System prawa kontynentalnego

System prawa kontynentalnego (łac. ius civile) – system funkcjonowania prawa typowy dla krajów Europy kontynentalnej, obecny także w krajach Ameryki Łacińskiej, Szkocji i Luizjanie.

Na niebiesko zaznaczony jest obszar obowiązywania kontynentalnego systemu prawa, na czerwono systemu anglosaskiego. Inne kolory oznaczają systemy mieszane lub obszar obowiązywania nieeuropejskich systemów prawnych.

Ze względu na różnice historyczne i językowe spotyka się podział porządków prawnych tego systemu (kultury prawa) na odłam romański, germański i podkulturę skandynawską.

Jego charakterystyczną cechą jest wyłączność stanowienia prawa przez organy władzy ustawodawczej (stąd także nazwa system prawa stanowionego, ang. statutory law lub statute law) w odróżnieniu od systemu common law, który bazuje na poprzednio wydanych wyrokach sądowych (precedensach)[1]. Podkultura skandynawska (np. Norwegia i Szwecja[2]) przyjęła rozwiązania pośrednie.

Cechy kontynentalnego systemu prawaEdytuj

Z historycznego punktu widzenia cechuje go:

Z punktu widzenia zagadnień norm i źródeł prawa, stanowienia i stosowania prawa:

  • hierarchia aktów normatywnych, podporządkowanie wszystkich aktów konstytucji, a prowadzenie działalności prawodawczej przez wydawanie przez parlament ustaw zgodnych z konstytucją
  • kompleksowa kodyfikacja prawa sądowego materialnego i procesowego
  • cechy niesprzeczności, zupełności prawa, oparcia norm prawnych na jednolitej aksjologii
  • całkowite rozdzielenie procesów stanowienia i stosowania prawa (stanowienie skutkuje powstaniem generalnej i abstrakcyjnej normy, stosowanie – indywidualnej i konkretnej decyzji)
  • rozumowanie od ogółu do szczegółu (wydawanie indywidualnej decyzji na podstawie obowiązujących norm generalnych)
  • swoboda decyzyjna władzy sądowniczej zapewniana wyłącznie przez obecność klauzul generalnych i zwrotów niedookreślonych.

Z punktu widzenia nauki prawa:

  • nauka prawa ma podstawy filozoficzne i teoretyczne i pozwala na wykształcenie się różnorodnych kierunków filozoficznych i teoretycznych
  • nauka prawa nie tworzy norm prawnych ani reguł interpretacji aktów normatywnych
  • uniwersytety są głównym miejscem nauczania prawa.

Upodabnianie się systemów prawaEdytuj

Coraz częściej mamy do czynienia z upodabnianiem się systemów prawa stanowionego i systemu prawa precedensowego. Orzecznictwo najwyższych sądów w systemie prawa stanowionego zaczyna wywierać coraz większy – choć nieformalny – wpływ na orzecznictwo sądów niższej instancji. W systemie prawa precedensowego wzrasta zaś rola prawa stanowionego (głównie w dziedzinach prawa administracyjnego, finansowego i karnego)[3].

PrzypisyEdytuj

  1. Maciej Koszowski, Anglosaska doktryna precedensu. Porównanie z polską praktyką orzeczniczą, Warszawa 2009, s. 113-144.
  2. Maciej Koszowski, Anglosaska doktryna precedensu. Porównanie z polską praktyką orzeczniczą, Warszawa 2009, s. 145-148.
  3. Lech Morawski: Wstęp do prawoznawstwa. Toruń: Towarzystwo Naukowe Organizacji i Kierownictwa. Stowarzyszenie Wyższej Użyteczności "Dom Organizatora", 2004, s. 82. ISBN 83-7285-182-4.

BibliografiaEdytuj

  • Maciej Koszowski: Anglosaska doktryna precedensu: Porównanie z polską praktyką orzeczniczą. Warszawa: Warszawska Firma Wydawnicza, 2009. ISBN 978-83-61748-04-5.
  • Andrzej Korybski, Leszek Leszczyński, Antoni Pieniążek: Wstęp do prawoznawstwa. Lublin: Wydawnictwo UMCS, 2005, s. 59–60. ISBN 83-227-2148-X.