Otwórz menu główne
Pierwszy szóstak z 1528 r. z Krakowa
Szóstak polsko-pruski z 1530 r. z Torunia
Szóstak koronny (1595) z Lublina
Szóstak koronny (1682) z Bydgoszczy
Szóstak miejski Elbląga (1762)
Szóstak miejski Gdańska (1764)
Szóstak miejski Torunia (1765)
Szóstak koronny (1766)
Ostatni szóstak ziem polskich (1813)

Szóstaksrebrna moneta o wartości 6 groszy bita na ziemiach polskich od 1528 r., wprowadzona w wyniku reformy monetarnej Zygmunta I Starego jako tzw. grosze poszóstne[1].

Pierwsze szóstaki były emitowane przez mennicę koronną w Krakowie w latach 1528–1529 (masa 12,35 grama srebra próby 375). Po roku 1529 produkcję szóstaków przeniesiono do mennicy polsko-pruskiej w Toruniu[1].

Pewną liczbę szóstaków na stopę krakowską wypuścił Zygmunt II August w 1547 r., zanim objął jeszcze tron polski. Monety te były znacznie lżejsze – 5,34 grama, ale ze srebra o dużo wyższej próbie – 875. W 1562 r. władca wypuścił też partię szóstaków o masie 14,65 grama srebra próby 344[1].

Również za Stefana Batorego mennica wileńska emitowała grosze poszóstne (roczniki 1581 oraz 1586) – masa 4,88 grama srebra próby 844[1].

Wszystkie powyższe emisje miały jednak ograniczony charakter. Szersze upowszechnienie szóstaka nastąpiło dopiero w okresie Zygmunta III Wazy[1].

Szóstak kilkakrotnie zmieniał wartość w okresie zaburzeń monetarnych końca XVI i początku XVII w.[1]:

  • w 1604 r. zdewaluowano go o prawie 10%,
  • w 1614 r. – o dalsze 12,5%,
  • wreszcie w 1623 r. nastąpiła stabilizacja na poziomie 4,04 grama srebra próby 453.

Za panowania Władysława IV szóstaków nie bito[1].

Jan Kazimierz powrócił do produkcji szóstaków po przeprowadzeniu swojej reformy monetarnej. W 1656 r. podjęto szeroko zakrojoną produkcję w Koronie (Kraków, Bydgoszcz, Wschowa, Lwów), a od 1664 r. – na Litwie[1].

Za panowania Jana III Sobieskiego szóstaki były najpopularniejszym gatunkiem monety[1].

Bez tytułu prawnego szóstaki bił w Lipsku August II Mocny[1].

Groszem poszóstnym był też osławiony „ludu płacz”, czyli moneta używana przez podskarbiego Ludwika Pocieja do opłacania stronników Sasów działających w Wielkim Księstwie Litewskim[2].

Również bez tytułu prawnego w latach 1753–1756 szóstaki z mennicy lipskiej wypuszczał August III. Dopiero ordynacja z 10 listopada 1760 r. zezwalała na legalna emisję szóstaków o masie 2,936 grama srebra próby 312[3].

Szóstaki biły miejskie mennice Gdańska i Torunia w początkowych latach panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego (1764–1765). Ostatnia emisja państwowa miała miejsce w latach 1794–1795. Były to monety o masie 1,6 grama srebra próby 200[3].

Ostatnim szóstakiem dla ziem polskich było 6 groszy 1813 wybite podczas oblężenia Zamościa przez wojska rosyjskie[3].

Na przestrzeni całego okresu 1528–1813 szóstaki były bite[4]:

  • w Toruniu, w mennicy ziem pruskich, w latach 1528, 1530, 1532, 1534–35, 1762–63, 1765
  • w Gdańsku, w mennicy miejskiej, w latach 1535, 1539, 1760–63, 1764–65
  • w Elblągu, w mennicy miejskiej, w latach 1535–36, 1762–63
  • w Wilnie, w latach 1547, 1585, 1652, 1664–66, 1668
  • we Wschowie, w latach 1595, 1597, 1650
  • w Bydgoszczy, w latach 1596, 1600-01, 1603, 1635, 1651, 1660–68, 1677-81, 1683–84, 1686–87
  • w Malborku, w latach 1596, 1599–1601
  • w Lublinie, w latach 1595–96
  • w Krakowie, w latach 1623–27, 1650, 1656, 1680–85
  • w Poznaniu, w latach 1651, 1661–62
  • we Lwowie, w latach 1656, 1660–62
  • w Lipsku, w latach 1698, 1702, 1704, 1706, 1753–56
  • w Grodnie, w latach 1706–07
  • w Warszawie, w latach 1766, 1794–95
  • w Zamościu w 1813 r[3].

Zobacz teżEdytuj

BibliografiaEdytuj

  • Andrzej Mikołajczyk, Leksykon Numizmatyczny, wyd. PWN, Warszawa-Łódź 1994, ​ISBN 83-01-09710-8​, str. 290–292
  • Adam Dylewski, Od denara do złotego. Dzieje pieniądza w Polsce, CARTA BLANCA Sp. z o.o., Grupa Wydawnicza PWN, 2012, ​ISBN 978-83-7705-206-8​, str. 102–109

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f g h i j Adam Dylewski, Od denara do złotego. Dzieje pieniądza w Polsce, Katarzyna Kucharczuk (red.), wyd. pierwsze, Warszawa: CARTA BLANCA Sp. z o.o. Grupa Wydawnicza PWN, 2012, s. 102, ISBN 978-83-7705-206-8.
  2. Adam Dylewski, Od denara do złotego. Dzieje pieniądza w Polsce, Katarzyna Kucharczuk (red.), wyd. pierwsze, Warszawa: CARTA BLANCA Sp. z o.o. Grupa Wydawnicza PWN, 2012, s. 102–103, ISBN 978-83-7705-206-8.
  3. a b c d Adam Dylewski, Od denara do złotego. Dzieje pieniądza w Polsce, Katarzyna Kucharczuk (red.), wyd. pierwsze, Warszawa: CARTA BLANCA Sp. z o.o. Grupa Wydawnicza PWN, 2012, s. 103, ISBN 978-83-7705-206-8.
  4. Andrzej Mikołajczyk, Leksykon numizmatyczny, Warszawa-Łódź: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 290–292, ISBN 83-01-09710-8.