kontrolna Straży Granicznej w Chałupkach (GPK SG w Chałupkach).

Ochrona granicyEdytuj

W październiku 1945 roku[g] w ramach tworzących się Wojsk Ochrony Pogranicza na odcinku strażnicy został utworzony Przejściowy Punkt Kontrolny Rudyszwałd – kolejowy III kategorii[7], którego załoga wykonywała kontrolę graniczną osób, towarów oraz środków transportu:

Od 1947 roku załoga strażnicy wykonywała kontrolę graniczną i celną osób, towarów oraz środków transportu[8]:

1 stycznia 1964 roku na ochranianym odcinku przez strażnicę funkcjonowały przejścia graniczne małego ruchu granicznego (mrg) w których kontrolę graniczną i celną osób, towarów oraz środków transportu wykonywała załoga strażnicy:

Od lat 60. XX wieku[9] do połowy lat 80. XX w. na odcinku strażnicy wykorzystywane były metalowe wieże obserwacyjne[h] z której zabezpieczano odcinek granicy państwowej.

W latach 1986–15 maja 1991, Strażnica WOP Lądowa rozwinięta kat. I w Chałupkach, następnie Strażnica WOP Lądowa kadrowa kat. I w Chałupkach, ochraniała odcinek granicy państwowej o długości 2400 m (8150 m granicy rzecznej – na Odrze i 14250 m granicy lądowej):

  • Włącznie znak graniczny nr IV/1b  , wyłącznie znak gran. nr IV/22.
  • W okresie zimowym pas śnieżny sprawdzany był minimum: na głównym kierunku dwukrotnie, na pozostałym raz w ciągu doby.
  • Współdziałała w zabezpieczeniu granicy państwowej z:
  • W ochronie granicy dowódcy strażnicy ściśle współpracowali ze swoimi odpowiednikami tj. naczelnikami placówek OSH (Ochrana Statnich Hranic) CSRS.

Straż Graniczna:
W latach 16 maja 1991–1 stycznia 2003, Strażnica SG w Chałupkach ochraniała odcinek granicy państwowej o długości 22400 m (8150 m granicy rzecznej – na Odrze i 14250 m granicy lądowej):

  • Włącznie znak gran. nr II/1b, wyłącznie znak gran. nr II/22.
  • Komendant strażnicy współdziałał w zabezpieczeniu granicy państwowej z placówkami po stronie czeskiej cizinecké policie RCPP.

19 lutego 1996 roku zostały uruchomione przejścia graniczne mrg w którym kontrolę graniczną i celną osób, towarów oraz środków transportu wykonywała załoga Granicznej Placówki Kontrolnej SG w Chałupkach:

WydarzeniaEdytuj

  • 1956 – koniec czerwca, początek lipca w okresie tzw. „Wypadków poznańskich”, przy linii granicznej i w strefie działania, odnajdywano pakunki zawierające ulotki z tzw. „bibułą”, przytwierdzone do balonów leżących na ziemi[10]. W związku z masowością zjawiska, żołnierze otrzymali zezwolenie na użycie broni, celem zestrzelenia nisko przelatujących balonów (nawet jeśli znajdowały się na terytorium czechosłowackim, ale w zasięgu ognia – to samo czynili pogranicznicy czechosłowaccy)[11].
  • 13 grudnia 1981-22 lipca 1983 – (Stan Wojenny w Polsce), normę służby granicznej dla żołnierzy podwyższono z 8 do 12 godzin na dobę. Ścisłą kontrolą objęto całą strefę nadgraniczną. W stan gotowości były postawione pododdziały odwodowe[12].
  • 1988 – na posterunku granicznym[i] zginął tragicznie potrącony przez pociąg towarowy, żołnierz pełniący służbę na moście kolejowym. Pośmiertnie została mu nadana przez dowódcę WOP, na wniosek dowódcy brygady Srebrna „Odznaka „Za zasługi w obronie granic PRL”[13].
  • 1990 – 4 października przybył na stanowisko z-cy d-cy strażnicy ppor. Piotr Rokiciński.

Strażnice sąsiednieEdytuj

Straż Graniczna

Dowódcy/komendanci strażnicyEdytuj

  • kpt. Tadeusz Wypłosz (1953–1978[14])
  • kpt. Marian Amroziński[15] (1979–1980)
  • kpt. Stanisław Szmurło (1980–1983)
  • por./kpt. Roman Kowalski[16] [1983–1987 (88)][j]
  • ppor./por. Piotr Drużdż (01.08.1988–01.04.1991[k])

Komendanci strażnicy SG:

  • por. SG Piotr Drużdż (02.04.1991–31.12.1992)[l]
  • por. SG/mjr SG Piotr Rokiciński (01.01.1993–01.01.2003) – do rozformowania[m].

Zobacz teżEdytuj

UwagiEdytuj

  1. Od 1991 roku strażnica Straży Granicznej.
  2. Od 1 stycznia 1993 roku z Republiką Czeską.
  3. Rozkaz dowódcy WOP z 22.02.1954 roku[3].
  4. Zarządzenie Dowódcy Wojsk Ochrony Pogranicza nr 068/Org z dnia 12 marca 1990 roku w sprawie rozformowania batalionu granicznego GB WOP w Raciborzu oraz zmianach etatowych w jednostkach WOP.
  5. Zarządzenie nr 021 Komendanta Głównego Straży Granicznej z dnia 07.05.1991 roku, utworzono Śląski Oddział SG.
  6. Zarządzenie nr 058 Komendanta Głównego Straży Granicznej z dnia 13.12.2002 roku zmieniające zarządzenie w sprawie organizacji wchodzących w skład Straży Granicznej komend, strażnic, granicznych placówek kontrolnych, dywizjonów, pododdziałów odwodowych oraz ośrodków szkolenia w ramach III etapu realizacji programu dostosowania Straży Granicznej do standardów Schengen, polegającą na włączeniu wytypowanych strażnic w struktury gpk. W wyniku przeprowadzonej reorganizacji we wszystkich oddziałach SG 62 strażnice zostały włączone w struktury gpk.
  7. Rozkaz nr 0304/Org. ND WP z 28.10.1945 roku dot. sformowania przejściowych punktów kontrolnych.
  8. Obserwację na wieży obserwacyjnej prowadzi się w warunkach dobrej widoczności w celu ochrony wyznaczonego odcinka granicy. Każda wieża obserwacyjna powinna być wyposażona w:
  9. Posterunek graniczny wykonuje zadania w ochronie granicy w ściśle określonym stałym lub doraźnie wyznaczonym miejscu (Regulamin służby granicznej 1968 ↓, s. 41).
  10. kpt. Roman Kowalski ubył do GPK Chałupki.
  11. Rozkaz Ministra Spraw Wewnętrznych nr 077 z dnia 17.04.1991 roku.
  12. por. Piotr Drużdż ubył do komendy ŚlOSG w Raciborzu.
  13. mjr Piotr Rokiciński ubył do GPK SG w Chałupkach.

PrzypisyEdytuj

BibliografiaEdytuj