Superintendent generalny Kościoła Ewangelicko-Reformowanego w RP

Superintendent generalny – funkcja jednego z duchownych Kościoła Ewangelicko-Reformowanego w RP. powołanego przede wszystkim do troski o jedność wiary i życia wszystkich parafii oraz o ducha braterstwa i wzajemnej pomocy wśród współwyznawców[1]. Superintendentowi od lat 70. XX wieku przysługuje tytuł Biskupa. Pozycja superintendenta–biskupa, nie jest odrębnym urzędem, ale jedynie funkcją, na którą pastor – zarówno mężczyzna jak i kobieta – może zostać wybrana na okres 10 lat. Superintendent nie jest też zwierzchnikiem (osobą kierującą) Kościołem, które to zadanie pełni Prezes Konsystorza[2]. Obecnym superintendentem w Kościele Ewangelicko-Reformowanym w RP jest ks. Marek Izdebski.

bp Marek Izdebski – aktualny superintendent generalny

HistoriaEdytuj

Kościół Ewangelicko-Reformowany w dawnej Rzeczypospolitej jako jedyny, oprócz Kościoła ewangelicko-reformowanego na Węgrzech, zachował instytucję biskupów, co ciekawe, za aprobatą samego Jana Kalwina.

Początkowo, nosili oni tytuły seniorów (Jednota Braci Czeskich w Wielkopolsce) albo superintendentów (Małopolska i Litwa) i zwykle bywali oni wybierani spośród starszych duchownych. Jednota Braci Czeskich (Wielkopolska) przywiązywała dużą wagę do tego, by było zawsze dwóch seniorów, tak by móc zachować sukcesję biskupią przy ordynacji następcy i funkcję tę sprawowali dożywotnie. W Jednocie małopolskiej od XVII wieku superintendenci generalni byli wybierani na trzyletnią kadencję, choć zazwyczaj sprawowali tę funkcję dożywotnio. Jednota Małopolska miała oprócz superintendenta generalnego także seniorów i dwóch konseniorów dystryktowych (diecezjalnych). Jednota litewska miała jednego superintendenta generalnego w l. 1634-c.1660 gdy funkcja ta poszła w zapomnienie oraz jednego seniora i konseniora duchownego dla każdego dystryktu kościelnego.

W XVIII wieku wraz z kurczeniem się polskiego kalwinizmu, seniorzy generalni poczęli odgrywać coraz większą rolę, szczególnie od 1702, gdy Jednoty małopolska zrezygnowała z superintendentów prowincjonalnych i seniorów dystryktowych, zastępując ich dwoma seniorami duchownymi.

Na początku XIX wieku pod wpływem z zachodniej Europy seniorów zaczęto znów nazywać superintendentami generalnymi - funkcję tę wskrzesiła w 1832 Jednota Litewska. Nazwa "superintendent generalny" wyparła „seniora” zupełnie w XIX wieku. Nazwę „senior” najdłużej utrzymała Jednota małopolska aż do rozwiązania w 1849 roku oraz dystrykt żmudzki Jednoty Litewskiej (do 1893). Ostatnim duchownym noszącym (honorowy) tytuł seniora był w l. 1922-1939 Kazimierz Szefer (1861-1939).

Po II wojnie światowej, znów pod wpływem teologii reformowanej z Zachodu, nazwę „superintendent” zamieniono na bardziej znajomą w Polsce – biskup – choć prawo wewnętrzne Kościoła Ewangelicko-Reformowanego w RP dalej używa obu nazw zamiennie.

Procedura wyboruEdytuj

Zgodnie z prawem wewnętrznym Kościoła, znowelizowanym podczas posiedzenia Synodu 22-24 czerwca 2012 r. w Zelowie, duchowny, który pracuje nieprzerwanie w Kościele od najmniej 15 lat od ordynacji i cieszy się w Kościele autorytetem duchowym i moralnym, może zostać wybrany superintendentem. Wyboru dokonuje Synod Kościoła spośród co najmniej dwóch kandydatów przedstawionych przez konferencję duchownych, Konsystorz, lub parafie[3]

KompetencjeEdytuj

Kompetencje superintendenta generalnego określa prawo wewnętrzne Kościoła Ewangelicko-Reformowanego w RP[4].

Biskup powinien pod każdym względem przyświecać wszystkim duchownym i świeckim członkom Kościoła dobrym przykładem i okazywać gorliwość w sprawach Kościoła. Do jego podstawowych obowiązków należy czuwanie, aby:

  • jedność Kościoła pod względem wiary i życia była zachowana we wszystkich parafiach,
  • wśród współwyznawców panował duch braterstwa i wzajemnej pomocy.

Do obowiązków biskupa należy również:

  • udział w pracach prezydium Synodu i konsystorza,
  • opieka nad kandydatami na duchownych,
  • ordynowanie duchownych, diakonów i wprowadzanie w urząd kaznodziejów świeckich,
  • wprowadzanie w urząd członków konsystorza,
  • coroczne wizytowanie parafii,
  • opiniowanie wydawnictw o treści religijnej,
  • przedstawianie Synodowi rocznych sprawozdań,
  • nadzór nad nauczaniem religii,
  • przedstawianie Synodowi i Konsystorzowi wniosków konferencji duchownych.

Superintendent z urzędu wchodzi w skład Konsystorza[5] oraz Prezydium Synodu[6] jako ich wiceprezes.

Wprowadzenia w funkcję superintendenta dokonują duchowni wyznaczeni przez Prezydium Synodu. Z chwilą zakończenia kadencji, duchowny wraca do rangi zwykłego duchownego.

Superintendenci generalni w od XIX wiekuEdytuj

Lista superintendentów generalnych Synodu ewangelicko-reformowanego w Królestwie Polskim (do 1945) i Kościoła Ewangelicko-reformowanego w Rzeczpospolitej Polskiej[7].

Kadencja Superintendent Urodzony Zmarł
18071831 Karol Bogumił Diehl 15 kwietnia 1765, Leszno 1831, Poznań
18311839 Fryderyk Jakub Teichmann 11 września 1789, Szczepanowice 24 czerwca 1839, Warszawa
18491879 Józef Spleszyński 6 lutego 1808 Sielec 16 lutego 1879 Warszawa
18791908 August Karol Diehl 13 sierpnia 1837 Warszawa 27 lutego 1908 Warszawa
19081910 Fryderyk Jelen 24 października 1851 Libica, Czechy 4 lutego 1910 Warszawa
19101930 Władysław Semadeni 3 lipca 1865 Warszawa 15 października 1930, Warszawa
19301948 Stefan Skierski 4 grudnia 1873 Kielce 31 stycznia 1948 Warszawa
19491952 Kazimierz Ostachiewicz 4 maja 1883, Podledowo 6 kwietnia 1952, Warszawa
19521978 bp Jan Niewieczerzał 23 kwietnia 1914, Łódź 7 listopada 1981, Warszawa
19782002 bp Zdzisław Tranda 18 grudnia 1925, Poznań
od 2002 bp Marek Izdebski 1958, Cieszyn

Superintendenci generalni Jednoty litewskiej (wileńskiej)Edytuj

Lista superintendentów generalnych Jednoty litewskiej, zwanej od 1920 r. Jednotą wileńską[8].

Kadencja Superintendent Urodzony Zmarł Uwagi
18321845 Aleksander Aniszewski 1772, Piaski Wielkie 7 kwietnia 1845, Jelcowszczyna
18451854 Rafał Downar 1751, Woroniewicze 6 października,

1854, Wilno

18551860 Michał Reczyński 1797, Wilno 22 lutego 1860, Wilno
18601879 Stefan Lipiński 26 grudnia 1804, Jazienica 21 listopada, 1879, Wilno
18801881
Jan Mandzelowski 22 czerwca 1809, Stryjna 29 lipca 1885, Izabelin
18811891 Konstanty Moczulski 26 września 1826, Dziewałtów 21 listopada 1887, Wilno
18911893 Józef Głowacki 2 kwietnia,

1830, Niepokojczyce

27 czerwca 1893, Wilno
18931902 Andrzej Kader 24 listopada 1831, Rygmuntyszki 4 czerwca 1902, Wilno
19021920 Wilhelm Mieszkowski 29 września 1852, Ostaszyn 26 sierpnia 1920, Szwabiszki W latach 1920-1925 urząd wakował.
1925

1938

Michał Jastrzębski 29 września 1859, Izabelin 16 czerwca 1938, Wilno
19381945 Konstanty Kurnatowski 9 kwietnia 1878, Mitawa 3 lutego 1966, Rastede Wyjechał z Wilna do Szwecji w 1940 roku.
19221940 Povilas Jakubėnas 11 kwietnia 1871, Wojtkuny 30 maja 1953, Szwajcaria Superintendent generalny na Litwie Kowieńskiej, niezależnej tzw. Jednoty kowieńskiej.

BibliografiaEdytuj

  • Kazimierz Bem, Słownik Biograficzny duchownych ewangelicko-reformowanych. Pastorzy i diakonisy Jednoty Małopolskiej i Jednoty Warszawskiej 1815-1939, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Semper, 2015.
  • Ewa Cherner, Słownik biograficzny duchownych ewangelicko-reformowanych. Jednota litewska i wileńska 1815-1939, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Semper, 2017.

PrzypisyEdytuj

  1. Prawo Wewnętrzne Kościoła Ewangelicko-Reformowanego, art 61.
  2. Wykaz kościołów i związków wyznaniowych działających na podstawie odrębnych ustaw, MSW RP [dostęp 2012-07-29] [zarchiwizowane z adresu 2012-12-21].
  3. Prawo Wewnętrzne Kościoła Ewangelicko-Reformowanego w RP, art. 60 pkt 1-2
  4. Prawo Wewnętrzne Kościoła Ewangelicko-Reformowanego art. 60-61.
  5. Prawo Wewnętrzne Kościoła Ewangelicko-Reformowanego w RP, art 44
  6. Prawo Wewnętrzne Kościoła Ewangelicko-Reformowanego w RP, art. 35
  7. K. Bem, Słownik Biograficzny duchownych ewangelicko-reformowanych. Pastorzy i diakonisy Jednoty Małopolskiej i Jednoty Warszawskiej 1815-1939, 2015, s. 213.
  8. E. Cherner, Słownik biograficzny duchownych ewangelicko-reformowanych. Jednota litewska i wileńska 1815-1939, 2017, s. 398-401.