Otwórz menu główne

Taniec w starożytnej Grecji - taniec był ważnym składnikiem kultury starożytnej Grecji. Wiąże się to z jego dużym znaczeniem w życiu państwowym i religijnym. Większość obrzędów państwowo-religijnych stanowiących o wspólnej tożsamości mieszkańców greckiej polis zawierało elementy taneczne o charakterze rytualnym. Elementy te miały charakter tańca wspólnotowego, łączącego obywateli. Taniec był z tego względu istotnym elementem greckiego wychowania i nauczany był w szkołach. Taniec o charakterze wyłącznie rozrywkowym czy towarzyskim miał natomiast małe znaczenie.

Spis treści

Źródła wiedzy o tańcu greckimEdytuj

Ewolucję tańca pomagają nam odtworzyć zabytki archeologiczne: ruiny miast, monety, sprzęty. Opisy życia codziennego w Iliadzie i Odysei Homera są także źródłem najwcześniejszych informacji o tańcu. Platon wspomina o znaczeniu wychowawczym tańca w VII księdze Praw. Zachowały się dwie rozprawy o tańcu: zawierający dyskusję obrońcy i przeciwnika tańca Dialog o tańcu Lukiana z Samosaty (II w. n.e.) i Ucztujący mędrcy Atenajosa (pocz. III w. n.e.), zawierający uwagi na temat stopniowego upadku tańca w Grecji. Oprócz zabytków piśmienniczych informacji o tańcu dostarcza sztuka: malarstwo, ceramika itp.

Na podstawie źródeł można określić podstawowe cechy tańca greckiego. Był on obecny we wszystkich dziedzinach życia, spełniał wiele funkcji społecznych, stąd istniało ogromne zróżnicowanie tańców.

Znaczenie wychowawcze i moralneEdytuj

Grecy przyznawali tańcowi wartość wychowawczą. Wspomina o nim Sokrates i Platon. Taniec, według Greków, tworzył piękno duchowe poprzez piękno ruchów tanecznych. Nadając tańcowi znaczenie wychowawcze Grecy ustalili również jego kanony estetyczne.

Taniec był częścią wychowania człowieka, rozwijał i wzbogacał duszę. Sokrates uważał taniec za ważny element wychowania obywatela. Platon zaś stwierdza, że taniec obok gimnastyki jest sztuką pozwalającą rozwinąć piękno ludzkiego ciała. Rozróżnia dwa rodzaje tańca: szlachetny i frywolny. Taniec szlachetny naśladuje ruchy pięknych ciał w sposób poważny i pomaga rozwijać poczucie piękna, taniec frywolny karykaturuje ciała brzydkie i pobudza ludzi do śmiechu, Taniec szlachetny dzieli się na taniec wojenny pyrricha, który jest naśladowaniem walki i pokojowy emmeleia. Tancerz przedstawia prawdziwe zdarzenie lub scenę z mitologii. Tańce frywolne są żywiołowe, spontaniczne i wykonywane bez planu. Platon radzi unikać nie tylko uczestnictwa, ale nawet patrzenia na ten taniec.

Arystoteles kontynuuje platońskie ujęcie tańca jako sztuki imitacyjnej. Uważa, że tancerz za pomocą rytmicznego ruchu ciała przedstawia czynności, uczucia i charaktery.

Nadając tańcowi znaczenie wychowawcze Grecy ustalili również jego kanony estetyczne. Platon miał surowe wymagania wobec tancerza, który powinien przedstawić temat tańca w sposób naturalny, piękny, harmonijny i przyzwoity. Taniec miał wyrażać przeżycia duchowe i sprostać klasycznym ideałom piękna.

Główne formy tańca w starożytnej GrecjiEdytuj

Poszczególne formy tańca (podobnie jak poszczególne formy pieśni, jak dytyramb na cześć Dionizosa czy pean na cześć Apollina) dostosowane były do charakteru konkretnych obrzędów i bóstw, z którymi się wiązały.

Popularne były tańce o charakterze ekstatycznym, łączące się najczęściej z orgiastycznymi uroczystościami na cześć Dionizosa i Kybele. Jako tańce wyuzdane krytykowali je Platon i Lukian. Tańcom o tym charakterze towarzyszył akompaniament aulosu. Wykonywano je za pomocą podskoków i ruchów nieregularnych, przy upojeniu winem. Jako taniec "dziki" Lukian krytykował także taniec themastris, polegający na skokach ze skrzyżowanymi nogami.

Typowy dla Sparty był taniec gymnopedia, wykonywany przez spartańskich młodzieńców i dziewczęta w krótkich strojach. Wykonywany w zbroi taniec pyrriche, szerzej scharakteryzowany przez Platona [Leg. 7 815 A] jako imitujący walkę, typowy był dla Sparty i Krety.

Całkowicie odmiennym od kultowego typem tańca był taniec popisowy, znany przede wszystkim z późnego przekazu Lukiana. Wykonywany był on przez profesjonalnych akrobatów, akrobatki i mimów. Tańce popisowe były często rodzajem (wystawianych przeważnie w czasie uczt) przedstawień, w których tancerze odtwarzali scenki fabularne, np. o charakterze mitologicznym. Popisy tego rodzaju wymagały od wykonawców doskonałego przygotowania fizycznego, a także umiejętności aktorskich.

Związki z innymi sztukamiEdytuj

Taniec nie był samodzielną sztuką, ale częścią orchestyki, w której skład wchodziły poezja, muzyka i taniec.

Poglądy LukianaEdytuj

W II wieku naszej ery Lukian z Samosat skonfrontował dwa przeciwne nastawienia do tańca formie dialogu (Dialog o tańcu). Dialog ten toczy się między cynikiem Kratonem, przeciwnikiem tańca a jego zwolennikiem – Lykinosem.

Kraton zarzucał tańcom frywolność, błahość a tancerzom zniewieściałość i rozpustę. Uważa taniec za błahą rozrywkę, niegodną poważnego obywatela, który powinien raczej oglądać tragedie i komedie. Lykonos najpierw odparł zarzuty, a potem wygłosił płomienną pochwalę tańca. Wytknął Kratonowi, że aktorzy tragiczni i komediowi również tańczą i występują w rolach kobiecych. Zarzucił tragedii skostniałość i nienaturalność, które przeciwstawia naturalności tancerzy. Lykinos uważał, że taniec jest naśladowaniem odwiecznego tańca gwiazd, więc nie można go potępiać. Bezbożnie jest potępiać taniec, gdy sami bogowie tańczą (np. Rea), a taniec jest wykonywany ku ich czci w czasie misteriów i obrzędów. Taniec nie jest powodem do wstydu, ponieważ Lacedemończycy znani ze swej odwagi i waleczności tańczyli w czasie walki.

Lykinos zalecał tancerzowi naukę muzyki, geometrii i etyki, by doskonalić sztukę gestu. Taniec nie jest sztuką łatwą i nadającą się do szybkiego opanowania. Wymaga on bowiem wszechstronnego i nader starannego wykształcenia - podsumowuje. Wskazuje na błędy tancerzy takie jak nadmierna ekspresja, brak harmonii, nieznajomość tematu, który przedstawiają.