Stracza Wielka

Stracza Wielka (biał. Вялікая Страча; ros. Большая Страча) – wieś na Białorusi, w rejonie ostrowieckim obwodu grodzieńskiego, około 35 km na północny wschód od Ostrowca, nad rzeczką Straczą.

Stracza Wielka
Вялікая Страча
Państwo  Białoruś
Obwód grodzieński
Rejon ostrowiecki
Sielsowiet Michaliszki
Wysokość 143 m n.p.m.
Populacja (2009)
• liczba ludności

203
Nr kierunkowy +375 1591
Tablice rejestracyjne 4
Położenie na mapie obwodu grodzieńskiego
Mapa konturowa obwodu grodzieńskiego, blisko górnej krawiędzi po prawej znajduje się punkt z opisem „Stracza Wielka”
Położenie na mapie Białorusi
Mapa konturowa Białorusi, u góry nieco na lewo znajduje się punkt z opisem „Stracza Wielka”
Ziemia54°52′00,40″N 26°18′23,90″E/54,866778 26,306639
Portal Białoruś

HistoriaEdytuj

Pierwsza wzmianka o Straczy pochodzi z 1518 roku[1]. W XVI wieku było to dziedzictwo Świrskich. W 1616 roku Andrzej Świrski sprzedał Straczę Jerzemu i Zofii ze Świrskich Żebrowskim. W 1767 roku ich potomek Andrzej Żebrowski sprzedał ten klucz Kazimierzowi (1733–1775) i Franciszce z Hłasków Pakoszom herbu Prawdzic. Jednym z kolejnych dziedziców był tu Józef Gotard Pakosz (1800–1859), a po nim – jego syn Antoni Józef (1839–1860). W 1865 roku Stracza należała do Włodzimierza Połokońskiego Paszkiewicza (1815–1890), dalsze koleje własności majątku do 1906 roku są nieznane, wtedy nabył ją Zygmunt Chomiński. W następnych latach Stracza była dzierżawiona kilku osobom, w końcu została rozparcelowana[2].

W XVIII wieku tereny te wchodziły w skład powiatu wileńskiego województwa wileńskiego Rzeczypospolitej. Po III rozbiorze Polski w 1795 roku znalazły się na terenie powiatu wileńskiego (ujezdu) guberni wileńskiej. Po ustabilizowaniu się granicy polsko-radzieckiej w 1921 roku wróciły do Polski i po ustabilizowaniu się podziałów administracyjnych należały gminy Aleksandrowo, a od 1926 roku – gminy Żukojnie w powiecie święciańskim województwa wileńskiego, od 1945 roku – w ZSRR, od 1991 roku – na terenie Republiki Białorusi[1][3][4][5].

We wsi do lat 60. XX wieku funkcjonował młyn wodny (na rzece Stracza), po którym pozostały ruiny. W czasach radzieckich działał tu kołchoz.

W latach 90. XX wieku jeden ze starszych budynków przekształcono na kaplicę katolicką pw. św. Wojciecha, we wsi też powstał wtedy cmentarz katolicki[6] wokół grobowca–pomnika upamiętniającego poległych w okolicach bohaterów powstań w latach 1794, 1830–1831 i 1863–1864.

W 2009 roku w Straczy Wielkiej mieszkały 203 osoby[7].

DwórEdytuj

Do początku XX wieku w Straczach istniał duży modrzewiowy dwór. Był to zwarty budynek wzniesiony na planie prostokąta, o siedmiu osiach, o dwóch kondygnacjach, oraz trzeciej w trzech centralnych osiach. Dolna kondygnacja, wysokie sutereny, była murowana o dużych prostokątnych oknach. Dwór znany jest tylko z fotografii strony ogrodowej z około 1910 roku. W elewacji tej występował centralny trzyosiowy ryzalit rozczłonkowany półkolumnami, z trzema wielkimi, półkoliście zamkniętymi portfenetrami. Na występie parterowego ryzalitu opierał się balkon. Dom przykrywał wysoki, łamany dach czterospadowy z trzema kominami.

Bardzo ciekawą budowlą był świron: był to kwadratowy dwupiętrowy budynek, o dolnej kondygnacji murowanej, a górnej – drewnianej. Górna kondygnacja była otoczona ze wszystkich stron arkadową galeryjką. Jej łuki dźwigały dach o podobnym kształcie, jak dwór.

Dwór i świron stały w otoczeniu starego parku[2].

Dziś w miejscu dworu istnieją jedynie resztki parku[1], zachowała się również ruina jednego z budynków gospodarczych[6].

Majątek Stracza został opisany w 4. tomie Dziejów rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej Romana Aftanazego[2].

PrzypisyEdytuj

  1. a b c Wielka Stracza na stronie Radzima.org. [dostęp 2017-11-12].
  2. a b c Stracza, [w:] Roman Aftanazy, Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej, wyd. drugie przejrzane i uzupełnione, t. 4: Województwo wileńskie, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1993, s. 359–361, ISBN 83-04-04020-4, ​ISBN 83-04-03701-7​ (całość).
  3. Stracza, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XI: Sochaczew – Szlubowska Wola, Warszawa 1890, s. 382., znaczenie 1.
  4. Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej. T. 1, Województwo wileńskie. T. 1. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 1938, s. 56. [dostęp 2017-11-12].
  5. Stracza Wielka na stronie Radzima.net. [dostęp 2017-11-12].
  6. a b Бол. Страча na stronie Globus Białorusi (ros.). [dostęp 2017-11-12].
  7. Liczby ludności miejscowości obwodu grodzieńskiego na podstawie spisu ludności wg stanu na dzień 14 października 2009 roku (ros.). [dostęp 2017-11-12].

Zobacz teżEdytuj