Otwórz menu główne

Budynek szkoły przy ul. Stanisława Wyspiańskiego 1-3 w Tarnowskich Górach

zabytkowy budynek w Tarnowskich Górach

Budynek szkoły przy ul. Stanisława Wyspiańskiego 1-3 w Tarnowskich Górach (inne określenia: szkoła parkowa[3][4][2][5], 1939–1945 Adolf-Hitler-Schule[6]) – gmach wybudowany w latach 1929–1932 w Tarnowskich Górach, wpisany do rejestru zabytków nieruchomych województwa śląskiego[1].

Budynek szkoły przy ul. Stanisława Wyspiańskiego 1-3 w Tarnowskich Górach
Obiekt zabytkowy nr rej. A/389/12 z 19 listopada 2012[1]
Ilustracja
Budynek szkoły w 2013 roku
Państwo  Polska
Województwo  śląskie
Miejscowość Flaga Tarnowskich Gór Tarnowskie Góry (Śródmieście-Centrum)
Adres ul. Stanisława Wyspiańskiego 1-3
Typ budynku szkoła
Styl architektoniczny modernizm inspirowany Bauhausem[2]
Architekt Martin Stefke
Inwestor miasto Tarnowskie Góry
Kondygnacje 4
Rozpoczęcie budowy 1929
Ukończenie budowy 1932
Właściciel miasto Tarnowskie Góry
Położenie na mapie Tarnowskich Gór
Mapa lokalizacyjna Tarnowskich Gór
Budynek szkoły przy ul. Stanisława Wyspiańskiego 1-3 w Tarnowskich Górach
Budynek szkoły przy ul. Stanisława Wyspiańskiego 1-3 w Tarnowskich Górach
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Budynek szkoły przy ul. Stanisława Wyspiańskiego 1-3 w Tarnowskich Górach
Budynek szkoły przy ul. Stanisława Wyspiańskiego 1-3 w Tarnowskich Górach
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Budynek szkoły przy ul. Stanisława Wyspiańskiego 1-3 w Tarnowskich Górach
Budynek szkoły przy ul. Stanisława Wyspiańskiego 1-3 w Tarnowskich Górach
Położenie na mapie powiatu tarnogórskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu tarnogórskiego
Budynek szkoły przy ul. Stanisława Wyspiańskiego 1-3 w Tarnowskich Górach
Budynek szkoły przy ul. Stanisława Wyspiańskiego 1-3 w Tarnowskich Górach
Ziemia50°26′34,4″N 18°50′56,1″E/50,442889 18,848917
Strona internetowa
Szkoła Podstawowa nr 3 im. ks. Franciszka Blachnickiego w Tarnowskich Górach
podstawowa
Ilustracja
Szkoła Podstawowa nr 3 im. ks. Franciszka Blachnickiego
Państwo  Polska
Miejscowość POL Tarnowskie Góry flag.svg Tarnowskie Góry (Śródmieście-Centrum)
Adres ul. Wyspiańskiego 1–3
Data założenia 1932
Patron Franciszek Blachnicki
Liczba nauczycieli 69
Dyrektor mgr Wiesława Wrona
Wicedyrektorzy mgr Izabela Opalska, mgr Anna Osowiec
50°26′34,4″N 18°50′56,1″E/50,442889 18,848917
Strona internetowa

Spis treści

LokalizacjaEdytuj

Budynek szkoły znajduje się w dzielnicy Śródmieście-Centrum miasta Tarnowskie Góry, na zachodnim skraju zabytkowego[1] śródmieścia, przy wschodniej pierzei ulicy Stanisława Wyspiańskiego[7].

HistoriaEdytuj

 
Początek budowy szkoły (1929)

Jedną z pierwszych szkół powszechnych w Tarnowskich Górach była Katolicka Szkoła Powszechna nr 2 Żeńska, która początkowo mieściła się w budynku przy ul. Zamkowej 3-5 w ścisłym centrum miasta. Miała ona jednak tylko 14 sal lekcyjnych, była więc zbyt mała w stosunku do wzrastających potrzeb. Z tego powodu tarnogórska rada miejska podjęła 5 listopada 1928 roku decyzję o budowie nowego, 32-klasowego gmachu szkolnego na zakupionej na ten cel dużej działce przy ul. Parkowej (obecnie ul. Stanisława Wyspiańskiego) w pobliżu parku miejskiego, stąd szkoła ta często nazywana była „szkołą parkową”[3][4].

Budowa obiektu według projektu Martina Stefke, pod nadzorem miejskiego budowniczego Wiktora Warzychy, rozpoczęła się w grudniu 1929 i trwała niecałe 3 lata. Wykonawcą prac była firma Kaspara Jastrzębskiego z Tarnowskich Gór[2]. Otwarcie nowej placówki nastąpiło 31 października 1932 roku i brał w nim udział m.in. wojewoda Michał Grażyński[3]. Szkole nadano nazwę Katolicka Szkoła Powszechna nr 2 Żeńska im. Królowej Jadwigi. Oprócz niej w budynku swoje pomieszczenia miały również Szkoła Powszechna Specjalna nr 6 oraz Publiczna Szkoła Powszechna nr 5 dla Mniejszości Językowej Niemieckiej, która w roku szkolnym 1937/1938 przeniesiona została do budynku Szkoły Powszechnej nr 1 przy ulicy Jana III Sobieskiego[8][3][4].

W 1935 roku ze Szkoły Powszechnej nr 2 wyodrębniono Publiczną Szkołę Powszechną nr 4 Żeńską, zaś ze Szkoły Powszechnej nr 1 przy ulicy SobieskiegoPubliczną Szkołę Powszechną nr 3 Męską. Ta druga we wrześniu 1937 roku przeniesiona została do budynku przy ul. Parkowej, w wyniku czego znalazły się w nim w sumie cztery szkoły[3].

 
Niemiecka pocztówka z Tarnowskich Gór z 1944 roku. Budynek szkoły (wówczas Adolf-Hitler-Schule) w prawym górnym roku

We wrześniu 1939 roku budynek przejęty został przez wojska niemieckie, a szkole nadano nazwę Adolf-Hitler-Schule (pol. „Szkoła im. Adolfa Hitlera”)[2]. W rzeczywistości jednak umieszczono w niej szpital wojskowy, zaś na terenie boisk zbudowano schrony i rowy przeciwlotnicze.

Po wojnie budynek wyremontowano[3]. W 1954 roku uruchomiony został radiowęzeł. W roku szkolnym 1962/1963 szkoła stała się placówką koedukacyjną, natomiast w 1965 Szkołę Specjalną nr 6 przeniesiono do nowo wybudowanego budynku przy ul. Strzelców Bytomskich[3][4][9]. W 1972 roku, krótko po otwarciu nowego budynku szkolnego w dzielnicy Osada Jana, Szkoła Podstawowa nr 4 została zlikwidowana. Od tego momentu w budynku znajdują się już tylko dwie szkoły: Szkoła Podstawowa nr 2 (w bloku północnym) i Szkoła Podstawowa nr 3 (w bloku południowym). Rok później Szkoła Podstawowa nr 3 zyskała imię działacza komunistycznego, Aleksandra Zawadzkiego. W 1983 roku miał miejsce pierwszy od 1946 roku remont generalny budynku[3].

W 1990 roku Szkoła Podstawowa nr 3 zrzekła się komunistycznego patrona, z kolei Szkole Podstawowej nr 2 nadano 19 listopada 1993 roku imię zmarłego wieloletniego nauczyciela tej szkoły, prof. Władysława Babireckiego[10].

W roku szkolnym 1999/2000 w wyniku reformy edukacji, Szkoła Podstawowa nr 2 przekształcona została w Publiczne Gimnazjum nr 2 Sportowe[3].

W czerwcu 2012 roku patronem Szkoły Podstawowej nr 3 został ks. Franciszek Blachnicki[11].

We wrześniu 2017 roku wskutek reformy edukacji Publiczne Gimnazjum nr 2 Sportowe zostało włączone do Szkoły Podstawowej nr 3, tworząc jednolitą ośmioklasową szkołę podstawową (nr 3 im. ks. Franciszka Blachnickiego)[12].

ArchitekturaEdytuj

 
Budynek szkoły krótko po ukończeniu budowy (1932)

Budynek stanowi przykład wczesnego zastosowania modernistycznej formy architektonicznej inspirowanej działalnością Bauhausu[2]. Kształt jego żelbetowej konstrukcji sprowadzony został do geometrycznych form z zachowaniem klasycystycznego wyczucia. Został założony na symetrycznym rzucie, zbudowany z trzech potężnych bloków nakrytych płaskimi dachami, z których blok środkowy jest niższy i cofnięty względem bloku północnego i południowego. W tylnej części budynku znajdują się duże tarasy na dachach sal gimnastycznych[2][4].

Wnętrza mieściły 5 obszernych klatek schodowych, 2 sale gimnastyczne o wysokości 7 metrów, przy których znajdują się po 2 szatnie i natryski, 30 sal lekcyjnych, 3 pracownie, 2 sale rysunkowe, 8 sal do nauczania o gospodarstwie domowym, 14 pomieszczeń na pomoce szkolne, 2 kuchnie i 2 stołówki, 2 kancelarie, 2 pokoje nauczycielskie i 2 mieszkania dla nauczycieli oraz 2 gabinety lekarskie i jedna świetlica. W „szkole parkowej” zainstalowano dzwonki elektryczne oraz – w jako pierwszej szkole w Polsce – zastosowano ogrzewanie gazowe. Do czasów współczesnych zachowała się oryginalna stolarka drzwiowa oraz – częściowo – okienna[2][4].

Wokół budynku znajduje się uporządkowane otoczenie z boiskami i ogródkiem szkolnym od strony tylnej oraz trawnikami i murkami z cegły klinkierowej z metalowymi listwami przed frontonem. Przed najmniejszym, środkowym wejściem ustawiony ceglany postument z zegarem[13].

W okresie międzywojennym, jako najnowocześniejszy budynek szkolny w kraju, był celem wielu delegacji, budził powszechne uznanie; nawet ze strony prasy niemieckiej[2].

GaleriaEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b c Rejestr zabytków nieruchomych w województwie śląskim. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 2018-02-01].
  2. a b c d e f g h praca zbiorowa pod red. Jana Renki: Przewodnik Tarnowskie Góry. Tarnowskie Góry: 2009, s. 109. ISBN 978-83-61458-36-4.
  3. a b c d e f g h i Szkoła Podstawowa nr 3 im. ks. Franciszka Blachnickiego w Tarnowskich Górach: Historia naszej szkoły (pol.). [dostęp 2018-02-01].
  4. a b c d e f ks. Herbert Jeziorski: Tarnowskie Góry w okresie międzywojennym (1918–1939). Szkoły i przedszkola. W: praca zbiorowa pod red. Jana Drabiny: Historia Tarnowskich Gór. Tarnowskie Góry: Muzeum w Tarnowskich Górach, 2000, s. 445–447. ISBN 83-911508-3-6.
  5. Ryszard Bednarczyk: Śladami tarnogórskiego funkcjonalizmu. Tarnowskie Góry: Fundacja Kruszce Śląska, 2015, s. 7.
  6. Widokówki z Tarnowskich Gór: Lata 1939–1945, Tarnowskie Góry w latach okupacji (pol.). W: tarnowskie_gory.fotopolska.eu, Dana [on-line]. 2017-02-07. [dostęp 2018-02-04].
  7. Ulica Stanisława Wyspiańskiego w Tarnowskich Górach na mapie Polski Targeo.
  8. Józef Prażmowski: Szkolnictwo w województwie śląskim: przedszkola, szkoły wszelkiego typu, nauczycielstwo. Katowice: nakładem autora, 1938, s. III. [dostęp 2018-02-04].
  9. Zdzisław Franus: Lata II wojny światowej i powojennego półwiecza. Oświata. W: praca zbiorowa pod red. Jana Drabiny: Historia Tarnowskich Gór. Tarnowskie Góry: Muzeum w Tarnowskich Górach, 2000, s. 611–612. ISBN 83-911508-3-6.
  10. Jan Pluta. Profesor – tarnogórska legenda. „Montes Tarnovicensis”, 2000-09-09. Oficyna „Monos”. ISSN 1640-0216 (pol.). 
  11. Ksiądz Franciszek Blachnicki patronem Szkoły Podstawowej nr 3 w Tarnowskich Górach (pol.). W: Urząd Miejski w Tarnowskich Górach [on-line]. 2012-06-05. [dostęp 2018-02-04].
  12. Szkoły po nowemu (pol.). W: Urząd Miejski w Tarnowskich Górach [on-line]. 2017-02-22. [dostęp 2018-02-04].
  13. Zofia Krzykowska: Tarnowskie Góry w okresie międzywojennym (1918-1939). Architektura. W: praca zbiorowa pod red. Jana Drabiny: Historia Tarnowskich Gór. Tarnowskie Góry: Muzeum w Tarnowskich Górach, 2000, s. 471–472. ISBN 83-911508-3-6.