Tarnogóra (województwo lubelskie)

wieś w województwie lubelskim

Tarnogórawieś w gminie Izbica, w powiecie krasnostawskim, województwie lubelskim, nad rzeką Wieprz. Dawniej miasto królewskie, lokowane w 1540 roku, w XVI wieku położone było w województwie ruskim[1], zdegradowane w 1869 roku[2]. w 1570 roku należało do starostwa krasnostawskiego[3]. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa zamojskiego.

Artykuł 50°53′41″N 23°8′10″E
- błąd 39 m
WD 50°52'59.9"N, 23°7'59.9"E, 50°53'40.81"N, 23°8'11.87"E
- błąd 14 m
Odległość 1354 m
Tarnogóra
wieś
Ilustracja
Pałac Tarnowskich
Państwo  Polska
Województwo  lubelskie
Powiat krasnostawski
Gmina Izbica
Wysokość 198 m n.p.m.
Liczba ludności (2008) 952
Strefa numeracyjna 84
Kod pocztowy 22-375
Tablice rejestracyjne LKS
SIMC 0889858
Położenie na mapie gminy Izbica
Mapa konturowa gminy Izbica, w centrum znajduje się punkt z opisem „Tarnogóra”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po prawej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Tarnogóra”
Położenie na mapie województwa lubelskiego
Mapa konturowa województwa lubelskiego, blisko centrum na dole znajduje się punkt z opisem „Tarnogóra”
Położenie na mapie powiatu krasnostawskiego
Mapa konturowa powiatu krasnostawskiego, na dole znajduje się punkt z opisem „Tarnogóra”
Ziemia50°53′41″N 23°08′10″E/50,894722 23,136111

HistoriaEdytuj

 
Kościół rzymskokatolicki pw. św. Zofii

Początkowo Tarnogóra stanowiła część starostwa krasnostawskiego. Została lokowana na gruntach wsi Ostrzyca w roku 1548 na prawie magdeburskim przez hetmana wielkiego koronnego Jana Tarnowskiego. Prawdopodobnie wkrótce został wzniesiony zamek obronny[4]. Hetman erygował także parafię oraz ufundował budynek kościoła. W 1552 roku Tarnogórę nabył kasztelan biecki i kanclerz wielki koronny Jan Osiecki, a w 1690 Nikodem Żaboklicki[4]. W 1771 roku majątek należała do Antoniego Granowskiego i jego żony Antoniny de domo Wolstein[4]. Po ostatnim rozbiorze Tarnogóra stała się własnością rządową. W 1807 r. Adam Czartoryski otrzymał od rządu austriackiego Tarnogórę w zamian za Siedlce. W 1808 roku sprzedał dobra Ignacemu Horodyskiemu[4]. W 1823 roku majątek nabył od niego Józef Czyżewski. Po nim dobra odziedziczył syn Franciszek, a dalej wnuk Władysław ożeniony z Marią Wisłocką primo voto Walicką. Ich syn Stanisław zmarł bezpotomnie zapisując dobra siostrzeńcom – dwie trzecie Władysławowi Smorczewskiemu i jedną trzecią Stanisławowi Skarbkowi. Smorczewski odkupił część dóbr od Skarbka. Od 1919 r. do 1944 r. majątek był własnością Smorczewskich[4].

W 1750 r. Żydzi zostali usunięci z miasta przez mieszczan na podstawie specjalnego przywileju. Przenieśli się oni na drugą stronę rzeki Wieprz, do znajdującej się tam osady – Izbicy, która stała się miastem na podstawie przywileju wyjednanego u króla przez starostę tarnogórskiego – Antoniego Granowskiego (herbu Leliwa)[5].

W latach 1830–1831 gen. Józef Czyżewski rozbudował pałac z parkiem z XIX-wiecznego dworu Tarnowskich. Pałac od 1945 r. służy jako budynek tutejszego liceum ogólnokształcącego.

 
Nowe budynki zespołu szkół
 
Wnętrze dworku – obecnie zespół szkół

Prawa miejskie Tarnogóra utraciła decyzją władz carskich z roku 1869 w ramach represji po powstaniu styczniowym[6]. Od 13 stycznia 1870 Izbica i Tarnogóra straciły status miast[6], i zostały osadami, które włączono do gminy Tarnogóra (uprzednio te miasta nie należały do gminy Tarnogóra). W 1870 r. siedzibę gminy przeniesiono do Izbicy[7].

 
Stawidła na młynówce

W latach 19291954 samodzielna gmina, w której granicach znajdowała się także miejscowość gminna Izbica.

Wspólnoty wyznanioweEdytuj

ZabytkiEdytuj

  • Ratusz z 2 poł. XVIII wieku
  • Neogotycko-klasycystyczny pałac z parkiem z XIX wieku
  • Kościół rzymskokatolicki pw. św. Zofii – murowany z cegły i kamienia, jednonawowy, wybudowany w 1544 r. z fundacji Jana Tarnowskiego. Wewnątrz zabytkowe rzeźby, obrazy oraz epitafia, związane z rodziną Czyżewskich, jednych z ostatnich właścicieli majątku Tarnogóra. Dzwonnica bramowa z 3 dzwonami.
  • Cmentarz rzymskokatolicki z nagrobkami z XIX wieku
  • Młyn wodny wzniesiony w latach 1881–1883
  • W XIX wieku funkcjonował w Tarnogórze duży browar.

PrzypisyEdytuj

  1. Zenon Guldon, Jacek Wijaczka, Skupiska i gminy żydowskie w Polsce do końca XVI wieku, w: Czasy Nowożytne, 21, 2008, s. 171.
  2. Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 76-77.
  3. Жерела до історії України-Руси. Том 07. Описи королівщин в землях руських XVI віку. Том 4. Люстрація 1570 р., Lwów 1903, s. 4.
  4. a b c d e Rafał Smorczewski, Wojenny pomost Wspomnienia, 2009.
  5. Herbarz polski. T. VII. Cz. 1, s. 44.
  6. a b Postanowienie z 19 (31) grudnia 1869, ogłoszone 1 (13) stycznia 1870 (Dziennik Praw, rok 1869, tom 69, nr 239, str. 465)
  7. APL. KGL, 1870: 31, k. 50

Linki zewnętrzneEdytuj