Svätý Jur

Svätý Jur (w latach 1960–1990 Jur pri Bratislave, niem. Sankt Georgen, węg. Szentgyörgy) – stare, winiarskie miasteczko w zachodniej Słowacji w kraju bratysławskim. W 2011 roku liczyło 5141 mieszkańców.

Svätý Jur
Ilustracja
Herb
Herb
Państwo  Słowacja
Kraj Bratislavsky vlajka.svg bratysławski
Powiat Pezinok
Burmistrz Šimon Gabura[1]
Powierzchnia 39,869[2] km²
Wysokość 180[3] m n.p.m.
Populacja (2011)
• liczba ludności
• gęstość

5141[3]
129 os./km²
Nr kierunkowy 02
Kod pocztowy 900 21
Tablice rejestracyjne PK
Położenie na mapie kraju bratysławskiego
Mapa lokalizacyjna kraju bratysławskiego
Svätý Jur
Svätý Jur
Położenie na mapie Słowacji
Mapa lokalizacyjna Słowacji
Svätý Jur
Svätý Jur
Ziemia48°15′07″N 17°12′58″E/48,251944 17,216111
Strona internetowa
Galeria: zamek
Slovakia-Biely kamen-06.jpg
1882 r.
XVII w.
Tablica informacyjna

PołożenieEdytuj

Leży ok. 14 km na północny wschód od Bratysławy, na zachodnim skraju Niziny Naddunajskiej, u wschodnich podnóży pasma Małych Karpat. Jego zabudowa częściowo rozkłada się na starym stożku napływowym u wylotu doliny Jurskiego Potoku (słow. Jurský potok), częściowo zaś wspina się na stoki tego pasma górskiego, w tym zwłaszcza w obrębie wspomnianej doliny. Wyższą część stoków, aż po 280-300 m n.p.m., zajmują rozległe winnice, z których słynie miasto.

HistoriaEdytuj

Tereny miasta zamieszkane były od czasów prehistorycznych. Nad osiedlem Neštich, w górze doliny Jurskiego Potoku, znajduje się tzw. Jurské hradisko (pol. Jurskie Grodzisko), osiedlone w epoce halsztackiej, a następnie we wczesnym średniowieczu, w czasach Wielkiej Morawy. Samo miasto wspominane było po raz pierwszy w 1209 r. jako osada z prawem targowym, leżąca przy tradycyjnym szlaku handlowym, biegnącym z Bratysławy podnóżami Małych Karpat w górę doliny Wagu. Już od średniowiecza mieszkańcy zajmowali się uprawą winnej latorośli. Miejscowe winnice wspominane były już w roku 1270. Z czasem "winogrodnictwo" i produkcja wina stały się ich głównym zajęciem. Z czasem Święty Jur stał się szlacheckim "prywatnym" miasteczkiem. W 1647 r. uzyskał status wolnego miasta królewskiego z obowiązkiem corocznego odstawiania na węgierski dwór królewski 400 beczek (ok. 22 tys. litrów) dobrego wina. Uzyskał herb, w którym widnieje Św. Jerzy w klasycznej pozie - na koniu, przebijający włócznią smoka.

W latach 1603-1654 miasto zostało otoczone murami obronnymi. Pomimo to w 1663 r. Turcy je zdobyli i spalili, a część mieszkańców uprowadzili w jasyr. Z kolei na początku XVIII w. spustoszyły je oddziały kuruców Jerzego II rakoczego. Tym nie mniej po każdej z tych klęsk miasto szybko się podźwigało. Poza uprawą winorośli mieszkańcy zajmowali się różnymi rzemiosłami – cechy rzemieślnicze funkcjonowały w mieście od XVI w. Siłą napędową rozwoju miasta były także miejscowe targi i jarmarki. W XIX w. przez Święty Jur wiodła pierwsza kolej, w której powozy ciągnęły jeszcze po szynach konie.

Zamek Biely KameňEdytuj

Zamek Biely Kameň (pol. Biały Kamień) wybudowany został w XIII w.; siedzibą państwa świętojurskiego był do początków XVII w. Położony nad miastem w łańcuchu górskim Małe Karpaty[4].

Wartości przyrodniczeEdytuj

W granicach miasta, na nizinnym terenie na południowy wschód od centrum zabudowy, znajduje się rozległy rezerwat przyrody Šúr, zaś w górach, na zachód od centrum miasta, leży drugi rezerwat przyrodyJurské jazero.

PrzypisyEdytuj

  1. Zoznam zvolených starostov a primátorov podľa obcí, miest a mestských častí (słow.). Štatistický úrad Slovenskej republiky, 2014. [dostęp 2017-09-24].
  2. Registre obnovenej evidencie pozemkov (słow.). Úrad geodézie, kartografie a katastra SR, 2017-08-10. [dostęp 2017-11-30].
  3. a b Slovakia: Bratislavský kraj (ang.). W: City Population [on-line]. [dostęp 2017-09-24].
  4. Zamek Biały Kamień

BibliografiaEdytuj

  • Adamec Vladimír, Jedličková Nora: Slovensko. Turistický lexikon, wyd. Šport, slovenské telovýchovné vydavateľstvo, Bratislava 1991, ​ISBN 80-7096-152-X​;
  • Szomolányi Juraj a kolektív: Malé Karpaty. Tiristický sprievodca ČSSR, wyd. Šport, slovenské telovýchovné vydavateľstvo, Bratislava 1986.