Tama Wielkiego Odrodzenia

zapora wodna w budowie Nilu Błękitnym

Tama Wielkiego Odrodzenia (ang. Grand Ethiopian Renaissance Dam, amh. ታላቁ የኢትዮጵያ ሕዳሴ ግድብ) – budowana zapora wodna na Nilu Błękitnym w Etiopii, przy granicy z Sudanem.

Tama Wielkiego Odrodzenia
Ilustracja
Wizualizacja ukształtowania regionu po ukończeniu budowy
Państwo

 Etiopia

Droga wodna

Nil Błękitny

Budowa
Lata budowy

od 2011 r.

Położenie na mapie Etiopii
Mapa konturowa Etiopii, po lewej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Tama Wielkiego Odrodzenia”
Ziemia11°12′55″N 35°05′35″E/11,215278 35,093056

Pojemność zbiornika utworzonego po spiętrzeniu rzeki zaplanowano na 74 mld m³[1], a długość na 246 km[2], co ma go uczynić największym tego typu obiektem w Afryce[1]. Elektrownia na zaporze o dwóch turbinach ma mieć moc 6000 MW[3].

Historia budowyEdytuj

Pomysł budowy zapory i zbiornika wodnego został ogłoszony w 2010 r.[4] w związku z planem zaspokojenia potrzeb energetycznych rozwijającej się etiopskiej gospodarki[1] oraz eksportu energii[2]. Etiopia zaplanowała, aby w ciągu 10 lat, kosztem 12 mld dol.[5], wybudować elektrownie o mocy 20 GW. Według informacji przekazanych przez etiopskie władze zapora nie posłuży do irygacji, gdyż tereny wokół zbiornika tamy nie nadają się do produkcji rolnej[3].

Budowa tamy przez włoski koncern Salini Impregilo[2] rozpoczęła się w kwietniu 2011 r., a zakończenie wartej 4,2 mld dol. budowy[1] zaplanowano na 2017 r.[2], jednak z czasem przesunięto na 2019 rok. Napełnianie wodą ma trwać kolejne trzy lata[1]. Zapora została zlokalizowana w dolinie Guba[2], 40 km od granicy Sudanu. Budowę sfinansowano wyłącznie z krajowych środków[3], składali się na nią także mieszkańcy kraju[1], kupując rządowe obligacje[5].

Tama zaczęła produkować prąd 20 lutego 2022 roku po tym, jak premier Abiy Ahmed Ali oficjalnie uruchomił pierwszą turbinę elektrowni[6][7]. Druga turbina zaczęła generować prąd od sierpnia 2022 roku[8]. Niedługo potem ogłoszono, iż trzeci etap napełniania rezerwuaru został zakończony sukcesem[9].

Konflikt z EgiptemEdytuj

Budowa zapory była przyczyną sporu z Egiptem o udział w zasobach wodnych oraz o wpływy w regionie wschodniej Afryki[1].

Egipt zgłosił zastrzeżenie do tempa napełniania zbiornika, uważając je za groźne dla środowiska i gospodarki[1]. Egipscy politycy okazjonalnie zgłaszali także publicznie możliwość zbrojnej interwencji w rejonie zapory. W 2014 r. Egipt i Sudan zdecydowały się zamówić zagraniczną ekspertyzę na temat wpływu napełniania zbiornika na poziom rzeki. Po półtora roku prowadzenia postępowania w lutym 2016 r. kontrakt powierzono ostatecznie dwóm przedsiębiorstwom konsultingowym z Francji, a termin uzyskania wyników oszacowano na kolejne półtora roku[3]. Bilateralne negocjacje egipsko-etiopskie na temat napełniania zbiornika były prowadzone przez rok od listopada 2016 r., po czym załamały się wskutek braku możliwości zbliżenia stanowisk. Rząd Sudanu bezskutecznie próbował mediować w konflikcie. W styczniu 2018 r. negocjacje zostały wznowione, zaś Egipt zwrócił się z prośbą o mediację do Banku Światowego[1]. Mimo protestów Egiptu prace konstrukcyjne przy tamie były kontynuowane, a w lipcu 2020 roku zaplanowano rozpoczęcie wypełniania zbiornika, jednak po zwróceniu się Egiptu o interwencję do Rady Bezpieczeństwa ONZ, proces został tymczasowo wstrzymany[10]. Egipt żądał, by zapora zaczęła pracować w ciągu 15, a nie 4 lat[11].

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f g h i Matina Stevis-Gridneff, Nairobi i Dahlia Kholaif, Arab Al-Raml: Tama niezgody. Egipt kłóci się z Etiopią o wodę z Nilu. Czy to wstęp do regularnej wojny?. [w:] Gazeta Wyborcza [on-line]. Agora SA, 2018-01-31. [dostęp 2018-02-04]. (pol.).
  2. a b c d e Marta Urzędowska: Egipcjanie są wściekli: po blisko 100 latach przestają kontrolować Nil. [w:] Gazeta Wyborcza [on-line]. Agora SA, 2014-04-25. [dostęp 2018-02-04]. (pol.).
  3. a b c d Michał Staniul: Egipt kontra Etiopia na Nilu. Spór o zasoby rzeki może zdestabilizować cały Róg Afryki. [w:] WP Wiadomości [on-line]. Grupa WP, 2016-04-12. [dostęp 2018-02-04]. (pol.).
  4. Marta Lipowska-Hamdy: Etiopia się zbroi. Czy czeka nas wojna o Nil?. [dostęp 2018-02-04]. (pol.).
  5. a b Etiopia buduje wielką tamę na Nilu. [w:] Rzeczpospolita [on-line]. Gremi Media SA, 2013-05-30. [dostęp 2018-02-04]. (pol.).
  6. Dawit Endeshaw, Ethiopia turns on the turbines at giant Nile hydropower plant, „Reuters”, 21 lutego 2022 [dostęp 2022-03-20] (ang.).
  7. webuild, www.webuildgroup.com [dostęp 2022-03-20].
  8. AfricaNews, Ethiopia announces that second turbine in GERD is in operation, Africanews, 11 sierpnia 2022 [dostęp 2022-10-19] (ang.).
  9. Ethiopia completes third filling of Blue Nile mega-dam reservoir, www.aljazeera.com [dostęp 2022-10-19] (ang.).
  10. Egypt, Ethiopia and Sudan agree to delay filling dam, news.yahoo.com [dostęp 2020-07-15] (ang.).
  11. "Tama na Nilu. Czy czeka nas pierwsza wojna o wodę?", www.onet.pl [dostęp 2020-07-24].