Otwórz menu główne

Szałas (powiat kielecki)

wieś w województwie świętokrzyskim, powiecie kieleckim

Szałaswieś w Polsce położona w województwie świętokrzyskim, w powiecie kieleckim, w gminie Zagnańsk[3].

Szałas
Państwo  Polska
Województwo świętokrzyskie
Powiat kielecki
Gmina Zagnańsk
Liczba ludności (2009) 528[1]
Strefa numeracyjna (+48) 41
Kod pocztowy 26-050[2]
Tablice rejestracyjne TKI
SIMC 0280011
Położenie na mapie gminy Zagnańsk
Mapa lokalizacyjna gminy Zagnańsk
Szałas
Szałas
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Szałas
Szałas
Położenie na mapie województwa świętokrzyskiego
Mapa lokalizacyjna województwa świętokrzyskiego
Szałas
Szałas
Położenie na mapie powiatu kieleckiego
Mapa lokalizacyjna powiatu kieleckiego
Szałas
Szałas
Ziemia51°03′13″N 20°38′35″E/51,053611 20,643056

Przez miejscowość przepływa niewielka rzeka Krasna, dopływ Czarnej Koneckiej.

Dzieli się na trzy części. Leży przy drodze łączącej drogę krajową (DK42) w Odrowążu z drogą wojewódzką (nr 750) w Samsonowie. We wsi znajduje się szkoła podstawowa, kościół oraz remiza strażacka OSP w Szałasie.

Przez wieś przechodzi szlak turystyczny żółty żółty szlak turystyczny z Końskich do Serbinowa i szlak turystyczny czerwony czerwony szlak turystyczny z rezerwatu przyrody Diabla Góra do Łącznej.

W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa kieleckiego.

Części wsiEdytuj

Integralne części wsi Zaborowice[4][5]
SIMC Nazwa Rodzaj
0280028 Komorniki część wsi
0280034 Stary Szałas część wsi
0997364 Wilczy Bór osada leśna
0280040 Zaupuście część wsi

HistoriaEdytuj

Szałas jest starą osadą. Początkowo był własnością książęcą, a od 2 poł. XII w. własnością biskupów krakowskich. Dziesięcina ze wsi była przeznaczona dla parafii w Odrowążu.

W roku 1521 wieś należała do parafii w Kielcach. W 1645 r do biskupiego klucza kieleckiego należała Kuźnica Szałas (Stary) (dzierżawiona przez p. Dziboni) – Jeden piec do dęcia, drugi piec do kowania i w nim dymarka jest i młynnik. Przy dymarce browar i chałup kilka (w nich mieszkają rzemieślnicy różni i czeladź). Kmieć Kopeć i poddani w Zagnańsku z 2 łanami. Kuźnica zajmuje 3 mile w okręgu, ma dobre lasy, nie ma wody, jedynie marny staw w lesie i 3 stawki. W 1662 wieś należała już do parafii w Odrowążu.

W 1789 r. upaństwowiono kielecki klucz biskupów, Szałas został wsią rządową (Skarbu Państwa). W 1773 r. wybudowano tu kuźnicę, a później wielki piec (na węgiel drzewny). Piec pracował do 1833 r. Rudę wydobywano w okolicy Kucębowa. Górnikami byli m.in. mieszkańcy Szałasu. We wsi mieszkali bartnicy, był też staw rybny (w 1827 r. wybudowano przy nim młyn wodny). Znajdowała się tu karczma i 67 domów.

Mieszkańcy wsi brali udział w powstaniu styczniowym walcząc w oddziałach Andrzejewskiego i Rudawskiego. Po ogłoszonym przez cara uwłaszczeniu chłopów Szałas został podzielony na gospodarstwa o powierzchni 20, 55, jak i 2 morgi.

W 1836 r. w Szałasie, podzielonym na 2 wsie, zamieszkiwało 262 parafian (159 w Szałasie Nowym i 103 w Szałasie Starym). W 1854 liczba ludności w obu sołectwach wyniosła odpowiednio 110 i 165 osób. W 1831 r. mieszkało tu już 702 katolików.

W okresie międzywojennym w Szałasie wybudowano tartak.

1 kwietnia 1940 roku Oddział Wydzielony Wojska Polskiego mjra. „Hubala” stoczył pod Szałasem zwycięską walkę z Niemcami[6]. Jeszcze tego samego dnia w Szałasie–Komornikach okupanci aresztowali 28 mężczyzn, których rozstrzelali później w Kielcach i Skarżysku-Kamiennej[7]. 8 kwietnia niemiecka ekspedycja karna doszczętnie spaliła natomiast Szałas Stary i zamordowała 64 mężczyzn[8].

Od 1957 Szałas należy do nowo utworzonej ekspozytury kościoła z Odrowąża w Odrowążku. W latach 90. XX w. we wsi wybudowano kościół.

We wsi znajduje się Szkoła Podstawowa im. Partyzantów Ziemi Kieleckiej.

PrzypisyEdytuj

  1. UG Zagnańsk: Liczba mieszkańców Gminy Zagnańsk zameldowanych na pobyt stały. [dostęp 2010-09-09].
  2. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych poprzez wyszukiwarkę. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2015-03-26].
  3. Główny Urząd Statystyczny: Rejestr TERYT. [dostęp 2013-04-5].
  4. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  5. TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 18.11.2015].
  6. Zygmunt Kosztyła: Oddział Wydzielony Wojska Polskiego Majora „Hubala”. Warszawa: Wydawnictwo MON, 1987, s. 185–191. ISBN 83-11-07345-7.
  7. Terror hitlerowski na wsi kieleckiej. Wybór dokumentów źródłowych. „Rocznik Świętokrzyski”. XV, s. 41–42 i 44, 1988. Warszawa-Kraków. ISSN 0485-3261. 
  8. Terror hitlerowski na wsi kieleckiej... . s. 23 i 43.