Otwórz menu główne

Tadeusz Schaetzel de Merzhausenl vel Schätzel, ps. „Kopystyński” (ur. 12 marca 1891 w Brzeżanach, zm. 26 czerwca 1971 w Londynie) – polski żołnierz wywiadu wojskowego, dyplomata i polityk, działacz ruchu prometejskiego, pułkownik dyplomowany artylerii Wojska Polskiego, poseł na Sejm RP III i IV kadencji, wicemarszałek Sejmu.

Tadeusz Schaetzel vel Schätzel
Tadeusz Schaetzel
Kopystyński
Ilustracja
pułkownik dyplomowany artylerii pułkownik dyplomowany artylerii
Data i miejsce urodzenia 12 marca 1891
Brzeżany, Austro-Węgry
Data i miejsce śmierci 26 czerwca 1971
Londyn, Wielka Brytania
Przebieg służby
Siły zbrojne Orzełek legionowy.svg Legiony Polskie
Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie
Stanowiska szef Oddziału II Sztabu Generalnego
Główne wojny i bitwy I wojna światowa
II wojna światowa
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Niepodległości z Mieczami Krzyż Walecznych (1920-1941, czterokrotnie) Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Odznaka Honorowa PCK I stopnia Kawaler Orderu Świętego Sawy Krzyż Wielki Orderu Korony Rumunii Oficer Orderu Gwiazdy Rumunii Krzyż Wielki Orderu Zasługi (Portugalia) Komandor 1. klasy Orderu Gwiazdy Polarnej (Szwecja) Order Krzyża Orła II Klasy (Estonia) Krzyż Komandorski z Gwiazdą Węgierskiego Orderu Zasługi (wojskowy) Order Lwa Białego III Klasy (Czechosłowacja) Komandor Orderu Białej Róży Finlandii Komandor Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja) Kawaler Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja) Złote Promienie ze Wstęgą Orderu Świętego Skarbu (Japonia) (1888–2003) Order Trzech Gwiazd III klasy (Łotwa)
Oficerowie 4 baterii artylerii legionowej (II dywizjon) w 1916 roku. Od lewej Tadeusz Schaetzel, Antoni Durski-Trzaska, Kustler, Kowalski
Poselstwo Polskie w Angorze (1926). Drugi od lewej Tadeusz Schaetzel (na zdjęciu także Karol Bader i Zygmunt Vetulani)

Spis treści

ŻyciorysEdytuj

Syn Stanisława (1856–1941) – adwokata, posła na Sejm Krajowy Galicji i burmistrza Brzeżan oraz Pauliny z domu Sochanik (1870–1943)[1]. Jego rodzeństwem byli: Stanisław (1888–1955, specjalista prawa gospodarczego, działacz przemysłu naftowego, wykładowca), Włodzimierz (1889–1948) i Maria (1890–?).

Był czynnym członkiem Akademickiego Klubu Turystycznego we Lwowie[2]. W czasie I wojny światowej w Legionach, szef sztabu Komendy Naczelnej 3 (KN-3) Polskiej Organizacji Wojskowej w Kijowie.

Po odzyskaniu niepodległości przydzielony w 1919 do sztabu Naczelnego Wodza jako szef Wydziału wywiadu na Rosję w Oddziale II Sztabu Generalnego. W 1922 w tajnej misji do Szwajcarii do tureckiego generała Ismeta Paszy (późniejszego prezydenta Turcji po śmierci Kemala Atatürka). W latach 1922–1923 szef Wydziału Ewidencji Sztabu Generalnego WP. W okresie od 2 listopada 1923 do 15 października 1924 był słuchaczem III Kursu Doszkolenia Wyższej Szkoły Wojennej w Warszawie. W latach 1924–1926 attaché wojskowy RP w Konstantynopolu, w 1926 attaché wojskowy w Angorze[3], szef Oddziału II Sztabu Generalnego (1926–1929). Redagował czasopismo „Niepodległość”.

Radca ambasady RP, poseł[potrzebny przypis] w Paryżu (1929–1930), szef gabinetu Prezesa Rady Ministrów Walerego Sławka i Józefa Piłsudskiego, kierownik Wydziału Wschodniego MSZ (1931–1934), później wicedyrektor departamentu politycznego MSZ (1934–1935). W latach 1930–1938 poseł na Sejm RP III i IV kadencji (w latach 1935–1938 wicemarszałek Sejmu RP).

Po agresji sowieckiej na Polskę 17 września 1939 przekroczył granicę rumuńską, w okresie 1939–1944 internowany w Rumunii, towarzyszył Józefowi Beckowi. W sierpniu 1944 wyjechał do Turcji, następnie do Egiptu.

Od 1947 na emigracji w Wielkiej Brytanii, współorganizator Instytutu Józefa Piłsudskiego w Londynie i Ligi Niepodległości Polski, od 1957 był prezesem jej Rady Naczelnej. W 1949 wznowił grupę Prometeusz, której przewodniczył.

Zmarł 26 czerwca 1971 w Londynie. Został pochowany na Cmentarzu South Ealing w Londynie.

PublikacjeEdytuj

  • Rosja i Turcja na drogach historii (1946)
  • Pułkownik Walery Sławek (1947)

OdznaczeniaEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Stanisław Schaetzel de Merzhausen. sejm-wielki.pl. [dostęp 28 marca 2015].
  2. Sprawozdanie roczne Akademickiego Klubu Turystycznego we Lwowie za rok 1910. Lwów: 1911, s. 18.
  3. Poselstwo Polskie w Angorze. „Ilustrowany Kuryer Codzienny”, s. 31, Nr 182 z 5 lipca 1926. 
  4. a b Piotr Stawecki: Schaetzel (Schatzel) Tadeusz, pseud.: Kopystyński Zdzisław, Tomasz Krymski (1891–1971. W: Polski Słownik Biograficzny. T. XXXV/1994 [on-line]. ipsb.nina.gov.pl. [dostęp 2015-10-04].
  5. a b c d e f g h i j k l m n o p Stanisław Łoza (red.): Czy wiesz kto to jest?. Wyd. II popr. Warszawa: Główna Księgarnia Wojskowa, 1938, s. 652.
  6. 12 maja 1931 „za pracę w dziele odzyskania Niepodległości” M.P. z 1931 r. nr 111, poz. 163
  7. M.P. z 1931 r. nr 260, poz. 345
  8. Odznaczenia orderem Polonia Restituta. „Kurier Warszawski”. Nr 134, s. 16, 15 maja 1928. 
  9. Rozporządzenie Kierownika MSWojsk. L. 4597/22 (Dziennik Personalny z 1922 r. Nr 9, s. 315)
  10. Rozporządzenie Kierownika MSWojsk. L. 6285/22 G.M.I. (Dziennik Personalny z 1922 r. Nr 11, s. 348)
  11. Polski Czerwony Krzyż. Sprawozdanie za 1935. Warszawa: 1936, s. 11.
  12. Odznaczenia. „Dziennik Urzędowy Ministerstwa Spraw Zagranicznych Rzeczypospolitej Polskiej”. Nr 19, s. 189, 1933. 
  13. Z pobytu ministra Marinkovića w Polsce. „Gazeta Lwowska”, s. 2, Nr 281 z 4 grudnia 1931. 
  14. Odznaczenia. „Dziennik Urzędowy Ministerstwa Spraw Zagranicznych Rzeczypospolitej Polskiej”. Nr 3, s. 65, 1932
  15. Fred Puss (red.), Kotkaristi teenetemärk, Tallinn: Eesti Vabariigi Riigikantselei, 2000, s. 157, ISBN 9985-60-778-3 [dostęp 2015-03-19] [zarchiwizowane z adresu 2011-08-27] (est.).

BibliografiaEdytuj