Otwórz menu główne

Szarża pod Rokitnąszarża ułanów 2 szwadronu II Brygady Legionów Polskich podczas I wojny światowej w dniu 13 czerwca 1915.

Szarża pod Rokitną
I wojna światowa
Ilustracja
Wojciech Kossak: Szarża pod Rokitną (1934)
Czas 13 czerwca 1915
Miejsce Rokitna, Gubernia besarabska
Terytorium Imperium Rosyjskie
Przyczyna austro-węgierska „ofensywa wyprzedzająca”
Wynik pyrrusowe zwycięstwo Austro-Węgier
Strony konfliktu
 Austro-Węgry  Imperium Rosyjskie
Dowódcy
Zbigniew Dunin-Wąsowicz nieznani
Siły
73 ułanów nieznane
Straty
17 zabitych,
22 rannych,
8 w niewoli
nieznane
brak współrzędnych
Front wschodni (I wojna światowa)

Sytuacja strategicznaEdytuj

Na wiosnę 1915 roku II Brygada Legionów uległa reorganizacji. Została podzielona na trzy grupy taktyczne pod dowództwem odpowiednio majora Januszajtisa, pułkownika Hallera i podpułkownika Roji. 1 kwietnia dowódcą II Brygady mianowano Austriaka Ferdynanda Küttnera, 16 dni później oddziały polskie zostały skierowane na pogranicze Bukowiny i Besarabii. Zostały podporządkowane generałowi Ignazowi Edler von Korde[a]. 3 pułk piechoty Legionów został rozlokowany na odcinku frontu pomiędzy wsiami Dobronowce i Toporowce. Artyleria w Bałamutówce, ułani 3 szwadronu w rejonie Rarańczy, a 2 szwadron w oddalonej o około 10 kilometrów miejscowości Kotul-Ostrica. W pierwszych dniach czerwca została przeprowadzona reorganizacja 2 i 3 szwadronu ułanów w II dywizjon kawalerii legionowej. Dowództwo nad dywizjonem powierzono rotmistrzowi Zbigniewowi Dunin-Wąsowiczowi. Dowódcą 2 szwadronu został porucznik Jerzy Topór-Kisielnicki, a 3 szwadronu porucznik Juliusz Klasterski.

Przebieg szarżyEdytuj

„Nasz Wąsowicz, chłop morowy,
Zbił Moskali w Cucyłowej.

Odznaczył się szwadron drugi,
Wrażej krwi on przelał strugi.

       Pieśń Szwadronu Wąsowicza[1]

12 czerwca 1915 roku oddziały II Brygady działały w rejonie wsi Rokitna (obecnie Ukraina). Z polskimi oddziałami sąsiadowały oddziały związku taktycznego pułkownika D. Pappa z prawej strony, a od lewej oddziały 42 Dywizji Piechoty. Rozpoczął się wspólny atak w celu zdobycia zajmowanych przez Rosjan pozycji w okolicy wsi Rokitna. Pomimo zaciekłych walk wojska austriackie i polskie nie osiągały założonych celów strategicznych. 13 czerwca w godzinach przedpołudniowych pozycjom 42 Dywizji zaczęły zagrażać nacierające oddziały rosyjskie. Około południa do dywizjonu ułanów powrócił rtm. Dunin-Wąsowicz, który został wezwany do szefa sztabu II Brygady kapitana Vargasa. W celu wyparcia oddziałów rosyjskich z pozycji we wsi Rokitna oba szwadrony dywizjonu miały zaatakować z lewej flanki, wspierając piechotę szturmującą potrójne okopy rosyjskie.

Rtm. Zbigniew Dunin-Wąsowicz osobiście poprowadził swoich ułanów do walki. Po przekroczeniu bagnistych brzegów rzeczki Rokitnianki, Dunin-Wąsowicz skierował 3 szwadron do odwodu, a z szwadronem 2. ruszył do ataku. W ciągu około 15 minut ułani przedarli się przez 3 linie wroga. Z atakujących 64 ułanów wróciło sześciu. Szarża nie została wykorzystana. Oddziały piechoty w niedostatecznym stopniu wsparły ułanów.

Skład 2 szwadronu w chwili szarży[2]Edytuj

I pluton

  • 7. Stanisław Sokołowski, komendant plutonu, wachmistrz – ranny
  • 8. Karol Karasiński, kapral – † poległ
  • 9. Józef Szperber[b], kapral – ranny
  • 10. Stanisław Eizerman, kapral (na bocznym patrolu) – ranny
  • 11. Michał Majda, ułan – † poległ
  • 12. Antoni Zwatschke, ułan – † poległ
  • 13. Jan Metschke[c], ułan – ranny, w niewoli, potem odbity
  • 14. Kazimierz Prokop, ułan – ranny, w niewoli
  • 15. Józef Krawczyński[d], ułan – ranny
  • 16. Antoni Rothkeel, ułan – ranny
  • 17. Stanisław Kamiński, ułan – ranny
  • 18. Józef Sala, ułan – ranny
  • 19. Jan Beresz, ułan – ranny
  • 20. Tadeusz Wojciechowski, ułan (na bocznym patrolu) – ranny
  • 21. Jan Bylica, ułan – koń raniony

II pluton

III pluton

IV pluton

  • 57. Bolesław Dunin-Wąsowicz, komendant wachmistrz – kontuzjowany
  • 58. Józef Sztembartt (Stembarth lub Sztembarth[4][5]), kapral, ranny, † zmarł wskutek powikłań po odniesionych ranach 5 października 1936 roku[6]
  • 59. Emil Garbaczewski, patrolowy – ranny, w niewoli
  • 60. Bazyli Janiszyn, ułan – † zmarł z ran
  • 61. Michał Firlit, ułan – ranny
  • 62. Antoni Łabęcki[g], ułan – ranny w niewoli
  • 63. Andrzej Jakubowicz, ułan – ranny w niewoli, potem odbity
  • 64. Roman Senowski[7][8], ułan – ranny
  • 65. Jan Stachura, ułan – ranny
  • 66. Piotr Grzegorczyk, ułan – † poległ
  • 67. Tadeusz Polański, ułan – koń padł
  • 68. Piotr Skawiński, ułan
  • 69. Adolf Zamoyski, ułan
  • 70. Stanisław Lubicz, wachmistrz tytularny (na bocznym patrolu)
  • 71. Adam Kossowski[h], kapral (na bocznym patrolu)
  • 72. Hieronim Sługocki, ułan (na bocznym patrolu)
  • 73. Sylwester Mechedin (Mihden), ułan - ranny

Po szarżyEdytuj

 
Pogrzeb poległych ułanów.
 
Pomnik na Cmentarzu Rakowickim.

15 czerwca 1915 roku w Rarańczy na miejscowym cmentarzu odbył się pogrzeb 15 poległych w szarży ułanów. Na trumnie Zbigniewa Dunin-Wąsowicza przykrytej czerwonym suknem z wyszytym na nim orłem polskim położono ułańskie czako i złamaną szablę. Po uroczystościach odprawionych przez księdza Józefa Panasia i przemowach uczestnika szarży wachmistrza Sokołowskiego i porucznika Kordeckiego odśpiewano Boże coś Polskę i złożono trumny do wspólnej mogiły. W okresie powojennym mogiły ułanów 2 szwadronu znalazły się poza granicami kraju w Rumunii. Po nawiązaniu kontaktów pomiędzy 2 Pułkiem Ułanów a 11 Pułkiem Huzarów Rosiori i od 1918 roku to oni opiekowali się grobami polskich legionistów w Rarańczy.

Na mocy porozumienia między Rzecząpospolitą a Rumunią w lutym 1923 roku przeprowadzono ekshumację zwłok, które przewieziono do kraju. 25 lutego 1923 roku odbył się w Krakowie uroczysty pogrzeb poległych w szarży ułanów. Brał w nim między innymi udział Józef Piłsudski oraz biskup Adam Stefan Sapieha. Piłsudski udekorował trumny orderami Virtuti Militari V klasy. Po uroczystościach na Rynku kondukt żałobny udał się na Cmentarz Rakowicki. Tutaj do zgromadzonych przemawiali ksiądz Władysław Antosz, dawny kapelan legionowy, płk Janusz Maleszewski, uczestnik szarży oraz generał Stanisław Szeptycki, który w imieniu Piłsudskiego udekorował Orderami Virtuti Militari tych uczestników szarży, którzy nie byli odznaczeni wcześniej. W dwa lata później odsłonięto pomnik na grobie ułanów.[9][10]

Szarża pod Rokitną stała się kanwą dla jednej z piosenek legionowych tzw. „Pieśni Szwadronu Wąsowicza[11], w której upatruje się korzeni późniejszych popularnych kupletów dwuwierszowych opisujących w humorystyczny sposób wojenne losy poszczególnych polskich pułków kawaleryjskich tzw. „Żurawiejek”[1]. Szarża jest także wspominana w drugiej zwrotce pieśni "Czerwone maki na Monte Cassino".

Walki pod Rokitną zostały upamiętnione na Grobie Nieznanego Żołnierza w Warszawie, napisem na jednej z tablic, w okresie II RP i po 1990 "ROKITNA 13 VI 1915".

UpamiętnienieEdytuj

Na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie został ustanowiony pomnik upamiętniający poległych w bitwie, zaprojektowany przez Józefa Gałęzowskiego[12].

Edmund Słuszkiewicz był autorem sztuki scenicznej pt. Rokitna – Nowa Samosierra, zrealizowanej w formie słuchowiska radiowego we Lwowie w 1938 roku.

20 września 2019 roku miała miejsce premiera filmu Legiony w reżyserii Dariusza Gajewskiego, w którym wiernie odtworzono szarżę pod Rokitną[13].

UwagiEdytuj

  1. Dowódcy XI Korpusu austro-węgierskiego, wchodzącego w skład grupy generała Karola Pflanzer-Baltina.
  2. Artysta malarz, w WP zweryfikowany z datą 1 czerwca 1919 do stopnia rotmistrza. Służył w 2 Pułku Szwoleżerów Rokitańskich, od 1923 roku w rezerwie.
  3. W Wojsku Polskim zweryfikowany do stopnia rotmistrza.
  4. Krawczyński Józef – wzięty do niewoli rosyjskiej. Mianowany majorem Wojska Polskiego od 1 czerwca 1919 roku. Służył w 24 Pułku Piechoty w Łucku. W 1925 roku przeszedł w stan spoczynku.
  5. Wzięty do niewoli rosyjskiej. Przebywał w obozie jenieckim, z którego po wydostaniu się zaciągnął się do 5 Dywizji Strzelców Polskich na Syberii. W styczniu 1920 roku pod Krasnojarskiem dostał się do niewoli bolszewickiej. Powrócił do Polski w 1922 r.
  6. Władysław Sierhiejewicz ps. Ścibor (1884-1915) prawnik i handlowiec, zmarł od odniesionych ran w szpitalu rosyjskim w Czerkasach.
  7. Porucznik łączności Antoni Łabęcki ur. 13 stycznia 1897 roku w Tarnowie, zginął śmiercią lotnika 27 czerwca 1922 roku w Bydgoszczy.
  8. Wkrótce po szarży został mianowany porucznikiem.

PrzypisyEdytuj

  1. a b Witold Sienkiewicz „Bojowo i lirycznie”, Demart S.A 2010, ​ISBN 978-83-7427-586-6​.
  2. Na podstawie Stanisław Rostworowski Nie Tylko Pierwsza Brygada (1914-1918) Z Legionami na bój P.W. EGROSS – Oficyna Wydawnicza, Warszawa 1993.
  3. Tadeusz Starczewski. Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku. [dostęp 2019-05-19].
  4. Rocznik Oficerski Rezerw 1934 ↓, s. 270, 1039.
  5. Po powrocie z leczenia do Legionów mianowany podporucznikiem.
  6. Nekrologi. „Kurier Warszawski”. 275, s. 8, 1936-10-07. Warszawa. 
  7. Ppor. Roman Senowski poległ 26 kwietnia 1920 podczas zdobywania dworca w Koziatynie (zobacz Zagon na Koziatyn) Nowości Illustrowane 1920 nr 21 s. 9 (zdjęcie) [1]
  8. Lista strat 1934 ↓, s. 777.
  9. Pogrzeb bohaterów rokitańskich w Krakowie Nowości Illustrowane 1923 nr 8 s. 8 [2]
  10. Pogrzeb bohaterów spod Rokitny Nowości Illustrowane 1923 nr 9 s. 1-3 ( zawiera zdjęcia)[3]
  11. Witold Ślusarski „Ostrogami dzwoń”, Unia-Press, Warszawa 1992.
  12. Cmentarz Rakowicki w Krakowie. swiat-kamienia.pl. [dostęp 29 marca 2015].
  13. Legiony (2019). Filmweb. [dostęp 2019-09-22].

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj