Tadeusz Korniłowicz

Tadeusz Edward Korniłowicz ps. „Bisygoń” (ur. 13 lub 18 lutego[1] 1880[a] w Warszawie, zm. 1940 w Kijowie) – psycholog, pisarz, działacz ochrony przyrody, taternik, grotołaz, ratownik górski; pułkownik Wojska Polskiego, wykładowca wojskowy, urzędnik, kawaler Orderu Virtuti Militari, ofiara zbrodni katyńskiej.

Tadeusz Korniłowicz
„Bisygoń”
pułkownik pułkownik
Data i miejsce urodzenia 13 lub 18 lutego 1880
Warszawa
Data i miejsce śmierci wiosna 1940
Kijów
Przebieg służby
Lata służby 1914–1940
Siły zbrojne Legiony Polskie
Wojsko Polskie
Jednostki 1 Pułk Ułanów Legionów Polskich
Stanowiska wykładowca,
naczelnik wydziału
Główne wojny i bitwy I wojna światowa (bitwa pod Łowczówkiem)
wojna polsko-bolszewicka
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Niepodległości Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Walecznych (1920-1941, dwukrotnie) Złoty Krzyż Zasługi Kawaler Orderu Palm Akademickich (Francja)

ŻyciorysEdytuj

 
Kapliczka Korniłowiczów w Zakopanem

Urodził się jako syn Edwarda Korniłowicza (zm. 1909) i Wiktorii, z domu Poll (zm. 1911). Jego braćmi byli Rafał Marian (1876–1916), Kazimierz (1892–1939) i Władysław Emil (1884-1946)[1][2]. Uczęszczał do warszawskiego gimnazjum, z którego został relegowany za udział w tajnych kółkach samokształcenia (1900)[3]. Po zdaniu egzaminu dojrzałości w Petersburgu rozpoczął około roku 1902 studia medyczne w Moskwie, które przerwał po dwóch latach, angażując się w tworzenie „Biblioteki Polskiej” przy „Towarzystwie Dobroczynności”. Od 1906 do 1909 studiował medycynę na Uniwersytecie Jagiellońskim, lecz nie ukończył studiów[3]. Został działaczem społecznym i kulturalnym, w tym skautingu[3] oraz na rzecz ochrony przyrody. Od 1903 często gościł w Zakopanem. Przemierzał Tatry, uprawiał turystykę, taternictwo, narciarstwo. W latach 1908–1914 działał w zakopiańskiej Bratniej Pomocy. Od 1906 członek sekcji turystycznej Towarzystwa Tatrzańskiego, od 1911 członek sekcji przyrodniczej, jeden z inicjatorów stworzenia sekcji ochrony Tatr TT[1]. W 1911 wraz z Mariuszem Zaruskim dokonał drugiego wejścia zimowego na Opalony Wierch. W 1912 został członkiem TOPR. Brał udział w pięciu wyprawach ratunkowych, m.in. w 1914 do Żlebu Drège’a. W 1913 wraz z Mariuszem Zaruskim i Józefem Oppenheimem odkrył górne piętro Jaskini Kasprowej Niżniej w Dolinie Kasprowej w Tatrach Zachodnich, a odkryty tam zamulony syfon nazwali „Gniazdem Złotej Kaczki”[4].

Podczas I wojny światowej walczył w szeregach Legionów Polskich w ramach I Brygady. Służył w 1 pułku ułanów Władysława Beliny-Prażmowskiego, nosił pseudonim „Bisygoń”, został ranny w bitwie pod Łowczówkiem w grudniu 1914 i pod Sandomierzem w 1915[3]. Po odniesionych ranach dwukrotnie przebywał na rekonwalescencji w Zakopanem. W 1916 roku ponownie służył w 1 pułku ułanów. Od 6 lutego do 4 kwietnia 1917 roku był słuchaczem kawaleryjskiego kursu podoficerskiego przy 1 pułku ułanów w Ostrołęce. Kurs ukończył z wynikiem bardzo dobrym. Posiadał wówczas stopień ułana[5]. W tym samym roku został zwolniony z Legionów[3].

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości został przyjęty do Wojska Polskiego. Był oficerem kawalerii (podporucznik). Pełnił funkcję dyrektora Uniwersytetu Żołnierskiego (1919)[6]. W stopniu majora brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej 1919-1920[3]. Został zweryfikowany w stopniu majora w korpusie oficerów administracji naukowo-oświatowych ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919[7][8]. W 1923, 1924 był w kadrze naukowej Szkoły Podchorążych w Warszawie[9][10]. Został awansowany do stopnia podpułkownika w korpusie oficerów administracji dział naukowo-oświatowy ze starszeństwem z 1 stycznia 1928[11]. W 1928 był wykładowcą psychologii w Szkole Podchorążych Sanitarnych w Warszawie[11][3]. Przed 1932 rokiem zwolniony z czynnej służby. W 1934 roku pozostawał w ewidencji Powiatowej Komendy Uzupełnień Warszawa Miasto III[12]. W 1938 został naczelnikiem wydziału w Departamencie Dowodzenia Ogólnego Ministerstwa Spraw Wojskowych w Warszawie[3][13].

Publikował w dziedzinie historii i psychologii wojskowej, ochrony przyrody w Tatrach, jego artykuły ukazywały się od 1937 do 1939 w piśmie „Żołnierz Polski[3]. Promował oświatę i psychologię w wojsku[2][14]. Był członkiem Towarzystwa Wiedzy Wojskowej[3]. Tworzył hasła do Encyklopedii Wojskowej[3]. Założył pismo „Beliniak” i został wiceprzewodniczącym „Koła Beliniaków”[3].

Po wybuchu II wojny światowej podczas kampanii wrześniowej w stopniu pułkownika został powołany do służby 3 września 1939[3]. Następnie wraz ze Sztabem Generalnym Wojska Polskiego został ewakuowany na Podole[3]. 14 września 1939 po raz ostatni widział się z rodziną w majątku rodziny Paygert nad Zbruczem, po czym udał się w kierunku Czortkowa, gdzie oczekiwał eszelon ewakuacyjny Ministerstwa Spraw Wojskowych[3]. Po agresji ZSRR na Polskę z 17 września 1939 na terenach wschodnich II Rzeczypospolitej został aresztowany przez Sowietów. Był przetrzymywany w obozie w Kozielsku[15]. Następnie został przewieziony do więzienia przy ulicy Karolenkiwskiej 17 w Kijowie. Tam został zamordowany przez NKWD prawdopodobnie na wiosnę 1940. Jego nazwisko znalazło się na tzw. Ukraińskiej Liście Katyńskiej opublikowanej w 1994 (został wymieniony na liście wywózkowej 42-29 oznaczony numerem 1233)[16]. Ofiary z tej części zbrodni katyńskiej zostały pochowane na otwartym w 2012 Polskim Cmentarzu Wojennym w Kijowie-Bykowni.

Jego żoną od 1923 była Jadwiga Korniłowiczowa (1883–1969), córka Henryka Sienkiewicza, z którą miał córkę Marię[17] (1925–1996, pisarka i tłumaczka). Mieszkali w Zakopanem na Bystrem (tzw. „Korniłowiczówka”). Tadeusz Korniłowicz przyjaźnił się ze Stanisławem Witkiewiczem, pisał o nim prace[18] (np. pt. O Stanisławie Witkiewiczu wydaną w 1916[19]) i wygłaszał odczyty na jego temat[3][20], a sam zainteresowany był projektantem kapliczki z 1907 przy domu rodziny (ulica Karłowicza)[21][22].

UpamiętnienieEdytuj

W powieści autorstwa Andrzeja Struga pt. Zakopanoptikon, publikowanej w latach 1913–1914 Tadeusz Korniłowicz został przedstawiony w wykreowanej postaci nazwanej Tołumbas[23].

Został upamiętniony symboliczną inskrypcją na grobowcu rodzinnym na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera 26-3-14/15)[24].

 
Grób Sienkiewiczów i Korniłowiczów na cmentarzu powązkowskim

W maju 2010, w ramach akcji „Katyń... pamiętamy” / „Katyń... Ocalić od zapomnienia”, przy Zespole Szkół Samorządowych w Rucianem-Nidzie został zasadzony Dąb Pamięci honorujący Tadeusza Korniłowicza[25][26].

Ordery i odznaczeniaEdytuj

UwagiEdytuj

  1. Różne źródła podały inne daty dzienne urodzenia Tadeusza Korniłowicza: Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie. i Rocznik Oficerski 1928 (s. 821) podały datę 13 lutego 1880, natomiast strony Sejm Wielki., Polski Słownik Biograficzny, Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku i Zakopiański Portal Internetowy. wskazały dzień 18 lutego 1880.

PrzypisyEdytuj

  1. a b c Rut Wosiek: Polski Słownik Biograficzny. T. Tom XIV (1968–1969): Kopernicki Izydor - Kozłowska Maria. Kraków: Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla PAN, s. 87–88.
  2. a b Stanisław Ilnicki. Edward Korniłowicz (1847–1909). „Postępy Psychiatrii i Neurologii”. 17 (1), s. 6, 2008. 
  3. a b c d e f g h i j k l m n o p q r Wykaz Legionistów Polskich 1914–1918. Tadeusz Korniłowicz. Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku. [dostęp 2017-11-09].
  4. Apoloniusz Rajwa: W Gnieździe Złotej Kaczki. W: 24tp.pl [on-line]. 2011-12-05. [dostęp 2014-12-10].
  5. CAW ↓, sygn. I.120.1.125 s. 7.
  6. Kronika. „Gazeta Lwowska”, s. 3, Nr 173 z 29 lipca 1919. 
  7. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 1411.
  8. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 1278.
  9. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 1505.
  10. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 1368.
  11. a b c d e Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 821.
  12. Rocznik Oficerski Rezerw 1934 ↓, s. 388, tu podano, że urodził się 13 lutego 1880 roku.
  13. Adam Paygert: Dom moich wspomnień. witkowscy.net. [dostęp 8 grudnia 2014].
  14. Pierwodruk jego "Psychologii Wojskowej" z 1937 r. można przeczytać w serwisie Polona.pl
  15. Andrzej Leszek Szcześniak: Katyń. Lista ofiar i zaginionych jeńców obozów Kozielsk, Ostaszków, Starobielsk. Warszawa: Alfa, 1989, s. 225. ISBN 83-7001-294-9.
  16. Ukraińska Lista Katyńska. Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa, 1994. s. 43. [dostęp 27 października 2014].
  17. Sienkiewicz – genealogia. genealogia.okiem.pl. [dostęp 8 grudnia 2014].
  18. zob. O Stanisławie Witkiewiczu : pierwiastek walki w twórczości i działalności Wtkiewicza, jego stosunek do sztuki i życia, ocena wartości etycznych, pogląd na zagadnienia życia narodowego w Polsce..., wyd. 1916. Wersja cyfrowa pierwszego wydania w serwisie Polona.pl
  19. Pamięci Witkiewicza. „Kurier Warszawski”. 277, s. 3, 7 października 1917. 
  20. Wygłosił także mowę pogrzebową nad grobem Stanisława Witkiewicza. Wersja cyfrowa w serwisie Polona.pl
  21. Zakopane. Kapliczka Korniłowiczów. krajoznawcy.info.pl. [dostęp 8 grudnia 2014].
  22. Kapliczka Korniłowiczów na Bystrem, ul. Karłowicza (1907, proj. Stanisław Witkiewicz). szlakstyluzakopianskiego.pl. [dostęp 8 grudnia 2014].
  23. Emil Biela. Karykatura Zakopanego. „Dunajec”. 39 (464), s. 9, 24 września 1989. 
  24. Cmentarz Stare Powązki: SIENKIEWICZOWIE, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [online] [dostęp 2017-03-30].
  25. Pamięć o zmarłych zostanie na zawsze. ruciane-nida.wm.pl, 29 maja 2010. [dostęp 2015-07-08].:
  26. Dąb Katyński i pamiątkowa tablica. mojemazury.pl. [dostęp 10 grudnia 2014].
  27. a b Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 1278, 1368.
  28. M.P. z 1931 r. nr 111, poz. 163.
  29. Order Odrodzenia Polski. Trzechlecie pierwszej kapituły 1921–1924. Warszawa: Prezydium Rady Ministrów, 1926, s. 34.
  30. Zarządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej. „Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych”. Nr 1, s. 4, 19 marca 1937. 

BibliografiaEdytuj