Tadeusz Kossakowski

polski generał

Tadeusz Kossakowski ps. „Krystynek”, „Kirgiz”, vel Tadeusz Kowalski (ur. 27 stycznia 1888 w Kiszyniowie, zm. 24 listopada 1965 w Warszawie) – generał dywizji Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy, inżynier, uczestnik Powstania Warszawskiego, kawaler Orderu Virtuti Militari, cichociemny.

Tadeusz Kossakowski
Kirgiz, Krystynek
Ilustracja
generał dywizji generał dywizji
Data i miejsce urodzenia

27 stycznia 1888
Kiszyniów, Imperium Rosyjskie

Data i miejsce śmierci

24 listopada 1965
Warszawa, Polska

Przebieg służby
Lata służby

1909–1945

Siły zbrojne

Armia Imperium Rosyjskiego
Wojsko Polskie
Wojsko Polskie we Francji
Polskie Siły Zbrojne
Armia Krajowa

Jednostki

Dowództwo Broni Pancernych
Dowództwo Saperów

Stanowiska

dowódca broni pancernych
dowódca saperów

Główne wojny i bitwy

I wojna światowa
wojna polsko-bolszewicka
kampania wrześniowa
powstanie warszawskie

Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Niepodległości Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Walecznych (1920–1941, czterokrotnie) Złoty Krzyż Zasługi (II RP, nadany dwukrotnie) Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Komandor Orderu Gwiazdy Rumunii Komandor Orderu Korony Włoch Order Krzyża Orła III Klasy (Estonia) Oficer Orderu Leopolda (Belgia) Oficer Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja) Oficer Orderu Korony Rumunii Medal Zwycięstwa (międzyaliancki)
Odznaka Oficerska Związków Strzeleckich „Parasol”
Grób Tadeusza Kossakowskiego na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach

Życiorys

edytuj

Urodził się 27 stycznia 1888 w Kiszyniowie, ówczesnej stolicy guberni besarabskiej, w rodzinie Władysława i Anny z d. Znacharenko[1][2]. Szkołę realną ukończył w Chersoniu. Następnie wraz z rodziną przeprowadził się do Lwowa, gdzie podjął i ukończył studia na Wydziale Budowy Maszyn Politechniki Lwowskiej. Dyplom inżyniera uzyskał w 1914.

We Lwowie rozpoczął się jego kontakt z ruchem niepodległościowym. W 1909 wstąpił do Związku Walki Czynnej, w roku następnym do Związku Strzeleckiego. W okresie tym używał pseudonimu „Kirgiz”. Ukończył kurs oficerski „Strzelca” i z rąk Józefa Piłsudskiego otrzymał znak oficerski „Parasol”.

W 1914 został zmobilizowany do armii rosyjskiej i przydzielony do Czugujewskiej Szkoły Wojskowej w Czuhujiwie. 1 września 1915 uzyskał stopień chorążego, po czym został skierowany na front. Dowodził kompanią a następnie batalionem piechoty. W lutym 1917, w stopniu podporucznika, przeniesiony został do wojsk inżynieryjnych.

Po rewolucji w Rosji, we wrześniu[3] 1917 przeszedł do oddziałów polskich, podejmując służbę w 2 kompanii telegraficznej 1 pułku inżynierii I Korpusu Polskiego w Rosji, gen. J. Dowbor-Muśnickiego, gdzie służył do rozbrojenia korpusu przez Niemców. Od maja 1918 działał w Polskiej Organizacji Wojskowej[3].

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, w listopadzie 1918 podjął służbę w Wojsku Polskim, początkowo w 1 pułku telegraficznym, także na krótko w Oddziale Wywiadowczym w Łodzi. Od marca 1919 służył w wojskach inżynieryjnych. Podczas wojny polsko-bolszewickiej od kwietnia do października 1919 był dowódcą kompanii saperów 2 Dywizji Piechoty Legionów.

Następnie, do końca 1921 był dowódcą 2 batalionu saperów, po czym do 1924 dowódcą batalionu maszynowego saperów w Nowym Dworze Mazowieckim[4]. W międzyczasie, w 1921 ukończył kurs inżynieryjny, a w 1923 kurs reflektorów we Francji[5]. 3 maja 1922 został zweryfikowany w stopniu podpułkownika ze starszeństwem od 1 czerwca 1919 i 41. lokatą w korpusie oficerów inżynierii i saperów[6][7][8]. 23 października 1924 otrzymał przeniesienie do 2 pułku saperów kaniowskich w Puławach na stanowisko dowódcy pułku[9][10]. W grudniu 1925 został przeniesiony do kadry oficerów korpusu inżynierii i saperów przy Departamencie V MSWojsk. z równoczesnym przydzieleniem do Głównych Zakładów Inżynierii i Saperów w Warszawie na stanowisko zastępcy kierownika z jednoczesnym powierzeniem obowiązków kierownika[11]. We wrześniu 1926 został przesunięty w Centralnym Zakładzie Zaopatrzenia Saperów na stanowisko pełniącego obowiązki kierownika zakładu[12][13]. W styczniu 1927 został przydzielony do Departamentu V Ministerstwa Spraw Wojskowych na stanowisko zastępcy szefa departamentu[14][15]. 1 stycznia 1928 prezydent RP nadał mu z dniem 1 stycznia 1928 stopień pułkownika w korpusie oficerów inżynierii i saperów i 3. lokatą[16][17][18]. 24 kwietnia 1929 został mianowany szefem Departamentu Zaopatrzenia Inżynierii Ministerstwa Spraw Wojskowych (stanowisko przewidziane dla generała dywizji)[19][20][21]. Od 23 września 1930 obowiązki szefa departamentu łączył z funkcją szefa Broni Pancernych[22][23], a od 1 grudnia 1934 dowódcy Broni Pancernych[5]. Był zwolennikiem rozwoju polskiej broni pancernej i inicjatorem rozwoju przemysłu samochodowego. Za jego kadencji wdrożono do masowej produkcji tankietki TK-3 i TKS, zakupiono czołgi Vickers E i opracowano własny czołg 7 TP. Był także członkiem Rady Nadzorczej Państwowych Zakładów Inżynierii.

21 marca 1936 został wyznaczony na stanowisko dowódcą Saperów MSWojsk.[24][25] Na stopień generała brygady został mianowany ze starszeństwem z dniem 19 marca 1939 i 12. lokatą w korpusie generałów[26].

W dniach 3–7 września 1939 wziął udział w przygotowaniach do Obrony Warszawy. Internowany w Rumunii w obozie w Băile Herculane[27]. Następnie przez Rumunię dotarł do Paryża, gdzie został dowódcą saperów w Sztabie Naczelnego Wodza. Od września 1940 do października 1941 pełnił funkcję zastępcy dowódcy 1 Brygady Strzelców do spraw motoryzacji. W 1941 brał równolegle udział w kursie wyższych dowódców armii sprzymierzonych w Brytyjskiej Wyższej Szkole Wojennej w Cumberly. Od października 1941 do czerwca 1942 był zastępcą dowódcy I Korpusu Polskiego do spraw motoryzacji oraz dowódcą saperów korpusu.

Przeniesiony na Bliski Wschód objął stanowisko zastępcy dowódcy 2 Korpusu Strzelców do spraw motoryzacji, a następnie stanowisko dowódcy broni pancernej, motorowej i służby elektromechanicznej Armii Polskiej na Wschodzie. Przez krótki okres (do października 1942) był zastępcą dowódcy formowanej w II połowie 1942 2 Brygady Czołgów na Środkowym Wschodzie. Jednostki, w których służył w okresie 1940–1943, nie brały w tym czasie udziału w walkach.

W czerwcu 1943 zgłosił gen. Władysławowi Sikorskiemu chęć służby w okupowanym Kraju. Od grudnia 1943 w dyspozycji Naczelnego Wodza. Przeszkolony na kursie spadochronowym, 4 stycznia 1944 podczas skoków spadochronowych złamał nogę, do marca w szpitalu. Przerzucony na stację wyczekiwania Głównej Bazy Przerzutowej „Jutrzenka” w Latiano nieopodal Brindisi (Włochy)[28].

Przerzucony do okupowanej Polski w nocy 29/30 maja 1944, w sezonie operacyjnym „Riposta”, w operacji lotniczej „Wildhorn II” (polski kryptonim: „Most 2”). Był najstarszym z cichociemnych. W dniu przerzutu miał ponad 56 lat. Przyjął pseudonim „Krystynek”[29]. W dniu przelotu do kraju awansowany został na generała dywizji. Samolot Dakota KG-477 „V” (1586 PAF), po starcie z lotniska Campo Casale nieopodal Brindisi, wylądował w okupowanej Polsce na polowym lądowisku „Motyl”, w okolicach wsi Wał – Ruda, 18 km od Tarnowa, nad rzeczką Kisieliną (położenie: N50°08′ E20°47′). Razem z nim przerzucono cichociemnego mjr. Romualda Bielskiego. Po trwającym 7 minut rozładunku, samolotem odlecieli do Londynu: cichociemny płk Roman Rudkowski ps. Rudy, mjr Zbigniew Sujkowski ps. Wyga, emisariusz Stronnictwa Ludowego Jan Domański ps. Bartnicki[30].

Przydzielony do Wydziału Broni Szybkich Oddziału III Operacyjnego Komendy Głównej Armii Krajowej. Został także dowódcą Zakładów Produkcji Uzbrojenia AK. W pierwszych dniach Powstania Warszawskiego, 2 sierpnia 1944 budował wraz z innymi jako ochotnik barykadę na ul. Kruczej, następnie do 15 sierpnia jako ochotnik, strzelec w drużynie szturmowej plut. pchor. „Blizna”. Rozpoznany przez przedwojennych techników od 28 sierpnia wyznaczony do kierowania produkcją środków walki. Komendy Podobwodu Śródmieście Południowe, następnie Komendy Okręgu Warszawa AK. Pod jego dowództwem pracowało ok. 800 osób, w warsztatach na ul. Wilczej, Kruczej, Kopernika, później ul. Chmielnej, pl. Napoleona, Mokotowskiej, Al. Ujazdowskich, Tamce, piwnicach Gebethnera i Wolfa, w zakładach Gerlacha. M.in. wyprodukowali ok. 35 tys. sztuk granatów, kilka dział szturmowych, miotacze płomieni, naprawiali karabiny, broń palną krótką i maszynową. Wśród jego współpracowników był m.in. cichociemny kpt. Mirosław Kryszczukajtis. Od 8 września 1944 także dowódca kilkunastoosobowej Legii Oficerskiej. Po kapitulacji Warszawy w niewoli niemieckiej, m.in. w oflagach XVIII-73 w Landwasser, IV C w Colditz, XVIII-317 C w Markt Pengau w Austrii[31]. 5 maja 1945 uwolniony przez wojska amerykańskie[28].

17 maja 1945 zameldował się w Oddziale VI (Specjalnym) w Londynie, jednak 17 grudnia 1945 wrócił jednak do Polski. 12 stycznia 1946 przyjęty przez dowódcę LWP  gen. Michała Żymierskiego, skierowany do pracy w przemyśle zbrojeniowym, jako pełniący obowiązki dyrektora administracyjno – handlowego Centralnego Zarządu Przemysłu Zbrojeniowego. Po likwidacji CZPZ pod koniec 1947, dyrektor finansowo – administracyjny w Biurze Projektów i Budowy Fabryk w Warszawie. Od 1 stycznia 1950 w warszawskim oddziale „Biprochemu” Gliwice. Od 17 października 1950 do 31 grudnia 1951 kierownik Działu Wydawniczego w Państwowym Ośrodku Korespondencyjnego Szkolenia Zawodowego przy Ministerstwie Budownictwa Miast i Osiedli, także jako pracownik w Biurze Konstrukcyjno – Technologicznym Maszyn Budowlanych. Od 1952 do 1954 bez pracy, następnie w tym Biurze jako projektant, od 1956 kierownik zespołu, później wicedyrektor. W 1957 przeszedł na emeryturę wojskową, szykanowany przez komunistów[28].

Zmarł 24 listopada 1965 w wieku 77 lat[31]. Pochowany na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie (kwatera A2-3-13)[32].

Był dwukrotnie żonaty. W pierwszym związku małżeńskim z Olgą z d. Izakow, nie miał dzieci. Po raz drugi ożenił się z Janiną z d. Levittoux, z którą miał dwóch synów: Władysława (ur. 10 czerwca 1913), podporucznika 11 pułku ułanów oraz Andrzeja Władysława (ur. 25 czerwca 1928), lekarza medycyny[33][34].

Decyzją Nr 186/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 5 listopada 2019 gen. dyw. Tadeusz Kossakowski został patronem 2. Mazowieckiego Pułku Saperów[35].

Ordery i odznaczenia

edytuj
  1. Mimo tego, że Krzyż Walecznych został nadany Tadeuszowi Kossakowskiemu sześciokrotnie to zgodnie z rozporządzeniem Rady Obrony Państwa z 11 sierpnia 1920 o ustanowieniu Krzyża Walecznych wspomniane odznaczenie mógł otrzymać najwyżej czterokrotnie. Z powyższego względu w ewidencji Wojska Polskiego wykazywany był jako odznaczony Krzyżem Walecznych czterokrotnie[4][10][42].

Przypisy

edytuj
  1. Kolekcja ↓, s. 5.
  2. Powstańcze Biogramy - Tadeusz Kossakowski [online], www.1944.pl [dostęp 2022-06-20] (pol.).
  3. a b Generałowie II Rzeczypospolitej, s. 126.
  4. a b Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 895.
  5. a b Kolekcja ↓, s. 62.
  6. Lista starszeństwa 1922 ↓, s. 228.
  7. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 906.
  8. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 828.
  9. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 112 z 23 października 1924, s. 625.
  10. a b Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 800.
  11. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 135 z 22 grudnia 1925 roku, s. 731.
  12. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 36 z 10 września 1926, s. 298.
  13. Kolekcja ↓, s. 92.
  14. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 3 z 29 stycznia 1927, s. 21.
  15. Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 581.
  16. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 1 z 2 stycznia 1928, s. 2.
  17. Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 590.
  18. Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 247.
  19. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 9 z 27 kwietnia 1929, s. 110.
  20. Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 443.
  21. Kolekcja ↓, s. 63, 66.
  22. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 23 marca 1932, s. 259.
  23. Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 450.
  24. Kolekcja ↓, s. 61–62.
  25. Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 437.
  26. Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 6.
  27. Piotr Stawecki, Generałowie polscy w wojnie obronnej 1939 roku i ich dalsze losy wojenne: cz. 2, [w:] Przegląd Historyczno-Wojskowy 15 (66)/3 (249), s. 93–94.
  28. a b c Tadeusz Kossakowski - Cichociemny [online], Cichociemni elita dywersji [dostęp 2024-02-19] (pol.).
  29. Generałowie II Rzeczypospolitej, s. 128.
  30. Kajetan Bieniecki, Lotnicze wsparcie Armii Krajowej, Kraków: Arcana, 1994, s. 206-207, ISBN 83-86225-10-6 (pol.).
  31. a b Generałowie II Rzeczypospolitej, s. 130.
  32. Wyszukiwarka cmentarna – Warszawskie cmentarze. cmentarzekomunalne.com.pl. [dostęp 2019-11-30].
  33. Kolekcja ↓, s. 6.
  34. Tadeusz Kossakowski - Cichociemny » Cichociemni elita dywersji [online], Cichociemni elita dywersji [dostęp 2022-06-20] (pol.).
  35. Decyzja Nr 186/MON z dnia 5 listopada 2019 r. w sprawie nadania imienia patrona 2. Mazowieckiemu Pułkowi Saperów. dz.urz.mon.gov.pl. [dostęp 2019-11-07].
  36. Kolekcja ↓, s. 5, 13.
  37. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 12 z 26 marca 1921, s. 533.
  38. M.P. z 1932 r. nr 140, poz. 172.
  39. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 4 lipca 1932, s. 331.
  40. M.P. z 1928 r. nr 260, poz. 631.
  41. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 15 z 11 listopada 1928, s. 401.
  42. Kolekcja ↓, s. 7, 38.
  43. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 1 kwietnia 1922, s. 252.
  44. a b c Kolekcja ↓, s. 12, 50, 61.
  45. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 20 z 15 lipca 1922, s. 600.
  46. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 56 z 16 grudnia 1922, s. 917.
  47. M.P. z 1938 r. nr 259, poz. 612.
  48. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 3 z 11 listopada 1938, s. 28.
  49. M.P. z 1925 r. nr 5, poz. 17
  50. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 9 z 24 stycznia 1925, s. 37.
  51. a b Kolekcja ↓, s. 38, 61.
  52. Kolekcja ↓, s. 38.
  53. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 13 z 11 listopada 1933, s. 294.
  54. Cichociemni - nazwa, przysięga, znak [online], Cichociemni elita dywersji [dostęp 2024-02-19] (pol.).
  55. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 2 z 11 listopada 1936, s. 22.
  56. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 13 z 11 listopada 1933, s. 292.
  57. Eesti tänab 1919-2000, Tallinn: Eesti Vabariigi Riigikantselei, 2000, ISBN 9985-60-778-3 [dostęp 2014-10-23] [zarchiwizowane z adresu 2011-08-27] (est.).
  58. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 44 z 20 kwietnia 1925, s. 210.
  59. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 19 marca 1932, s. 203.

Bibliografia

edytuj