Tantra – rodzaj dzieła, właściwy dla tantryzmu śaktyjskiego, dźinijskiego i buddyjskiego[1]. Tantra to tekst ezoteryczny, może zawierać zarówno opisy doktryny jak i praktyk[2] tantryzmu. W tantrach omawia się problematykę opętania i egzorcyzmowania[3]. Genezy tych pism upatruje się wśród niebramińskich ascetów, zamieszkujących w miejscach kremacji zwłok[4].

Tantra - ilustracja z muzeum Patan w Nepalu

Najwcześniejsze tantry zostały napisane w sanskrycie pomiędzy VI a X wiekiem n.e.. Tantry są związane z hinduizmem, istnieje jednak duży zbiór tantr, które są fundamentalne dla buddyzmu wadżrajana a także dla dźinizmu. Społeczności, które odwołują się do tantr uważają je za objawienie ważniejsze niż Wedy[5].

Religia tantryczna we wczesnym średniowieczu rozwijała się w Nepalu i Kaszmirze[6]. Od XI wieku tantry wywierały istotny wpływ na hinduizm na terenie całych Indii[6].

Tantry są znane i popularyzowane na zachodzie poprzez zawarte w nich elementy erotyczne, jednak większość ich treści dotyczy zróżnicowanych tematów. Stanowią podstawę rytuałów[6].

Głównym tematem Tantry jest kama, czyli szeroko rozumiane pożądanie. W odróżnieniu od innych tradycji religijnych Tantra uznaje pożądanie za środek prowadzący do duchowego wyzwolenia, a nie przeszkodę dla duchowości[7]. Pożądanie (kama) nie jest ograniczone jedynie do seksualności, ale obejmuje różne rodzaje przyjemności zmysłowych (np. muzykę, jedzenie, perfumy)[8]. Pożądanie jest mocno związane z obowiązkami społecznymi i religijnymi (Dharma), jak również z dążeniem do władzy i bogactwa (Artha)[8]. Tantra uznaje tak rozumiane pożądanie za narzędzie, które można wykorzystać do obudzenia i wyrażenia energii zawartej w ciele i kosmosie[8]. Pożądanie jest przyczyną wszystkiego, końcem wszystkiego i energią, która utrzymuje cały wszechświat przy życiu[9].

Poszerzanie wpływów Tantry w Południowej Azji wiązało się z siecią świątyń poświęconych bogini Śakti. Według mitu lokalizacje świątyń są wyznaczone przez części ciała bogini rozrzucone po świecie[10]. Jedną z najstarszych i najważniejszych dla Tantry świątyń jest Kamakhya (w stanie Asam, Indie), według legendy świątynia odpowiada miejscu, gdzie zostały rzucone genitalia bogini[11]. W X wieku n.e. przy świątyni działała szkoła założona przez Matsjendranatha, uważanego za jedną z najważniejszych postaci w rozwoju Tantry buddyjskiej i hinduistycznej[12].

Praktyki tantry dzielą się na metody „lewej ręki“ i „prawej ręki“. Te pierwsze obejmują działania uznawane za nieczyste w tradycyjnym hinduizmie takie jak spożywania mięsa, ryb, alkoholu czy rytuały seksualne. Te drugie interpretują zakazane substancje i działania w sposób metaforyczny, jako symbole stanów duchowych[13].

Przypisy edytuj

  1. Tantry. W: Klaus Mylius: Historia literatury staroindyjskiej. Leon Żylicz (tłum.). Wyd. 1. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie Dialog, 2004, s. 130, seria: Literatury orientalne. ISBN 83-88938-68-1. Cytat: termin tantra został zawężony tylko do części owych dzieł.
  2. Piotr Grzegorz Michalik, Studia Religiologica 44/2011, doi: 10.4467/20844077SR.11.003.0247 , Ekstatyczne aspekty kultu jogiń w tradycji kaulów , str. 50
  3. Śiwaizm i religia tantryczna / Objawienie tantryczne. W: Gavin Flood: Hinduizm. Wprowadzenie. Małgorzata Ruchel (tłum.). Wyd. 1. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2008, s. 169, seria: Ex Oriente. ISBN 978-83-233-2517-8.
  4. Śiwaizm i religia tantryczna / Społeczna podstawa tantr. W: Gavin Flood: Hinduizm. Wprowadzenie. Małgorzata Ruchel (tłum.). Wyd. 1. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2008, s. 170, seria: Ex Oriente. ISBN 978-83-233-2517-8.
  5. Flood 2008 ↓, s. 158.
  6. a b c Flood 2008 ↓, s. 159.
  7. Urban 2010 ↓, s. 19.
  8. a b c Urban 2010 ↓, s. 20.
  9. Urban 2010 ↓, s. 21.
  10. Urban 2010 ↓, s. 34.
  11. Urban 2010 ↓, s. 32.
  12. Urban 2010 ↓, s. 40.
  13. Urban 2010 ↓, s. 102.

Bibliografia edytuj

  • Hugh Urban: The Power of Tantra: Religion, Sexuality and the Politics of South Asian Studies. Palgrave Macmillan, 2010. ISBN 978-1-84511-874-7.