Szatan z siódmej klasy

powieść Kornela Makuszyńskiego
Ten artykuł dotyczy powieści Kornela Makuszyńskiego. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.

Szatan z siódmej klasypowieść dla młodzieży Kornela Makuszyńskiego. Głównym bohaterem jest Adam Cisowski, mądry i logicznie myślący chłopiec z żyłką detektywistyczną. Powieść opowiada o tajemnicy z czasów wojen napoleońskich – zagadce, którą Adaś, wraz z rodziną Gąsowskich, będzie musiał rozwiązać.

Szatan z siódmej klasy
Autor Kornel Makuszyński
Typ utworu powieść dla młodzieży
Wydanie oryginalne
Miejsce wydania  Polska
Język polski
Data wydania 1937

Czas i miejsce akcjiEdytuj

Akcja rozgrywa się Warszawie i w fikcyjnej wsi Bejgoła, położonej niedaleko Wilna. Czas fabularny obejmuje okres współczesny dacie powstania powieści (1937) oraz wydarzenia, o których dowiaduje się Adaś z „Rękopisu Księdza Koszyczka”, dotyczą one wojny francusko-rosyjskiej w latach 1812–1813, kiedy to w dworku w Bejgole mieszkał Francuz z armii napoleońskiej. Główne wątki w utworze to szkolne kłopoty, historia rodu Gąsowskich, poszukiwanie skarbu. Jest to powieść młodzieżowa, zawierająca również elementy powieści detektywistycznej.

BohaterowieEdytuj

Bohaterowie z 1813 r.Edytuj

  • pan Gąsowski – dawny gospodarz dworku w Bejgole, mąż Domiceli,
  • pani Domicela Gąsowska – dawna gospodyni w dworku w Bejgole,
  • ksiądz Koszyczek – autor rękopisu, w którym opisywał m.in. dzieje wojny francusko-rosyjskiej,
  • Kamil de Berier – ranny oficer, ukrył skarb w parku w Bejgole
  • adiutant Kamila de Berier – miał dostarczyć list Armandowi de Berier,
  • Armand de Berier – niewystępujący bezpośrednio w utworze brat Kamila de Berier, poległy pod Waterloo.

Bohaterowie współcześniEdytuj

  • Adam Cisowski – sprytny i bystry uczeń siódmej klasy gimnazjum, o przezwisku „Szatan”; dzięki swej niepospolitej bystrości, odgadł metodę pytania profesora historii; za rok miał zdawać maturę, rozwiązał zagadkę złodziei drzwi,
  • ojciec Adasia – lekarz,
  • matka Adasia – gospodyni, „(...) przedobra kobieta, która (...) miała na głowie cały dom”,
  • czworo rodzeństwa Adasia – "rozwścieczona czwórka", dwie siostry i dwóch braci,
  • profesor Paweł Gąsowski – nauczyciel historii, wielbiciel Napoleona, autor przezwiska Adasia; uczył i pytał wedle własnej metody, którą odkrył Adaś,
  • Iwo Gąsowski – brat Pawła Gąsowskiego, mąż Ewy i aktualny gospodarz dworku w Bejgole, ojciec Wandy, matematyk
  • Ewa Gąsowska – żona Iwona Gąsowskiego, gospodyni dworku w Bejgole, wiecznie z katarem,
  • Wanda Gąsowska – córka państwa Gąsowskich o pięknych fiołkowych oczach, które uwielbiał Adaś,
  • Staszek Burski – przyjaciel Adasia z jednej ławki,
  • fałszywy malarz – człowiek, który kradł drzwi z dworku, złodziej „Rękopisu Księdza Koszyczka”,
  • Chudzielec, Garbaty – współpracownicy fałszywego malarza,
  • Francuz – dobry człowiek, który przypadkiem wpadł na trop skarbu Kamila de Berier; był z Adasiem uwięziony w piwnicy.
  • ksiądz Kazuro – proboszcz w Bejgole,

EkranizacjeEdytuj

Zaginiona kontynuacjaEdytuj

Po wydaniu Szatana z siódmej klasy i pozytywnym odbiorze książki, Kornel Makuszyński napisał jej kontynuację, Drugie wakacje Szatana. Akcja rozgrywała się rok później (w Szatanie z siódmej klasy Adam Cisowski był rok przed maturą). Rękopis książki, która miała się ukazać w grudniu 1939 r., spłonął podczas oblężenia Warszawy we wrześniu w zbombardowanym warszawskim mieszkaniu Makuszyńskiego. W warunkach okupacyjnych, nie mając szans na wydanie książki, a także po wojnie, gdy władze komunistyczne obłożyły go zakazem publikacji, pisarz nie zdecydował się na odtworzenie powieści[1].

InspiracjaEdytuj

Maciej Boryna z Muzeum Ziemi Szprotawskiej wskazuje, że fabuła powieści w wielu wątkach wykazuje podobieństwa do prawdziwych wydarzeń okresu wojen napoleońskich w miejscowości Wiechlice w gminie Szprotawa. W obu przypadkach idzie o skarb Francuzów, dworek i chorego oficera napoleońskiego. W powieści mamy dom ogrodnika i przy pałacu wiechlickim mamy dom ogrodnika. Francuz z powieści to oficer o nazwisku Berier, a z wiechlickim lazaretem wiąże się oficer Beyle (ps. literacki Stendhal). U Makuszyńskiego pojawia się miejscowość Wiliszki, a wspomniane Wiechlice to w wymowie dawne [Wisielsdorf]. U Makuszyńskiego występują Niemczewscy, a w Wiechlicach Niemiec Neumann[2]. Makuszyński znał język francuski i studiował literaturę francuską na Sorbonie, wspólnie ze Staffem i Kasprowiczem zwiedzili Niemcy, w swojej twórczości odnosił się do słynnych francuskich pisarzy.

PrzypisyEdytuj

  1. Errata do biografii - Kornel Makuszyński. VOD Tvp.pl. [dostęp 2020-10-10].
  2. Maciej Boryna Bitwa, francuski pisarz, skarb i szatan. Szprotawskie epizody okresu wojen napoleońskich, [w:] Zwiedzamy Szprotawę [dostęp 2021-05-24]

BibliografiaEdytuj

  • Kornel Makuszyński Szatan z siódmej klasy, wyd. Nasza Księgarnia, 2005.
  • Tadeusz Januszewski Słownik pisarzy i lektur dla szkół podstawowych, wyd. Delta.