Otwórz menu główne

Szymon Askenazy (ur. 24 grudnia 1865 roku w Zawichoście, zm. 22 czerwca 1935 roku w Warszawie)[1]polski historyk żydowskiego pochodzenia, zajmujący się głównie stosunkami międzynarodowymi w XVIII i XIX wieku. Profesor Uniwersytetu Lwowskiego i następnie Warszawskiego. W swoich poglądach politycznych zbliżony do obozu legionowo-piłsudczykowskiego. Askenazy nigdy nie zapisał się do żadnej partii politycznej. Twórca lwowskiej szkoły historycznej nazywanej też szkołą Askenazego.

Szymon Askenazy
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 24 grudnia 1865
Zawichost, Królestwo Polskie
Data i miejsce śmierci 22 czerwca 1935
Warszawa, Polska
Zawód, zajęcie historyk
Szymon Askenazy - podpis.jpg
Odznaczenia
Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Kawaler Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja)
Grób Szymona Askenazego na cmentarzu żydowskim przy ulicy Okopowej w Warszawie

Spis treści

ŻyciorysEdytuj

Urodził się jako syn Wolfa (zm. 1909) i Reginy z domu Hertzberger (zm. 1908). W 1887 ukończył prawo na Cesarskim Uniwersytecie Warszawskim, a następnie historię na Uniwersytecie w Getyndze, gdzie w 1894[2] uzyskał stopień doktora na podstawie rozprawy Die letzte polnische Koenigswahl (Ostatnia elekcja króla w Polsce) pod kierownictwem profesora Maxa Lehmanna. Po obronieniu jej z wyróżnieniem i powrocie do Polski szukał miejsca, gdzie może kontynuować karierę historyka. „Imperatorski” Uniwersytet Warszawski poddawany był coraz mocniejszej presji rusyfikacji, a Stanisław Smolka, rektor Akademii Umiejętności, poproszony przez przyjaciela Askenazego Tadeusza Korzona o możliwość habilitacji w Krakowie, dostał odpowiedź odmowną. Smolka miał stwierdzić, że kandydat nie będzie mógł liczyć na dalsze awanse uniwersyteckie, gdyż na wydziale filozoficznym działa już właśnie dwóch profesorów Żydów[3]. W 1897 Askenazy uzyskał habilitację na Uniwersytecie Lwowskim na podstawie rozprawy Przymierze polsko-pruskie, czym rozpoczął karierę naukową, obejmując kolejno stanowiska: docenta (1898), profesora nadzwyczajnego i profesora zwyczajnego (1906). Na stanowisku profesora formalnie pracował do listopada 1919 (pozostając jednak od 1914 na urlopie), kierując w tym czasie Katedrą Historii Nowożytnej Polski. W trakcie wieloletniej pracy dydaktycznej, skoncentrowanej przede wszystkim wokół problematyki politycznej, międzynarodowej i dyplomatycznej XVIII i XIX Polski, skupił wokół siebie wielu uczniów. Polemizował ze szkołą krakowską. W tym czasie powstała szkoła Askenazego[4].

W 1918 i ponownie w 1923 podjął próbę objęcia katedry na Uniwersytecie Warszawskim, ale z powodu silnej opozycji Marcelego Handelsmana i Bronisława Dembińskiego do powołania go na katedrę w Warszawie nie doszło, mimo iż apelowało o to wielu uczonych, pisarzy, polityków i studentów. W 1920 w „Robotniku” ukazał się apel poparcia dla Askenazego podpisany m.in. przez takie osoby, jak: Stefan Żeromski, Zofia Nałkowska, Karol Szymanowski, Leopold Staff, Andrzej Strug, Jarosław Iwaszkiewicz, Antoni Słonimski, Wacław Sieroszewski. W 1918 protest przeciwko objęciu przez niego katedry historii Polski zgłosiło 45 polskich uczonych, pisarzy i uczonych, jak Stanisław Arnold, Włodzimierz Dzwonkowski, Andrzej Strug i inni.[potrzebny przypis]

W 1909 został członkiem Akademii Umiejętności. W czasie I wojny światowej przebywał w Szwajcarii. Działał tam na rzecz niepodległości Polski, biorąc udział w pracach Szwajcarskiego Komitetu Generalnego Pomocy Ofiarom Wojny w Polsce. Angażował się w działania na rzecz asymilacji Żydów.

W 1919 ukazała się jego głośna w Europie książka Gdańsk a Polska, przetłumaczona na język angielski, francuski i niemiecki.

W latach 1920-1923 był ministrem pełnomocnym z ramienia Polski przy Lidze Narodów w Genewie[5]. W 1924 ponownie odmówiono mu objęcia katedry na Uniwersytecie Warszawskim. Mimo to wykładał tam gościnnie w latach 1927-1935.

Zmarł w Warszawie. Pochowany jest na cmentarzu żydowskim przy ulicy Okopowej (kwatera 10, rząd 6, miejsce 5)[6][7].

UczniowieEdytuj

TwórczośćEdytuj

OdznaczeniaEdytuj

BiografieEdytuj

  • Szymon Askenazy. Wielki Polak wyznania mojżeszowego, Marcin Nurowski; Warszawa 2005

UpamiętnienieEdytuj

31 stycznia 1979 w Warszawie jednej z ulic na terenie obecnej dzielnicy Targówek (Targówek Mieszkaniowy) zostało nadanie imię Szymona Askenazego[14].

PrzypisyEdytuj

  1. Andrzej Stępnik: w Słownik biograficzny historii Polski. Wrocław – Warszawa – Kraków: Ossolineum, 2005, s. 27. ISBN 83-04-04856-6.
  2. Mirosław Filipowicz, Wobec Rosji. Studia z dziejów historiografii polskiej od końca XIX wieku po II wojnę światową, Lublin: Instytut Europy Środkowo-Wschodniej 2000, s. 112.
  3. Henryk Barycz: Na przełomie dwóch stuleci. Z dziejów polskiej humanistyki w dobie Młodej Polski. Wrocław: 1977, s. 256.
  4. Hanna Węgrzynek: Askenazy Szymon. W: Żydzi polscy. Historie niezwykłe. Warszawa: Demart, 2010, s. 16. ISBN 978-83-7427-392-3.
  5. Na tym stanowisku z ramienia polskiego rządu podpisał Konwencję z 20 października 1921 r. kończącą kryzys alandzki.
  6. Grób Szymona Askenazego w bazie danych Cmentarza Żydowskiego przy ul. Okopowej w Warszawie.
  7. Cmentarze m. st. Warszawy. Cmentarze żydowskie. Warszawa: Rokart, 2003. ISBN 83-916419-3-7.
  8. Mirosław Filipowicz, Szkoła Askenazego [w:] tegoż, Wobec Rosji. Studia z dziejów historiografii polskiej od połowy XIX wieku po II wojnę światową, Instytut Europy Środkowo-Wschodniej, Lublin 2000, s. 147-153, ​ISBN 83-85854-47-9
  9. Szymon Askenazy, Rosya - Polska : 1815-1830, wyd. 1907, polona.pl [dostęp 2018-06-27].
  10. Szymon Askenazy, Napoleon a Polska. T. 1, Upadek Polski a Francya, wyd. 1918, polona.pl [dostęp 2018-06-27].
  11. Szymon Askenazy, Napoleon a Polska. T. 2, Bonaparte a Legiony, wyd. 1918, polona.pl [dostęp 2018-06-27].
  12. Szymon Askenazy, Przymierze polsko-pruskie, wyd. 1900, polona.pl [dostęp 2018-06-27].
  13. Order Odrodzenia Polski. Trzechlecie pierwszej kapituły 1921–1924. Warszawa: Prezydium Rady Ministrów, 1926, s. 15.
  14. Uchwała nr 49 Rady Narodowej Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 31 stycznia 1979 r. w sprawie nadania nazw ulicom, „Dziennik Urzędowy Rady Narodowej m.st. Warszawy", Warszawa, dnia 2 kwietnia 1979 r., nr 5, poz. 21, s. 3.

BibliografiaEdytuj

  • Mirosław Filipowicz, Szkoła Askenazego [w:] Wobec Rosji. Studia z dziejów historiografii polskiej od połowy XIX wieku po II wojnę światową, Lublin 2000.
  • Jan Jagielski: Przewodnik po cmentarzu żydowskim w Warszawie przy ul. Okopowej 49/51. Z. 1, Kwatery przy Alei Głównej. Warszawa: Towarzystwo Opieki nad Zabytkami. Społeczny Komitet Opieki nad Cmentarzami i Zabytkami Kultury Żydowskiej w Polsce, 1996, s. 18-19. ISBN 83-90-66296-5.

Linki zewnętrzneEdytuj