Otwórz menu główne

Szewach Weiss

izraelski polityk, politolog, pisarz, ambasador Izraela w Polsce

Szewach Weiss (hebr. שבח וייס; ur. 5 lipca 1935 w Borysławiu jako Szejwach Weiss) – izraelski politolog, polityk i dyplomata, profesor nauk politycznych, poseł do Knesetu w latach 1981–1999 i jego przewodniczący (1992–1996), w latach 2001–2003 ambasador Izraela w Polsce[1]. Kawaler Orderu Orła Białego[2].

Szewach Weiss
Ilustracja
Szewach Weiss (2008)
Data i miejsce urodzenia 5 lipca 1935
Borysław,
II Rzeczpospolita
Przewodniczący Knesetu
Okres od 13 lipca 1992
do 24 czerwca 1996
Przynależność polityczna Partia Pracy
Ambasador Izraela w Polsce
Okres od 2001
do 2003
Następca Dawid Peleg
S.Weiss signature.JPG
Odznaczenia
Order Orła Białego Krzyż Wielki Orderu Zasługi RP Odznaka Honorowa „Bene Merito” Komandoria Missio Reconciliationis
Odznaczenie Szewacha Weissa (z prawej) Orderem Zasługi RP przez Aleksandra Kwaśniewskiego (2004)
Zygmunt Rolat, Samuel Willenberg, Szewach Weiss i Ada Willenberg podczas obchodów 70. rocznicy buntu w obozie zagłady w Treblince
Szewach Weiss (pierwszy z lewej) podczas uroczystości zapalenia lampy chanukowej w Sejmie (2015)

Spis treści

ŻyciorysEdytuj

Młodość i czas wojnyEdytuj

Urodził się w Borysławiu w województwie lwowskim (obecnie Ukraina) w rodzinie żydowskiej, jako Szejwach Weiss, syn Gitł (Gieni) i Meira Wolfa Weissa, właściciela sklepu spożywczego. Po wkroczeniu Niemców rodzinie Weissów udało się zbiec z getta. Najpierw ukrywali się u Ukrainki, Julii Lasotowej, później u polskiego małżeństwa Anny i Michała Górali. Następnie pomagała im przetrwać sąsiadka, Maria Potężna z synem Tadeuszem.

Weiss:

 
(...) potem przenieśliśmy się do nowej kryjówki, którą przygotował mój ojciec. Między ścianą naszego sklepu, za szafami, a ścianą magazynu wydzielił pomieszczenie szerokości nie więcej niż sześćdziesiąt centymetrów, za to bardzo wysokie, aż do sufitu, i tam się schowaliśmy[3].

W tej kryjówce spędzili ok. 8 miesięcy. Następnie przenieśli się do ukrytej piwnicy innego niepozornego domu, gdzie ukrywali się przez kolejne 21 miesięcy[1].

W sierpniu 1944 do Borysławia wkroczyły wojska radzieckie. Po zakończeniu działań wojennych Weissowie zamieszkali ponownie w swoim starym domu, a Szejwach poszedł do drugiej klasy szkoły podstawowej. Jednak wkrótce potem zmuszeni byli wyjechać do Polski. Przez pewien czas mieszkali w Wałbrzychu, a sam Szejwach mieszkał i uczył się w sierocińcu prowadzonym przez syjonistyczną organizację Bricha w Głuszycy. W tym czasie rozpoczął naukę języka hebrajskiego.

W styczniu 1946 Weissowie przekroczyli nielegalnie granicę z Czechosłowacją, by przedostać się do Palestyny. Przez Bratysławę dotarli do Wiednia, po czym znaleźli się w obozie przejściowym niedaleko Linzu. Następnie przedostali się do Włoch i dotarli do Rzymu. 1 grudnia Weiss wypłynął z Genui do mandatu Palestyny.

W IzraeluEdytuj

Po przybyciu do Izraela zmienił imię na Szewach (w języku hebrajskim szewach oznacza „sława”[4]). Skierowano go do szkoły rolniczej Hadassim niedaleko Netanji. Tam spotkał polskiego lewicującego Żyda, Micha’ela Kasztana, który stał się jego nauczycielem. To m.in. pod jego wpływem Weiss zbliżył się do lewicy.

W tym czasie zaczął uprawiać wyczynowo sport. W 1954 był jednym z najlepszych sportowców w Izraelu[potrzebny przypis] (trenował lekkoatletykę i podnoszenie ciężarów). Następnie rozpoczął służbę wojskową w armii izraelskiej, gdzie zaangażował się w życie kulturalne – jako podoficer do spraw kultury dla północnej części Izraela. Dosłużył się stopnia sierżanta[5]. Później został dziennikarzem radiowym. Jednocześnie studiował na Wydziale Nauk Politycznych Uniwersytetu Hebrajskiego w Jerozolimie i Wydziale Prawa w Tel Awiwie.

W 1965 uległ wypadkowi samochodowemu, który zakończył jego karierę sportową. Był jednak jednym z pierwszych trenerów Miriam Sidranski, wielokrotnej mistrzyni Izraela w biegach.

W 1975 założył Wydział Mediów na Uniwersytecie Hajfy i został profesorem nauk politycznych na tej uczelni.

Działalność politycznaEdytuj

W latach 1969–1981 był radnym w Hajfie, od 1977 do 1999 członkiem Komitetu Centralnego Partii Pracy. Był jednym ze zwolenników Icchaka Rabina podczas jego wewnątrzpartyjnej rywalizacji z Szimonem Peresem. Od 1981 był posłem do Knesetu.

Przewodniczący KnesetuEdytuj

W latach 1988–1992 był wiceprzewodniczącym[5], od 13 lipca 1992 do 24 czerwca 1996 przewodniczącym Knesetu[6], wybranym stosunkiem głosów 76:32. Po latach pisał:

 
Na mnie głosowała nie tylko moja partia, ale też partie religijne! Jedna z nich – Aguda – miała pięciu posłów w parlamencie. Ich lider, Awram Szapira, urodzony w Drohobyczu, bardzo mnie lubił, zawsze mówił do mnie w jidysz – Szejwach. I podczas tego posiedzenia parlamentu Awram Szapira wstał i powiedział: 'Moja partia jest w opozycji i nigdy nie będziemy głosować na Partię Pracy, ale na Szejwacha zawsze'![7]

W 1993 uczestniczył w rozmowach pokojowych z Jasirem Arafatem w Oslo.

Był jedną z ostatnich osób, z którą rozmawiał premier Izraela Icchak Rabin zanim zginął z rąk żydowskiego nacjonalisty 4 listopada 1995. Przy wielu okazjach reprezentował Kneset za granicą (w latach 1984-1999 był delegatem izraelskiego parlamentu do Rady Europy).

Ambasador Izraela w Polsce i późniejsza działalnośćEdytuj

W latach 2001–2003 pełnił funkcję ambasadora Izraela w Polsce. Podczas swojej misji w Polsce brał istotny udział w polskim życiu publicznym, do czego przyczyniała się jego biegła znajomość języka polskiego. Od 2000 jest Przewodniczącym Rady Instytutu Pamięci Jad Waszem. Jednocześnie gościnnie prowadzi wykłady na temat historii i polityki Izraela na Wydziale Dziennikarstwa i Nauk Politycznych Uniwersytetu Warszawskiego. Przez kilka lat współpracował z tygodnikiem „Wprost”[8], a od 2011 do 2012 z tygodnikiem „Uważam Rze”. Publikuje także komentarze w „Rzeczpospolitej”. Od stycznia 2013 jest publicystą tygodnika „Do Rzeczy[9].

Jest autorem kilkudziesięciu książek: dla dzieci, z dziedziny nauk politycznych, na temat zarządu miejskiego oraz Holocaustu.

Od 28 marca 2008 jest członkiem Międzynarodowej Kapituły Orderu Uśmiechu.

Życie prywatneEdytuj

Od 1959 był żonaty z Ester, z którą miał dwójkę dzieci – córkę Ifat i syna No’ama. Ma wnuczkę Szirę.

Biegle włada językiem hebrajskim, polskim, angielskim i rosyjskim.

Nagrody i odznaczeniaEdytuj

Jest też laureatem wielu innych nagród:

PrzypisyEdytuj

  1. a b Piotr Gabryel: Ambasador Izraela w Polsce i Polski w Izraelu. rzeczpospolita.pl, 29 grudnia 2008. [dostęp 22 maja 2015].
  2. Poland's highest distinction for Professor Shevah Weiss (ang.). sztetl.org.pl. [dostęp 2018-05-19].
  3. Joanna Szwedowska, Szewach Weiss: Ziemia i chmury. Sejny: 2002, s. 24. ISBN 83-86872-31-4.
  4. (...)Schevach – a post-Biblical word for „praise”. (...) also means „to improve, raise in value”. http://www.balashon.com/2007/05/shevach_02.html]
  5. a b Szewach Weiss (ang.) – profil na stronie Knesetu.
  6. Israel. Ministries, etc. (ang.). rulers.org. [dostęp 2019-06-05].
  7. Joanna Szwedowska, Szewach Weiss: Ziemia i chmury. Sejny: 2002, s. 89. ISBN 83-86872-31-4.
  8. Teksty publikowane we „Wprost” w latach 2003-2005 ukazały się w publikacji Między nami (współpr. Ewa Szmal, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 2005, ​ISBN 83-7384-412-0​.)
  9. Redakcja (pol.). dorzeczy.pl. [dostęp 2013-02-04].
  10. K.K., Misja Pojednania, „Kombatant, 2003, nr 11, s. 20.
  11. M.P. z 2004 r. nr 26, poz. 441
  12. Wręczenie przez ministra Radosława Sikorskiego odznaki Bene Merito. msz.gov.pl, 14 listopada 2009. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-08-05)].
  13. Szewach Weiss z Odznaką „Bene Merito”. msz.gov.pl, 14 listopada 2009. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-08-04)].
  14. Prezydent Duda odznaczył Szewacha Weissa Orderem Orła Białego. tvpparlament.pl, 17 stycznia 2017.
  15. Willa Decjusza – home, villa.org.pl [dostęp 2017-11-26] (pol.).
  16. Uniwersytet Warszawski
  17. Doktorat Honorowy Uniwersytetu Medycznego w Łodzi dla prof. Szewacha Weissa. W: Uniwersytet Medyczny w Łodzi [on-line]. umed.pl, 11.11.2011. [dostęp 2013-08-03].
  18. Shevach Weiss awarded honorary doctorate by the University of Economics in Katowice (ang.). scienceinpoland.pap.pl. [dostęp 2018-05-19].

BibliografiaEdytuj