Otwórz menu główne

Strajk nauczycieli w Polsce w 2019 roku

akcja strajkowa w publicznych jednostkach systemu oświaty (Polska; 2019–)

Strajk nauczycieli w Polsce w 2019 rokuakcja strajkowa w publicznych jednostkach systemu oświaty rozpoczęta 8 kwietnia 2019 i zawieszona 27 kwietnia 2019 do września tego roku. Ma na celu skłonienie rządu Mateusza Morawieckiego do wprowadzenia podwyżek wynagrodzeń dla nauczycieli. Jest też formą protestu przeciwko zmianom w oświacie wprowadzonym po 2015 i koordynowanym przez minister edukacji narodowej Annę Zalewską. Zorganizowana została przez Związek Nauczycielstwa Polskiego i WZZ „Solidarność-Oświata”, w następstwie ogólnopolskiego referendum przeprowadzonego przez ZNP wśród nauczycieli. Na czele protestu stanął prezes ZNP Sławomir Broniarz[1]. Akcja jest uważana za największy strajk w historii polskiej oświaty[2].

Plakat organizatorów strajku nauczycieli w Polsce w 2019 na szkole w Warszawie
Flaga Związku Nauczycielstwa Polskiego, organizatora strajku nauczycieli w Polsce w 2019

Spis treści

Wydarzenia poprzedzające strajkEdytuj

Wobec fiaska rozmów w ramach sporu zbiorowego w sprawie podwyżki wynagrodzeń, po etapie mediacji, ZNP ogłosiło w placówkach oświatowych referendum wśród swoich członków. Trwało ono do 25 marca 2019. Członkom ZNP zadano pytanie: „Czy wobec niespełnienia żądania dotyczącego podniesienia wynagrodzeń zasadniczych nauczycieli, wychowawców, innych pracowników pedagogicznych i pracowników niebędących nauczycielami o 1000 zł z wyrównaniem od 1 stycznia 2019 jesteś za przeprowadzeniem strajku począwszy od 8 kwietnia?”. Zgodnie z zapowiedzią ZNP strajk miał objąć szkoły, przedszkola i inne placówki opiekuńczo-wychowawcze i miał trwać „do odwołania”. W referendum wzięli udział nauczyciele w ok. 20 tys. szkół, zespołów szkolnych i przedszkoli. Za ogłoszeniem strajku głosowało 15 549 placówek, czyli około 78 procent[1].

ZNP sformułowało następujące postulaty strajkowe:

  • podwyżka w wysokości 1000 zł dla pracowników pedagogicznych
  • większe nakłady na oświatę z budżetu
  • zmiana oceny pracy nauczycieli
  • zmiana ścieżki awansu
  • dymisja minister Anny Zalewskiej[1]

Na początku kwietnia 2019 zarobki nauczycieli kształtowały się na następującym poziomie: nauczyciel stażysta – 1751 zł netto, nauczyciel dyplomowany 2377 zł netto[1]. Poza pensją zasadniczą, do wynagrodzenia nauczycieli wlicza się dodatkowe elementy, takie jak: dodatek za wysługę lat (nawet 20% pensji zasadniczej po 20 latach pracy), dodatek ze względu na funkcję kierowniczą, dodatek dla opiekuna stażu, dodatek dla wychowawcy klasy, dodatek wiejski dla pedagogów pracujących na wsiach i w miejscowościach do 5 tysięcy mieszkańców, dodatek dla nauczyciela-doradcy, dodatek dla nauczyciela-konsultanta, dodatek z powodu warunków pracy, dodatek za uciążliwość pracy, nagroda jubileuszowa, nagroda specjalna; dodatek za pracę w nocy, dodatek motywacyjny, dodatkowe wynagrodzenie roczne, odprawę, wynagrodzenie za doraźne zastępstwa[3]. W 2019 r. wyliczone na podstawie KN i ustawy budżetowej średnie wynagrodzenia nauczycieli wynoszą brutto:

  • 3 045,21 zł dla nauczyciela stażysty;
  • 3 380,19 zł dla nauczyciela kontraktowego;
  • 4 385,10 zł dla nauczyciela mianowanego;
  • 5 603,19 zł dla nauczyciela dyplomowanego[4].

Przed rozpoczęciem strajku przedstawiciele strony rządowej przedstawili propozycję następującego sposobu realizacji postulatów strony związkowej: pierwsza część propozycji: „podwyżka wynagrodzenia (pierwsza miała miejsce w styczniu, o 5 proc., druga weszłaby w życie we wrześniu i łącznie dałyby one 15-procentowy wzrost płac; skrócenie awansu zawodowego i stażu; minimalna kwota dodatku za wychowawstwo: 300 zł; zmiana w systemie oceniania nauczycieli; redukcja obciążeń biurokratycznych dotyczących nauczycieli i dyrektorów”; druga część propozycji: nowy kontrakt społeczny mający na celu „unowocześnienie systemu, które ma gwarantować podwyżki wynagrodzeń w oświacie” w jednym z dwóch wariantów: „w wariancie pensum 22 godz. to: w 2020 r. – 6128 zł, 2021 r. – 6653 zł, 2022 r. – 7179 zł, 2023 r. – 7704 zł. W wariancie pensum 24 godz.: 2020 r. – 6335 zł, 2021 r. – 7434 zł, 2022 r. – 7800 zł, 2023 r. – 8100 zł.” Propozycja ta została przez ZNP odrzucona. Prezes związku Sławomir Broniarz 5 kwietnia 2019 zareagował na nią następująco: „Propozycje rządu – nauczyciel sam zapłaci za minimalną podwyżkę. Zwiększenie pensum o 25%”[1].

Po odrzuceniu propozycji rządowych przez ZNP, przedstawiciele władz państwowych zawarli porozumienie z sekcją oświatową NSZZ Solidarność[1].

Przebieg strajkuEdytuj

Strajk rozpoczął się 8 kwietnia 2019. Według danych ZNP do strajku przystąpiło blisko 2/3 wszystkich placówek publicznych. Następnego dnia rano akcja protestacyjna prowadzona była w 15 179 placówkach (74,4% wszystkich)[5]. Poparcia strajkowi udzieliło Forum Związków Zawodowych[6].

Akcja protestacyjna przypadła na okres egzaminów państwowych: 10-12 kwietnia (egzamin gimnazjalny) i 15-17 kwietnia (egzamin ósmoklasisty). Egzaminy zostały przeprowadzone w placówkach w dużym stopniu ze względu na zaangażowanie osób innych niż nauczyciele[1], w tym rodziców, księży i samorządowców. W przypadku egzaminu gimnazjalnego jedynie 3 szkoły w Polsce nie przeprowadziły go. Egzamin ósmoklasisty udało się przeprowadzić we wszystkich szkołach podstawowych. Minister edukacji Anna Zalewska uznała to za swój sukces, co spotkało się z krytyką ze strony zaangażowanych w przeprowadzenie go podmiotów. Pojawiły się także w debacie publicznej wątpliwości, czy egzaminy przeprowadzone z udziałem osób niezatrudnionych na stałe w placówkach dydaktycznych przeprowadzone zostały zgodnie z prawem, a uzyskanych w nich wyników nie można podważyć[7].

Przedstawiciele strony rządowej, w tym Beata Szydło i Michał Dworczyk, zarzucili ZNP współdziałanie w ramach strajku z opozycją polityczną[8][9]. Sławomir Broniarz odrzucił te zarzuty[10].

17 kwietnia Ministerstwo Edukacji Narodowej poinformowało, że mimo strajku w tym okresie 67% publicznych przedszkoli oraz ponad 60% szkół ponadpodstawowych i ponadgimnazjalnych działało normalnie. ZNP zarzuciło ministerstwu, że podaje dane nieścisłe, wynikające z innego niż przyjęte w ZNP liczenia placówek[5]. 18 kwietnia podjęto rozmowy między przedstawicielami rządu i strony związkowej, lecz nie doprowadziły one do żadnych uzgodnień[11].

Według danych ZNP od 8 kwietnia do 19 kwietnia z 16 tys. placówek biorących udział w proteście ze strajku wycofało się ok. 2 tysięcy[12].

23 kwietnia uczestniczący w proteście Ogólnopolski Międzyszkolny Komitet Strajkowy zaapelował do strajkujących nauczycieli o zwołanie zebrań rad pedagogicznych w celu klasyfikacji uczniów klas maturalnych[13].

24 kwietnia rząd Mateusza Morawieckiego wystąpił z inicjatywą ustawodawczą mającą na celu przyznanie dyrektorom szkół (a w razie ich bezczynności nauczycielowi wyznaczonemu przez organ prowadzący szkołę) prawa podejmowania uchwał o klasyfikacji uczniów klas maturalnych w miejsce uchwał rad pedagogicznych[14]. Jej efektem jest ustawa z dnia 25 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty i ustawy – Prawo oświatowe, podpisana przez prezydenta Andrzeja Dudę 26 kwietnia[15][16].

25 kwietnia prezes ZNP poinformował o zawieszeniu strajku od 27 kwietnia do września 2019. Odrzucił przy tym możliwość podpisania rządowego porozumienia z 5 kwietnia, jak i uczestnictwa w debacie zaproponowanej przez premiera Mateusza Morawieckiego[17], toteż przedstawiciele organizatorów strajku nie wzięli udziału w tzw. „okrągłym stole edukacyjnym” zwołanym na 26 kwietnia[18]. Komentując wypowiedź premiera otwierającą to spotkanie Sławomir Broniarz stwierdził: „Ktoś, kto w swoim pierwszym słowie pokazuje, że nie ma bladego pojęcia, co robią nauczyciele w szkole, i próbuje nas po raz pięćdziesiąty z rzędu skonfliktować ze społeczeństwem, nie zasługuje na to, żebyśmy tracili czas na słuchanie tego rodzaju obelżywych uwag”[19].

Reakcje podmiotów innych niż strony sporuEdytuj

 
Transparent z wyrazami poparcia dla strajku nauczycieli umieszczony na bramie do siedziby Wydziału Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego

Rzecznik Praw Obywatelskich Adam Bodnar przed rozpoczęciem strajku wskazał na niedopuszczalność dokonanych przez minister Annę Zalewską zmian w przepisach dotyczących przeprowadzenia egzaminów państwowych, które miały się odbyć w okresie akcji protestacyjnej. Do sprawy tej wrócił 18 kwietnia 2019, kiedy stwierdził, że „przygotowane pośpiesznie zmiany rozporządzeń, w reakcji na zapowiedziany strajk nauczycieli i innych pracowników oświaty, mogą naruszać prawa obywatelskie”. Wskazał, iż okoliczność ta jest podstawą składania zażaleń na sposób przeprowadzenia egzaminów, w tym wstępowania na drogę sądową[20].

Poparcia dla strajku udzieliły związki zawodowe z innych krajów, m.in.: Belgii, Bułgarii, Cypru, Czarnogóry, Danii, Grecji, Gruzji, Izraela, Łotwy, Niemiec, Rumunii, Słowacji, Słowenii, Szwecji, Ukrainy, Węgier, Wielkiej Brytanii, USA[21] i Federacji Rosyjskiej[22].

Strajk poparły także: Rada Wydziału Nauk o Wychowaniu i Rada Wydziału Filologicznego Uniwersytetu Łódzkiego, Rada Wydziału Filologicznego Uniwersytetu Gdańskiego, Rada Wydziału Nauk Pedagogicznych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, Rada Wydziału Studiów Edukacyjnych Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu i Rada Wydziału Pedagogicznego Uniwersytetu Warszawskiego[23].

Wśród osób publicznych popierających strajk znaleźli się artyści, m.in. Dawid Podsiadło[24], Wojciech Malajkat[25] i Maciej Stuhr[26]. Przeciwko strajkowi wypowiedzieli się m.in. o. Leon Knabit[27], bp Ignacy Dec[28], abp Sławoj Leszek Głódź[29] i bp Józef Zawitkowski[30]. Krytycznie do strajku odniósł się Związek Przedsiębiorców i Pracodawców, stwierdzając, że podstawową propozycją reformy płac nauczycielskich winno być uwolnienie pensji i wprowadzenie możliwości premiowania najlepszych pedagogów poprzez uchylenie Karty Nauczyciela[31][32].

Według ogłoszonych 17 kwietnia 2019 wyników badania opinii publicznej przeprowadzonego przez firmę Kantar 47% ankietowanych uznało, że nie popiera strajku, a 43%, że go popiera[33][34].

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f g Strajk nauczycieli 2019: Które szkoły i przedszkola biorą udział 18.04?. polskatimes.pl, 18 kwietnia 2019. [dostęp 2019-04-18].
  2. Strajk nauczycieli 2019. Zamknięte szkoły i przedszkola. Zaczął się największy strajk nauczycieli w historii!. polskatimes.pl, 8 kwietnia 2019. [dostęp 2019-05-09].
  3. Wynagrodzenie nauczycieli. Zmiany stawek w 2018 i 2019 roku. money.pl, 20 lutego 2019. [dostęp 2019-05-12].
  4. Podwyżka dla nauczycieli to ok. 145 zł. prawo.pl, 29 grudnia 2018. [dostęp 2019-05-12].
  5. a b Maleje liczba strajkujących placówek, ale ZNP i ministerstwo podają rozbieżne dane. tvn24.pl, 17 kwietnia 2019. [dostęp 2019-04-18].
  6. Stanowisko Forum Związków Zawodowych ws. Strajku Nauczycieli. fzz.org.pl, 18 kwietnia 2019. [dostęp 2019-04-18].
  7. Joanna Cieśla, Ryszarda Socha, Długa przerwa, „Polityka”, 16 (3207), 17 kwietnia 2019, s. 10-12 (pol.).
  8. Strajki, protesty? Szydło: To wszystko wina opozycji. radiozet.pl, 12 kwietnia 2019. [dostęp 2019-04-20].
  9. M. Dworczyk: Szef ZNP daje powód do spekulacji, że termin strajku w oświacie został ustalony z PO. radiomaryja.pl, 11 kwietnia 2019. [dostęp 2019-04-20].
  10. Agata Szcześniak: Koalicja Europejska przeszkadza protestującym. Broniarz: „Żadnej suflerki nie potrzebujemy”. oko.press, 19 kwietnia 2019. [dostęp 2019-04-20].
  11. Jedenaście dni strajku. Brak porozumienia rządu z nauczycielami. onet.pl, 19 kwietnia 2019. [dostęp 2019-04-18].
  12. Ważą się losy strajku nauczycieli. Sławomir Broniarz: wrzesień będzie sprawdzianem. gazeta.pl, 23 kwietnia 2019. [dostęp 2019-04-23].
  13. Strajk nauczycieli. Związkowcy nie wezmą udziału w obradach okrągłego stołu. Tłumaczą, że formuła jest "niejasna". gazeta.pl, 23 kwietnia 2019. [dostęp 2019-04-23].
  14. Premier Mateusz Morawiecki: Państwo zagwarantuje każdemu maturzyście możliwość przystąpienia do matury w terminie. premier.gov.pl, 24 kwietnia 2019. [dostęp 2019-04-25].
  15. Dz.U. z 2019 r. poz. 761.
  16. Ustawa maturalna podpisana przez prezydenta. rp.pl, 26 kwietnia 2019. [dostęp 2019-05-05].
  17. Strajk nauczycieli zawieszony. Sławomir Broniarz: Od dziś wchodzimy w nowy etap protestu, który będzie o wiele trudniejszy (pol.). tokfm, 25 kwietnia 2019. [dostęp 2019-04-25].
  18. Premier Mateusz Morawiecki: Chcemy, aby zmiany w szkolnictwie były efektem dyskusji społecznej. premier.gov.pl, 26 kwietnia 2019. [dostęp 2019-04-29].
  19. Małgorzata Zubik: Okrągły stół bez efektów. Nauczyciele protestowali przed stadionem, a ZNP zaproponował swoją debatę o edukacji. wyborcza.pl, 26 kwietnia 2019. [dostęp 2019-04-29].
  20. Bodnar: są podstawy, aby składać zażalenia na sposób przeprowadzenia egzaminów. tvn24.pl, 18 kwietnia 2019. [dostęp 2019-04-18].
  21. Związki nauczycielskie z całego świata popierają strajk. znp.edu.pl, 17 kwietnia 2019. [dostęp 2019-04-18].
  22. Забастовка в Польше: «Мы хотим учить и работать! Поймите нас!», Профсоюз «УЧИТЕЛЬ» [dostęp 2019-05-23] (ros.).
  23. Nauczyciele! Jesteśmy z Wami! - to stanowiska środowisk akademickich. sliwerski-pedagog.blogspot.com, 1 maja 2019. [dostęp 2019-05-10].
  24. Strajk nauczycieli. Dawid Podsiadło: Całym sercem wspieram nauczycieli. wyborcza.pl, 8 kwietnia 2019. [dostęp 2019-04-20].
  25. Wojciech Malajkat: Nauczyciele, wytrwajcie. wyborcza.pl, 15 kwietnia 2019. [dostęp 2019-04-20].
  26. „Jeżeli kiedykolwiek państwo zechcecie zastrajkować, to też będziecie opluci”. tvn24.pl, 15 kwietnia 2019. [dostęp 2019-04-20].
  27. „Działalność antypaństwowa, którą powinien się zająć prokurator”. O. Knabit o strajku. dorzeczy.pl, 12 kwietnia 2019. [dostęp 2019-04-21].
  28. Nauczyciele oburzeni homilią biskupa w Wielki Czwartek. Jako przykład podał Janusza Korczaka, który zginął w Treblince. wyborcza.pl, 19 kwietnia 2019. [dostęp 2019-04-21].
  29. Sebastian Klauziński: Abp Głódź: LGBT i nauczyciele zagrożeniem dla dzieci i rodziny. Kościelny beton przemówił w święta. oko.press, 21 kwietnia 2019. [dostęp 2019-04-22].
  30. Kacper Sulowski: Biskup Józef Zawitkowski apeluje o nawrócenie stolicy: "Wiosenne LGBT! Wy nawet grzeszyć normalnie nie potraficie, pachniecie tylko bezwstydem!. wyborcza.pl, 1 maja 2019. [dostęp 2019-05-01].
  31. Pracodawcy krytycznie o strajku w szkołach. "Uchylić Kartę nauczyciela". pulshr.pl, 25 marca 2019. [dostęp 2019-04-25].
  32. ZPP krytycznie o strajku nauczycieli. "Dyskusja przekształca się w absurdalny spór". businessinsider.com.pl, 9 kwietnia 2019. [dostęp 2019-04-25].
  33. Zuzanna Tomaszewicz: Nauczyciele nie będą zadowoleni. Jest nowy sondaż – Polacy mówią, co sądzą o ich proteście. natemat.pl, 17 kwietnia 2019. [dostęp 2019-04-18].
  34. Agata Szczęśniak: Koalicja Europejska przeszkadza protestującym. Broniarz: „Żadnej suflerki nie potrzebujemy. oko.press, 19 kwietnia 2019. [dostęp 2019-04-21].