Otwórz menu główne

Szczucin

miasto w województwie małopolskim
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: Szczucin (ujednoznacznienie).

Szczucinmiasto w Polsce położone w województwie małopolskim, w powiecie dąbrowskim, w gminie Szczucin[2].

Szczucin
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Rynek w Szczucinie
Herb
Herb
Państwo  Polska
Województwo  małopolskie
Powiat dąbrowski
Gmina Szczucin
Prawa miejskie przed 1780–1936, 2009
Burmistrz Jan Sipior
Powierzchnia 6,85 km²
Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności
• gęstość

4145[1]
605,1 os./km²
Strefa numeracyjna +48 14
Kod pocztowy 33-230
Tablice rejestracyjne KDA
Położenie na mapie gminy Szczucin
Mapa lokalizacyjna gminy Szczucin
Szczucin
Szczucin
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Szczucin
Szczucin
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Szczucin
Szczucin
Położenie na mapie powiatu dąbrowskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu dąbrowskiego
Szczucin
Szczucin
Ziemia50°18′32,60″N 21°04′29,30″E/50,309056 21,074806
TERC (TERYT) 1204074
SIMC 0831149
Urząd miejski
Wolności 3
33-230 Szczucin
Strona internetowa
BIP

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa tarnowskiego.

Miasto jest siedzibą gminy Szczucin.

Etymologia nazwyEdytuj

Pierwotnie Szczuczyn, a więc nazwa dzierżawcza, w XIV w. wieś należąca do Szczuki (od słowa szczuka, czyli szczupak). W 1326 r. zanotowano Sucin, w 1345 r. Sczucin (porównaj Szczuczyce, dzisiaj Szczucice koło Opatowa, czy Szczuczyn)[3][4].

PołożenieEdytuj

Szczucin położony jest w Kotlinie Sandomierskiej w północno-wschodniej części województwa małopolskiego. Miejscowość graniczy z województwem świętokrzyskim, a konkretnie z wsią Rataje, granice między województwami wyznacza w tym miejscu rzeka Wisła. Poza tym Szczucin graniczy z: Łęką Szczucińską, Łęką Żabiecką, Świdrówką, Dąbrowicą, oraz Lubaszem.

TransportEdytuj

Transport drogowyEdytuj

Przez Szczucin przebiega droga krajowa nr 73 (WarszawaKielceTarnówJasło), droga wojewódzka nr 982 (Szczucin – Mielec), a także liczne utrzymane w dobrym stanie drogi lokalne. Most na Wiśle sprawia, że Szczucin jest ważnym węzłem komunikacyjnym dla transportu samochodowego.

Transport kolejowyEdytuj

W Szczucinie zakończenie ma linia kolejowa nr 115 biegnąca do Tarnowa licząca niespełna 50 km. Wybudowana została w 1906 roku[5]. Po II wojnie światowej korzystali z niej głównie mieszkańcy Powiśla, pracownicy dużych zakładów przemysłowych w Tarnowie. W 2000 r., z powodu braku rentowności, kursy pasażerskie na szlaku zostały zawieszone, a w 2007 r. został zawieszony ruch towarowy na odcinku Żabno - Szczucin[5]. Próby ratowania szczucinki, ponawiane przez samorządy powiatu dąbrowskiego i tarnowskiego, nie powiodły się. PLK nadały jej status zawieszona z przeznaczeniem do likwidacji[6]. W marcu 2015 roku przedstawiciele sześciu samorządów, przez które przebiega linia kolejowa, podpisali porozumienie w sprawie wspólnej realizacji trasy rowerowej biegnącej po nasypie nieczynnej linii[7]. Do realizacji kontrowersyjnej inwestycji jednak nie doszło, gdyż z początkiem sierpnia 2016 roku po protestach ludności zamieszkującej okolice linii kolejowej[8] oraz działaniach Stowarzyszenia Miłośników Kolei w Krakowie, udało się zablokować decyzję o likwidacji nieczynnej linii kolejowej[9][10]. Również w sierpniu 2016 roku prywatny przewoźnik kolejowy SKPL złożył do Urzędu Marszałkowskiego Województwa Małopolskiego oraz do gmin, przez które przebiega rzeczona linia kolejowa ofertę wznowienia na linii, najpierw na odcinku Tarnów - Dąbrowa Tarnowska, obsługi ruchu osobowego oraz towarowego. Na spotkaniu 17 go października w starostwie powiatowym doszło do porozumienia między przewoźnikiem, powiatami przez które biegnie linia oraz z Urzędem Marszałkowskim województwa małopolskiego w sprawie uruchomienia pociągów, urzędnicy zgodzili się na dotowanie przewoźnika[11][12]. W marcu 2018 roku pojawiła się informacja w mediach m.in. Radiu Kraków, że połączenia nie zostały wznowione z powodu braku pieniędzy, rezygnacji ze współfinansowania połączenia ze strony Tarnowa i gminy Żabno oraz obawami ze strony niektórych władz jednostek samorządu terytorialnego o brak lub bardzo małą liczbę pasażerów[13]. W sierpniu 2018 roku powstał plan reaktywacji linii kolejowej i wydłużenia jej do Buska-Zdroju w związku z planowaną budową Centralnego Portu Komunikacyjnego i stworzenia połączenia kolejowego dla pasażerów CPK z Tarnowa przez Kielce[14]. Plan reaktywacji linii kolejowej nr 115 w związku z budową CPK potwierdził w październiku 2018 roku wiceminister infrastruktury i pełnomocnik rządu ds. budowy Centralnego Portu Komunikacyjnego Mikołaj Wild[15]. Oprócz tego połączenie miałoby być częścią szlaku łączącego Warszawę przez Tarnów i Nowy Sącz ze stolicą Węgier Budapesztem[16]. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 29 kwietnia 2019 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wykazu linii kolejowych o znaczeniu państwowym wymienia dawną linię kolejową nr 115 wraz z linią kolejową nr 73 Sitkówka NowinyBusko-Zdrój i planowanym odcinkiem Busko-Zdrój - Szczucin oznaczając ją w całości jako linia kolejowa nr 73[17]. Rozporządzenie weszło w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia w Dzienniku Ustaw, czyli 29 maja 2019 roku[17].

KlimatEdytuj

Klimat Szczucina zaliczany jest do klimatów podgórskich nizin i kotlin, jest łagodny i dość suchy, korzystnie działający na organizm człowieka. Sprzyja on rolnictwu i sadownictwu.

HistoriaEdytuj

Pierwsze wzmiankiEdytuj

Osada istniała już na początku XIV w., a pierwsza o niej wzmianka pochodzi z 1326 roku. Wspomina o szczucińskiej parafii, a zatem wcześniej zbudowano tu kościół, o którym jednak źródła historyczne milczą. Szczucin był własnością rycerską, jego mieszkańcy trudnili się flisactwem, połowem ryb, rolnictwem, drobnym rzemiosłem.

Nad Wisłą powstał port rzeczny, za pośrednictwem którego wysyłano na północ drewno z Puszczy Sandomierskiej, zboże dostarczane niemal z całej Małopolski oraz inne towary. W tym okresie Szczucin rozwijał się głównie dzięki żegludze na Wiśle. W rejonie osady znajdowała się przeprawa przez Wisłę, wiódł tędy trakt handlowy północ – południe o ponadregionalnym znaczeniu.

W XVI wieku właścicielem Szczucina był działacz reformacyjny Jakub Przyłuski[18].

I wojna światowaEdytuj

I wojna światowa powstrzymała rozwój miasteczka. We wrześniu 1914 r., na zachód od Szczucina, wzdłuż Wisły rozlokowały się oddziały Legionów Józefa Piłsudskiego, atakując Rosjan po drugiej stronie rzeki i odnosząc spore sukcesy. Po wycofaniu się legionistów, ziemię szczucińską i cały powiat dąbrowski zajęły wojska rosyjskie. Szczucin był okupowany do maja 1915 r., kiedy to, po bitwie gorlickiej Rosjanie zmuszeni zostali do odwrotu na froncie galicyjskim.

Okres międzywojennyEdytuj

W 1934 r., w wyniku reformy samorządowej utworzono gminę Szczucin. Nie pomogły protesty mieszkańców domagających się zatwierdzenia praw miejskich. Szczucin nie spełniał podstawowego kryterium, pozwalającego zachować status miasta: liczył mniej niż 3 tys. mieszkańców. W 1936 r. ostatecznie zdegradowany został urzędowo do rangi wsi.

W 1939 r. 40% mieszkańców miejscowości stanowili Żydzi[19].

II wojna światowaEdytuj

 
Pomnik żołnierzy

We wrześniu 1939 r. w rejonie Szczucina miały miejsce ciężkie walki toczone przez cofającą się armię Kraków z przeważającymi siłami niemieckimi. 7 września 1939, na rozkaz gen. Szylinga, wysadzono w powietrze tutejszy most na Wiśle, wraz ze znajdującymi się już na jego środku Niemcami. Po rozbiciu polskich oddziałów wielu żołnierzy dostało się do niewoli. Blisko stu z nich zamknięto w strzeżonej przez Niemców szczucińskiej szkole. 12 września znieważony i spoliczkowany polski oficer, uderzył Niemca. Wtedy żołnierze Wehrmachtu zaczęli strzelać do jeńców, a do wnętrza szkoły wpadły pociski zapalające. Jeńcy usiłowali wydostać się z płomieni, hitlerowcy strzelali do wyskakujących przez okna. Zginęło 70 żołnierzy. Ich śmierć upamiętniono obeliskiem.

Osobny artykuł: Zbrodnia w Szczucinie 1939.

Podczas okupacji w Szczucinie działały ugrupowania ruchu oporu, prowadzono tajne nauczanie. W 1943 r. żołnierze legendarnego oddziału Jędrusie wykonali w Szczucinie wyrok na znienawidzonym, wysługującym się hitlerowcom komendancie powiatowym policji granatowej. Na przełomie 1944 i 1945 r. hitlerowcy, przygotowujący się do obrony pozycji nad Wisłą i fortyfikujący teren, wysiedlili mieszkańców Szczucina. Część domów zniszczono a materiał wykorzystano do budowy umocnień.

Po zakończeniu wojny Szczucin pozostał wsią z zachowanym małomiasteczkowym układem przestrzennym.

Prawa miejskieEdytuj

 
Budynek urzędu gminy

Szczucin posiadał prawa miejskie w latach 1780–1934. Następnie do końca 2008 r. był wsią. 1 stycznia 2009 r. na nowo stał się miastem[20].

Po 1989Edytuj

W nocy 13/14 sierpnia 1998 w pobliskiej miejscowości Łęka Szczucińska zamordowano 17-letnią Iwonę Cygan. W samym Szczucinie zginęły przynajmniej dwie osoby związane ze sprawą zabójstwa Iwony Cygan. Przez lata wokół sprawy trwała zmowa milczenia i dopiero po 20 latach od morderstwa, na ławie oskarżonych zasiadło 17 osób, wśród nich oprócz zabójcy Pawła K. także te osoby, które wiedziały o zbrodni, mataczyły i utrudniały śledztwo (w tym 14 byłych policjantów)[21][22][23].

DemografiaEdytuj

  • Piramida wieku mieszkańców Szczucina w 2014 roku[1].


 

ZabytkiEdytuj

Obiekty wpisane do rejestru zabytków nieruchomych województwa małopolskiego[24].

Atrakcje turystyczneEdytuj

W Szczucinie ulokowano jedyne w Polsce i Europie Muzeum Drogownictwa, obecnie będące Zespołem Historii Drogownictwa Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad. Na obszarze ok. 2 ha byłego obwodu drogowego znajduje się kilkadziesiąt starych maszyn i urządzeń drogowych: walców, ciągników, lokomobil, a także bogaty zbiór znaków drogowych, słupów kilometrowych, urządzeń pomiarowych. W budynku muzeum natomiast zgromadzono m.in.: dokumenty, projekty, mundury, oraz makiety. Zbiór jest stopniowo powiększany. Całość terenu wpisana jest do rejestru zabytków.

Kościół parafialny pw. św. Marii Magdaleny, usytuowany w północno-wschodnim narożu placu rynkowego. Zwarta bryła kościoła łączy w sobie starą, barokową część i nowsze, wzniesione w stylu neobarokowym człony, tworząc całość harmonijną i zgodną. Murowana i tynkowana budowla o ramowo-pilastrowych, skromnych podziałach zewnętrznych elewacji, najokazalej prezentuje się z rynku, skąd można ogarnąć wzrokiem szlachetną prostotę neorenesansowej fasady poprzedzonej niższą i węższą kruchtą. Odbudowa wieży, składająca się z trzech zwężających się kondygnacji nakryta została baniastym hełmem, nawiązującym do barokowego kształtu sygnaturki górującej ponad dachem korpusu. Wyjątkowym „skarbem” szczucińskiej świątyni jest polichromia autorstwa Karola Frycza pokrywająca rozczłonkowane pilastrami i zamknięte profilowanym gzymsem ściany wnętrza. Na szczególną uwagę zasługują także obrazy: Matki Boskiej z Dzieciątkiem, w typie Matki Boskiej Tuchowskiej (XVI-XVII w.) umieszczony w głównym ołtarzu; Matki Boskiej Niepokalanie Poczętej (II poł. XVIII w.), umieszczony w bocznym ołtarzu; barokowy wizerunek Matki Boskiej Różańcowej ukazanej w asyście świętych (1714 r.) oraz Chrystus Ukrzyżowany i św. Maria Magdalena (ok. 1960 r.), których autorem jest Stanisław Westwalewicz.

Kamienna figura zwana Markiem – usytuowana przy ulicy św. Marka. Wzniesiona w 1684 r. ma kształt wysokiej kolumny zwieńczonej kompozytowym kapitelem, na którym umocowana jest czworoboczna, ażurowa kapliczka z płaskorzeźbami świętych, nakryta daszkiem, ponad którym jest niewielka wieżyczka i krzyż. Legenda głosi że została wzniesiona z okazji przeprawy wojsk Jana III Sobieskiego przez Wisłę w wyprawie na Wiedeń.

Przy ul. Wolności znajduje się Kwatera Pamięci Narodowej. Obelisk stoi na miejscu dawnej szkoły, upamiętnia tragedię polskich żołnierzy spalonych żywcem przez hitlerowców w szkole 12 września 1939 roku.

W Szczucinie znajdują się również zabytki rodziny Boguszów, która niegdyś zamieszkiwała Szczucin. Przy wyjeździe z miasta w kierunku Delastowic rozciągają się resztki zespołu dworskiego należącego w przeszłości do rodziny Boguszów. Na nowo zagospodarowanym obszarze wznosi się rozległy budynek dworu, wybudowany ok. 1917 r. na miejscu starszego, w którym przyszedł na świat Andrzej Rawicz Gawroński, sekretarz Komisji Edukacji Narodowej i lekarz króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Na miejscowym cmentarzu, w otoczeniu pomników nagrobnych stoi neogotycka kaplica grobowa Boguszów. Wybudowano ją w 1877 roku. Murowana i otynkowana, ozdobiona jest na narożach lizenami, arkadowym fryzem poniżej pasa gzymsu wieńczącego i trójkątnym szczytem z arkadami.

Ponadto w Szczucinie znajduje się: cmentarz żydowski, stary cmentarz, wiele przydrożnych figurek, kapliczka z XIX w., dwie wiekowe kamienice w rynku, kilka staropolskich dworków, a na nowym cmentarzu pomnik Powstańców 1863 i grób ofiar 12 września 1939 roku. Dwa razy w tygodniu odbywa się tu targ, którego tradycja sięga kilku wieków.

Osoby pochodzące ze SzczucinaEdytuj

EdukacjaEdytuj

  • Szkoła Podstawowa im. Adama Mickiewicza
  • Gimnazjum im. Bohaterów Września
  • Powiatowe Centrum Edukacji i Kompetencji Zawodowych

Sport w SzczucinieEdytuj

W Szczucinie od 1948 r. działa klub sportowy LKS Wisła Szczucin. Aktualnie działają sekcje piłkarska, kulturystyczna oraz tenisa stołowego. W skład bazy sportowej klubu wchodzi stadion na 2300 miejsc, boiska treningowe oraz budynek siłowni/sekcji tenisa stołowego. W 2009 r. drużyna juniorów młodszych zajęła II miejsce w Halowych Mistrzostwach Małopolski przegrywając jedynie z Wisłą Kraków[25]. Oprócz LKS Wisły w Szczucinie działają 3 uczniowskie kluby sportowe: MKS Junis, UKS Pantera i UKS Orliki. W 2003 r. oddano do użytku Halę Widowiskowo-Sportową przy ul. Rudnickiego. Mieści się na niej pełnowymiarowe boisko do piłki koszykowej, siatkowej, nożnej i ręcznej, 4 boiska do badmintona oraz siłownia. Trybuny mieszczą ok. 300 osób.

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b http://www.polskawliczbach.pl/Szczucin, w oparciu o dane GUS.
  2. GUS. Rejestr TERYT.
  3. Stanisław Rospond, Słownik etymologiczny miast i gmin PRL, Wrocław 1984, s. 381.
  4. Kazimierz Rymut, Nazwy miast Polski, Wrocław 1980, s. 237.
  5. a b Wrócą pociągi na linię Tarnów - Szczucin? (pol.). Rynek Kolejowy, 2011-12-05. [dostęp 2011-12-31]. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-12-09)].
  6. Szczucin koło Tarnowa.
  7. PAP, Małopolskie. Trasa rowerowa na nieczynnej linii kolejowej Tarnów-Szczucin, wyborcza.pl, 17 marca 2015 [dostęp 2015-03-17] [zarchiwizowane z adresu 2015-03-17].
  8. Sonda internetowa w związku z planami likwidacji przez PKP odcinka linii kolejowej nr 115 Tarnów-Szczucin | Dąbrowa Tarnowska, www.dabrowatar.pl, 21 kwietnia 2016 [dostęp 2016-08-21].
  9. Tory Szczucinki jednak nie zmienią się w ścieżkę rowerową. Samorządowcy się wycofują - Tarnów - Wiadomości - Radio Kraków, www.radiokrakow.pl, 3 sierpnia 2016 [dostęp 2016-08-21].
  10. Szczucinka nie będzie trasą rowerową, krakow.tvp.pl, 7 sierpnia 2016 [dostęp 2016-08-21].
  11. Author's Name, e-Kurier Dąbrowski – niezależny portal internetowy » Blog Archive » Reanimacja „Szczucinki”? (FILMY), www.kurierdabrowski.pl [dostęp 2016-10-27].
  12. Spotkanie w Starostwie Powiatu Dąbrowskiego | Szczucinka, www.szczucinka.pl, 18 października 2016 [dostęp 2016-10-27] [zarchiwizowane z adresu 2016-10-28].
  13. Wskrzeszenie Szczucinki pod poważnym znakiem zapytania - Tarnów - Wiadomości - Radio Kraków, radiokrakow.pl, 5 marca 2018 [dostęp 2018-06-10].
  14. Region tarnowski. Centralny Port Komunikacyjny pod stolicą przywróci życie linii kolejowej „Szczucinki”?, plus.gazetakrakowska.pl, 2 sierpnia 2018 [dostęp 2019-06-10].
  15. Pociąg z Tarnowa do Warszawy pojedzie w 2,5 godziny? - Tarnów - Wiadomości - Radio Kraków, radiokrakow.pl, 10 października 2018 [dostęp 2019-06-10].
  16. Bartłomiej Maziarz, Będzie nowe połączenie kolejowe Tarnowa z Warszawą? Są takie plany - Tarnów - Wiadomości - Radio Kraków, radiokrakow.pl, 29 stycznia 2019 [dostęp 2019-06-10].
  17. a b Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 29 kwietnia 2019 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wykazu linii kolejowych o znaczeniu państwowym (Dz.U. z 2019 r. poz. 899)
  18. Julian Bukowski, Dzieje reformacyi w Polsce od wejścia jej do Polski aż do jej upadku. T. 1, Początki i terytoryalne rozprzestrzenienie się reformacyi, [1883], s. 193.
  19. Szczucin. sztetl.org.pl. [dostęp 2016-10-22].
  20. Dz.U. z 2008 r. nr 137, poz. 860 (Fotokopia).
  21. Szczucin. Kolejne zatrzymania w sprawie zabójstwa Iwony Cygan.
  22. Śmierć Iwony Cygan. „To były powolne tortury”.
  23. Mszy za Iwonę Cygan od mieszkańców nie było. Z powodu 'nagonki na Szczucin’, „krakow.wyborcza.pl” [dostęp 2018-08-23] (pol.).
  24. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo małopolskie. 2018-09-30.
  25. Dwie Wisły w finale – Futbol – Małopolska.

Linki zewnętrzneEdytuj