Otwórz menu główne

Teorban, także torban (ukr. торбан lub теорбан, ros. торбан), zwany też pańską bandurą albo ruskim teorbanem – instrument muzyczny z grupy chordofonów szarpanych, należy do rodziny lutni. Instrument ten powstał i zdobył wielką popularność w Rzeczypospolitej Obojga Narodów w wieku XVIII i do XIX w. był często wykorzystywany w muzyce dworskiej.[1] Na Ukrainie uważany jest za instrument narodowy. Łączy w sobie cechy zachodnioeuropejskiej teorby i ukraińskiej bandury. Cechą wyróżniającą ten instrument spośród innych odmian lutni basowych jest obecność dodatkowych sopranowych strun burdonowych, rozpiętych na lewej stronie płyty wierzchniej i strojonych diatonicznie, podobnie jak w bandurze. Niewykluczone, że nazwa teorban jest zestawieniem słów teorba i bandura[2].

Teorban
(ukr.) торбан, теорбан, (ros.) торбан
Ilustracja
Klasyfikacja naukowa
Chordofon złożony
Klasyfikacja popularna
strunowy, szarpany, Instrumenty lutniowe
Podobne instrumenty
Teorbanista. Obraz Władimira Makowskiego (1876)

Spis treści

HistoriaEdytuj

Pojawił się prawdopodobnie w XVIII wieku. Jego wynalezienie przypisuje się Polakowi nazwiskiem Tuligowski, który był mnichem w klasztorze paulinów na Jasnej Górze[3][4]. W latach 1737-1740 skonstruował on instrument „per modi bandura aut teorban efformati”. Tuligowski zdobył uznanie grą na swoim instrumencie na dworze cesarza austriackiego Karola VI w Wiedniu, gdzie przebywał jako członek świty księcia Lubomirskiego[2].

BudowaEdytuj

Teorban swym kształtem przypomina teorbę lub lutnię barokową. Posiada wypukłe pudło rezonansowe, klejone z cienkich pasków drewnianych (podobnie jak lutnia barokowa), oraz wydłużoną szyjkę z podwójną główką. Tak jak teorba, posiada basowe struny burdonowe, strojone w zależności od granego repertuaru, a dodatkowo sopranowe struny burdonowe rozpięte na płycie wierzchniej i strojone za pomocą kołków przymocowanych do górnej strony pudła rezonansowego. W muzeach polskich, ukraińskich i rosyjskich zachowały się liczne egzemplarze teorbanów z XVIII i XIX wieku[5].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj