Tatrzańskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe

Tatrzańskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe (TOPR) – polskie stowarzyszenie zajmujące się, za zgodą ministra spraw wewnętrznych, ratownictwem górskim na obszarze polskich Tatr.

Tatrzańskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe
Ilustracja
Śmigłowiec PZL W-3 Sokół należący do TOPR-u
Państwo  Polska
Siedziba Zakopane
Data założenia 29 października 1909
Rodzaj stowarzyszenia stowarzyszenie
Profil działalności ratownictwo górskie
Zasięg Tatry
Prezes Józef Janczy
Członkowie 288[1]
Nr KRS 0000032187
Data rejestracji 28 września 2001
brak współrzędnych
Strona internetowa
Ratownicy Tatrzańskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego (1942) – wówczas Freiwillige Tatra Bergwacht
Ratownicy TOPR udzielają pomocy turyście na szlaku na Kasprowy Wierch – sierpień 2007
Akcja ratownicza Tatrzańskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego
Budynek Tatrzańskiego ochotniczego Pogotowia Ratunkowego w Zakopanem

Aby zostać ratownikiem tatrzańskim, należy przejść okres próbny trwający od 1,5 roku do 3 lat. Trzeba wykazać się doskonałą znajomością topografii Tatr, a także praktycznymi umiejętnościami w dziedzinie wspinania, speleologii, narciarstwa, ratownictwa i autoasekuracji. Po zakończeniu szkolenia ratownik składa przysięgę na ręce naczelnika.

Land Rover Defender TOPR na Hali Gąsienicowej

W 2011 TOPR liczył ok. 250 członków, z których 140 posiadało uprawnienia do udziału w akcjach ratowniczych. W większości byli to ratownicy – ochotnicy. Tylko 33 posiadało status ratownika zawodowego[2].

Siedziba TOPR jest zlokalizowana w Zakopanem, przy ul. Piłsudskiego 63a. W pobliżu, pod adresem ul. Piłsudskiego 65, jest zlokalizowana siedziba Górskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego, które funkcjonuje na obszarach górskich Polski innych niż Tatry.

HistoriaEdytuj

Projekt powołania stowarzyszenia zajmującego się ratownictwem górskim powstał w 1908. Śmierć Mieczysława Karłowicza, który zginął zasypany przez lawinę, przyspieszyła prace nad powstaniem organizacji, zarejestrowanej ostatecznie 29 października 1909 we Lwowie[3] pod obecną nazwą. Prezesem stowarzyszenia został Kazimierz Dłuski, naczelnikiem Mariusz Zaruski, a siedzibą TOPR-u – Dworzec Tatrzański[4].

W 1910 w akcji ratunkowej na północnej ścianie Małego Jaworowego Szczytu, zginął jeden z ratowników – Klemens Bachleda – który nie usłuchał naczelnika, wzywającego go do powrotu słowami „Klimku, wracajcie”[5]. Pomimo jego poświęcenia ranny taternik Stanisław Szulakiewicz zmarł, nie doczekawszy się pomocy.

W 1940 ratownicy zgodzili się przyjąć propozycję niemieckiego okupanta i przywrócić działalność TOPR-u, który funkcjonował w czasie wojny pod nazwą Freiwillige Tatra Bergwacht.

W 1952 Tatrzańskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe zostało włączone w strukturę Górskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego, a cztery lata później ratownicy działali już pod nazwą Grupy Tatrzańskiej GOPR.

W 1963 po raz pierwszy użyto śmigłowca w akcji ratunkowej. Był to SM-1, pilotowany przez Tadeusza Augustyniaka. Helikopter przetransportował turystę ze złamaną nogą z Doliny Pięciu Stawów Polskich do zakopiańskiego szpitala.

W 1974 ratownicy wzbogacili się o pierwszego psa posiadającego licencję psa lawinowego. Był to „Cygan” – owczarek niemiecki.

W 1990 została powołana Fundacja Ratownictwa Tatrzańskiego TOPR[6], aby wspierać ratownictwo górskie realizowane przez TOPR[7].

W 1991 TOPR ponownie usamodzielnił się, wychodząc ze struktur GOPR-u. Rok później ratownicy tatrzańscy otrzymali od prezydenta Lecha Wałęsy śmigłowiec PZL W-3 Sokół, który miał wyższy pułap zawisu niż używany w tym czasie Mi-2, co pozwalało na bezpieczne prowadzenie akcji ratowniczej w wyższych partiach gór. Miał ponadto większy udźwig użyteczny w stosunku do tegoż śmigłowca, co pozwalało zabrać większą ilość ratowników na pokład. Niespełna trzy lata później, 11 sierpnia 1994, śmigłowiec ten uległ katastrofie, w wyniku której zginęło dwóch pilotów (Bogusław Arendarczyk i Janusz Rybicki) oraz dwóch ratowników (Janusz Kubica i Stanisław Mateja).

W 1995 TOPR zaczął korzystać z nowego „Sokoła” obsługiwanego przez Lotnicze Pogotowie Ratunkowe. Początkowo maszyna stacjonowała w Zakopanem tylko sezonowo, od roku 2000 przeniesiono ją tu na stałe.

W 1999 TOPR został przyjęty w poczet członków Międzynarodowego Komitetu Ratownictwa Alpejskiego (IKAR).

W 2003 miał miejsce najtragiczniejszy do tej pory wypadek lawinowy w polskich Tatrach. 13-osobowa wycieczka licealistów z Tychów, zmierzająca na Rysy, została zasypana lawiną, która pochłonęła 8 ofiar śmiertelnych. Drugiego dnia akcji ratunkowej miała miejsce awaria „Sokoła”, podczas której zatrzymały się kolejno oba silniki śmigłowca. Henrykowi Serdzie (lecącemu bez ratowników na pokładzie, ponieważ zdołali oni bezpiecznie wyskoczyć w momencie zepsucia się pierwszego silnika) udało się wylądować autorotacyjnie; śmigłowiec uległ poważnemu uszkodzeniu (złamanie belki ogonowej), nie powodując jednak strat w obiektach naziemnych. Po tym incydencie Henryk Serda został zwolniony z pracy przez Lotnicze Pogotowie Ratunkowe, zarzucające mu łamanie przepisów lotniczych. Pilot został uniewinniony od zarzutu spowodowania niebezpieczeństwa katastrofy w ruchu powietrznym[8], a w 2005 zasiadł ponownie za sterami wyremontowanego „Sokoła”, eksploatowanego od tej pory bezpośrednio przez TOPR[9].

Statystyki działań TOPREdytuj

Działania TOPR Rok
2014[10] 2016[11] 2019[12] 2020[13]
Liczba działań ratowniczych 472 592 712[14] 606
wypadki turystyczne 421 493 532
wypadki taternickie 22 22 29
wypadki jaskiniowe 2 1 3
wypadki narciarskie / skiturowe 11 22 12
wypadki rowerowe 5 1
inne 49 27
zbędne alarmy 2
Liczba osób, którym udzielono pomocy 551 709 1018 691
Wypadki śmiertelne Rok
2014[10] 2016[11] 2019[12] 2020[13]
upadek z wysokości 9 20
zachorowania 4
porażenie piorunem 1
inne przyczyny 5 1
Ogółem 19 23 16 21

Naczelnicy TOPREdytuj

Personel latający w TOPR w latach 1963–2003:

Piloci: Tadeusz Augustyniak (1930–2011), Bogusław Arendarczyk, Andrzej Brzeziński, Robert Hojdys, Józef Kania, Zbigniew Łukasik, Janusz Rybicki, Henryk Serda, Janusz Siemiątkowski, Wojciech Wiejak i Wiesław Wolański.


Dane adresoweEdytuj

Tatrzańskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe
34-500 Zakopane, ul. Piłsudskiego 63a
tel: (+48) 18 2014731
fax: (+48) 18 2015560
telefon ratunkowy: (+48) 601 100 300

UpamiętnieniaEdytuj

Z okazji 100. rocznicy powstania TOPR Poczta Polska wprowadziła do obiegu znaczek, na którym umieszczono fotografię jednego z pierwszych ratowników górskich TOPR[15]. Na wierzchołku Rysów umieszczono pamiątkową tablicę oraz krzyż, które jednak zostały zdemontowane, gdyż zostały tam umieszczone nielegalnie przez nieustalone osoby[16]. Także z okazji 100. rocznicy na DVD został wydany film Na każde wezwanie naczelnika o historii TOPR-u.

PrzypisyEdytuj

  1. lista członków TOPR na dzień 09.08.2019, topr.pl [dostęp 2019-08-23] (pol.).
  2. Michał Jagiełło, Wołanie w górach, 2012, ISBN 978-83-244-0188-8.
  3. Bezpieczne góry na przyszłość
  4. Tatrzańskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe – powstanie i rozwój do roku 1914
  5. Księga wypraw ratunkowych. Łódź: Wydawnictwo Abaton, 1994, s. 21-23. ISBN 1-899397-00-0.
  6. Statut Fundacji, Fundacja Ratownictwa Tatrzańskiego TOPR [dostęp 2021-03-19] (pol.).
  7. Fundacja Ratownictwa Tatrzańskiego TOPR. Jak TWÓJ 1% podatku ratuje CZYJEŚ życie [dostęp 2021-03-19] (pol.).
  8. Bartłomiej Kuraś: Pilot TOPR uniewinniony. Gazeta.pl Kraków, 2004-05-27. [dostęp 7 grudnia 2009].
  9. Henryk Serda znów pilotuje śmigłowiec TOPR. Gazeta.pl Kraków, 2005-02-20. [dostęp 7 grudnia 2009].
  10. a b Adam Marasek: Czas trudnych wypraw, w: Tatry nr 1/2015
  11. a b Podsumowanie roku 2016 - Tatrzańskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe, topr.pl [dostęp 2021-03-21].
  12. a b Adam Marasek, Podsumowanie działań ratowniczych TOPR w 2019 r., „Tatry” (71), 2020, s. 33, ISSN 0869-4531.
  13. a b Rok 2020 w liczbach. TOPR podsumował swoje działania, portaltatrzanski.pl [dostęp 2021-03-21] (pol.).
  14. TOPR podsumował rok 2020 - Podhale - Wiadomości - Radio Kraków, radiokrakow.pl [dostęp 2021-03-21] (pol.).
  15. Poczta Polska, Nr kat. 4307, data wydania: 14.10.2009. [1]
  16. TPN usunął krzyż i tablice pamiątkowe z Rysów. onet.pl. [dostęp 2012-03-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012–07–29)].

BibliografiaEdytuj

  • Marek Grocholski. Rok po roku. „Tatry”. Jesień 2009. 30, s. 60-69. Tatrzański Park Narodowy. ISSN 0867-4531. 

Linki zewnętrzneEdytuj