Otwórz menu główne

Tadeusz Dobrowolski

polski historyk sztuki

Tadeusz Wincenty Dobrowolski (ur. 17 sierpnia 1899 w Nowym Sączu, zm. 7 marca 1984 w Krakowie) – historyk sztuki, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, dyrektor Muzeum Miejskiego w Bydgoszczy, Muzeum Śląskiego w Katowicach i Muzeum Narodowego w Krakowie, członek Polskiej Akademii Umiejętności.

Tadeusz Dobrowolski
ilustracja
Data i miejsce urodzenia 17 sierpnia 1899
Nowy Sącz
Data i miejsce śmierci 7 marca 1984
Kraków
Zawód, zajęcie historyk sztuki, profesor
Odznaczenia
Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi
Przecinanie wstęgi przez wojewodę śląskiego dr Michała Grażyńskiego, widoczny również dyrektor muzeum Tadeusz Dobrowolski.

ŻyciorysEdytuj

Urodził się 17 sierpnia 1899 r. w Nowym Sączu. Był synem Piotra, urzędnika kolejowego i Heleny ze Świerzbów. Ukończył gimnazjum klasyczne w Nowym Sączu. W 1917 r. zapisał się na Wydział Filozoficzny Uniwersytetu Jagiellońskiego i do Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. W tej ostatniej przez cztery lata uczęszczał na kurs malarstwa prowadzony przez Józefa Mehoffera. W czasie studiów za swoje obrazy otrzymał kilka razy nagrody doroczne.

Służbę wojskową odbywał w 1 pułku strzelców pieszych, a następnie w 5 pułku piechoty Legionów. Jako żołnierz tego pułku brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej 1920 roku.

Okres międzywojennyEdytuj

W latach 1920–1922 uczęszczał na ćwiczenia z muzeologii prowadzone przez Feliksa Koperę, dyrektora Muzeum Narodowego w Krakowie. W styczniu 1922 r. złożył na UJ egzamin nauczycielski, uprawniający do nauczania w szkołach średnich. 4 maja 1923 r. w UJ na podstawie rozprawy pt „Thorwaldsen i rzeźba epoki pierwszego cesarstwa w Polsce” został promowany na stopień doktora filozofii z zakresu historii sztuki.

W październiku 1922 r. został urzędnikiem Oddziału Sztuki i Kultury Województwa Krakowskiego w Krakowie. Pracę zawodowa łączył z twórczością naukową. Jej owocem był szereg opracowań ogłoszonych drukiem w sprawozdaniach z czynności i posiedzeń Polskiej Akademii Umiejętności i w czasopiśmie „Przemysł, Rzemiosło i Sztuka”.

Po ogłoszeniu w 1925 r. przez Magistrat miasta Bydgoszczy konkursu na stanowisko dyrektora Muzeum Miejskiego złożył swoją ofertę. Po pozytywnym zaopiniowaniu jego kandydatury przez profesorów: ks. Szczęsnego Dettloffa, Feliksa Koperę, Jerzego Mycielskiego, Juliana Pagaczewskiego, Stanisława Tomkowicza, w kwietniu 1925 r. został dyrektorem Muzeum Miejskiego w Bydgoszczy. W listopadzie 1925 r. był współorganizatorem bydgosko-poznańskiego ugrupowania artystycznego „Plastyka”. Jego pobyt w Bydgoszczy zaowocował m.in. opracowaniami o zabytkach sakralnych w Bydgoszczy oraz malowidłach w kościele parafialnym w Chełmnie. Perypetie wiążące się z jego nominacją sprawiły, iż zaczął poszukiwać nowej posady.

W 1927 r. przeniósł się do Katowic, gdzie objął stanowisko dyrektora Muzeum Śląskiego i konserwatora w Śląskim Urzędzie Wojewódzkim. Na Górnym Śląsku rozwinął czynną działalność. Zreorganizował muzeum i wzbogacił je w wiele dzieł sztuki tego regionu, w zabytki sztuki ludowej i cenne dzieła malarstwa polskiego XIX i XX w., utworzył także osiem nowych działów. Do współpracy z Muzeum Śląskim zaprosił ludzi nauki, księży, prywatnych kolekcjonerów, nauczycieli, którzy deklarowali swoją czynną i bezinteresowną pomoc. Był członkiem szeregu stowarzyszeń kulturalno-oświatowych. Jego pobyt w Katowicach zaowocował licznymi opracowaniami, zwłaszcza z zakresu sztuki i malarstwa śląskiego.

Pracując w Katowicach był jednocześnie docentem na Uniwersytecie Jagiellońskim. Prowadził zajęcia z historii sztuki średniowiecznej, muzeologii i konserwacji zabytków. W latach 30. odbył podróże naukowe do Austrii, Belgii, Czechosłowacji, Francji, Jugosławii, Holandii, Niemiec, Węgier i Włoch. W 1936 r. habilitował się na Wydziale Filozoficznym UJ z historii sztuki średniowiecznej oraz muzeologii i konserwacji zabytków.

II wojna światowaEdytuj

6 listopada 1939 r. został aresztowany przez Niemców wraz z innymi pracownikami naukowymi uczelni krakowskich w ramach hitlerowskiej Sonderaktion Krakau i był więziony w Krakowie, we Wrocławiu i obozie w Sachsenhausen (listopad 1939 – luty 1940). Do Krakowa powrócił ze zmianami w płucach i ogólnie wyniszczonym organizmem. W czasie pobytu w obozie stracił wskutek rekwizycji mieszkanie wraz z cenną biblioteką i materiałami naukowymi. Do 1942 r. utrzymywał się z malowania portretów, później pracował jako biegły do spraw sztuki przy Sądzie Apelacyjnym i kierownik fabryki farb i lakierów. Przez kilka miesięcy wykładał historię sztuki na tajnym Wydziale Filozoficznym UJ.

Okres powojennyEdytuj

Po zakończeniu II wojny światowej jako docent etatowy historii sztuki, profesor nadzwyczajny (1949) i profesor zwyczajny (1954) wykładał na Uniwersytecie Jagiellońskim historię sztuki polskiej XV–XIX w., sztukę Śląska, sztukę Krakowa i teorię sztuki (1945–1969). W latach 1949–1951 był kierownikiem katedry Historii i Teorii Sztuki, a w latach 1951–1969 – kierownikiem Katedry Historii Nowoczesnej.

W latach 1950–1956 był dyrektorem Muzeum Narodowego w Krakowie. Z jego inicjatywy przeprowadzono generalny remont Domu Jana Matejki w Krakowie (1953) oraz przebudowę Muzeum Czartoryskich i wnętrza pierwszego piętra Sukiennic. Pracował również w Państwowym Instytucie Sztuki w Warszawie.

Do głównych jego osiągnięć naukowych w Polsce Ludowej należały: opracowanie pierwszej pełnej monografii kultury i sztuki Krakowa, zredagowanie polskiej monografii historii sztuki z pełną syntezą dziejów malarstwa polskiego, omówienie twórczości rzeźbiarskiej Antonia Canovy i Bertela Thorvaldsena oraz opracowanie syntezy dziejów sztuki polskiej od czasów najdawniejszych do współczesności.

W latach 1964–1984 był redaktorem czasopisma „Folia Historiae Atrium”. Jako artysta i historyk sztuki zachwycał się malarstwem gotyku, renesansu i modernizmu, tolerował kubizm i formizm, odrzucał natomiast najbardziej awangardowe kierunki w sztuce XX w.

Od 1928 r. był członkiem zwyczajnym Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, a od 1950 - członkiem korespondentem Polskiej Akademii Umiejętności oraz prezesem Zarządu Towarzystwa Przyjaciół Sztuki w Krakowie. W latach 1961–1968 był zastępcą przewodniczącego Komisji Teorii i Historii Sztuki Oddziału Polskiej Akademii Nauk w Krakowie.

Był wybitnym znawcą sztuki polskiej od jej zarania do czasów najnowszych, szczególnie zajmował się śląskim malarstwem ściennym i sztalugowym do początków XV w., rzeźbą i malarstwem gotyckim na Śląsku, śląskimi kościołami drewnianymi, sztuką Krakowa oraz polskim malarstwem portretowym, a także sztuką ludową.

Zmarł 7 marca 1984 r. w Krakowie. Pochowany został na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie, w grobowcu rodziny Bieńkowskich, w kwaterze 15[1][2].

RodzinaEdytuj

Tadeusz Dobrowolski od 1925 r. był żonaty z Agnieszką Łucją Marią z Bieńkowskich, córką profesora archeologii klasycznej na Uniwersytecie Jagiellońskim Piotra Bieńkowskiego. Była ona muzeologiem, autorką prac o śląskim stroju ludowym; małżeństwo Dobrowolskich wspólnie opublikowało Strój, haft i koronka w województwie śląskim (1936).

Jego bratem był Henryk Dobrowolski (1904-1985) – historyk, historyk sztuki, prezydent Krakowa w latach 1947–1950, poseł do Krajowej Rady Narodowej; potem poseł na Sejm Ustawodawczy (z ramienia PPR, potem PZPR).

Był blisko spokrewniony również z Kazimierzem Dobrowolskim (1894-1987), etnologiem i socjologiem polskim, profesorem Uniwersytetu Jagiellońskiego, członkiem Polskiej Akademii Nauk; twórcą podstaw metody integralnej w badaniach socjologicznych.

Wybrane publikacjeEdytuj

  • Rzeźba epoki pierwszego Cesarstwa w Polsce (1922)
  • Studja nad średniowiecznem malarstwem ściennem w Polsce (1927)
  • Dwa późnogotyckie zabytki bydgoskie (1927)
  • Obrazy z życia i męki Pańskiej (1929)
  • Śląska rzeźba ludowa w drzewie (1930)
  • Gotyckie malowidła ścienne w kościele parafialnym w Chełmnie na Pomorzu (1933)
  • Sztuka województwa śląskiego (1933)
  • Strój, haft i koronka w województwie śląskim (1936)
  • Śląskie malarstwo ścienne i sztalugowe do początku XV wieku (1936)
  • Rzeźba i malarstwo gotyckie w województwie śląskim (1937)
  • Muzealnictwo (1948, redaktor)
  • Polskie malarstwo portretowe (1948)
  • Sztuka na Śląsku (1948)
  • Uwagi o średniowiecznej kulturze artystycznej Śląska (1948)
  • Sztuka Krakowa (1950)
  • Wit Stwosz. Ołtarz krakowski (1951)
  • O twórczości malarskiej Piotra Michałowskiego (1956)
  • Sztuka Młodej Polski (1963)
  • Historia sztuki polskiej w zarysie (1965, 3 tomy, redaktor)
  • Rzeźba neoklasyczna i romantyczna w Polsce (1974)
  • Sztuka polska (1974)
  • Malarstwo polskie ostatnich dwustu lat (1976)

Nagrody i odznaczeniaEdytuj

Za działalność naukową otrzymał następujące nagrody:

Otrzymał również odznaczenia:

PrzypisyEdytuj

  1. Aleksander Krawczuk: Opowieści o zmarłych. Cmentarz Rakowicki część 1 i 2. Kraków: Krajowa Agencja Wydawnicza w Krakowie, 1987, s. 122-125. ISBN 83-03-01942-2.
  2. Karolina Grodziska-Ożóg: Cmentarz Rakowicki w Krakowie (1803-1939). Wyd. II. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1987, s. 98. ISBN 83-08-01428-3.
  3. M.P. z 1954 r. nr 112, poz. 1588

BibliografiaEdytuj

  • Biogramy uczonych polskich, suplement (pod redakcją Andrzeja Śródki), Warszawa 1993.
  • Błażejewski Stanisław, Kutta Janusz, Romaniuk Marek: Bydgoski Słownik Biograficzny. Tom III. Bydgoszcz 1996. ​ISBN 83-85327-32-0​, str. 55-57
  • Wyrok na Uniwersytet Jagielloński, pod redakcją Leszka Hajdukiewicza, Kraków 1989.