Teoria optymalnego opodatkowania

dział ekonomii zajmujący się analizą i projektowaniem systemów podatkowych i transferowych

Teoria optymalnego opodatkowania – dział ekonomii zajmujący się analizą i projektowaniem systemów podatkowych i transferowych, w kontekście maksymalizacji wybranej funkcji dobrobytu społecznego lub podobnego kryterium. Dobór kryterium jest kwestią normatywną i etyczną; często stosuje się podejścia utylitarne, choć nie jest to bezkrytycznie przyjmowany standard[1][2][3][4][5].

Dwuwymiarowy wykres ceny (na osi Y) i ilości (na osi X), z dwiema krzywymi: rosnącej podaży i malejącego popytu. Miejsce przecięcia się krzywych wyznacza punkt równowagi rynkowej. W zwykłej sytuacji podatek oddala ceny i ilość od równowagi, a dochód jaki przynosi jest mniejszy od straty jaką tworzy.
W prostym modelu podaży i popytu podatek nie tylko przechwytuje część zysku konsumentów i producentów, ale dodatkowo zmniejsza cały rynek o zbędną stratę społeczną (żółty obszar na obrazku). Skala tego zjawiska, oraz stopień w jakim ciężar podatku spada na jedną lub drugą grupę, zależy od elastyczności podaży i popytu (intuicyjnie, nachylenia obu krzywych).

Podatki i transfery mogą wpływać na ogólny dobrobyt negatywnie, ograniczając swobodę finansową płatników i wprowadzając zniekształcenia ekonomiczne, oraz pozytywnie, np. jeśli finansują dobra publiczne lub kompensują jakieś koszty zewnętrzne. Relatywna wielkość obu efektów zależy m.in. od elastyczności podaży i popytu pracy, dóbr i usług obłożonych podatkami, oraz użyteczności dochodu. Czynniki te determinują także przerzucalność podatków, czyli to, kto rzeczywiście ponosi ciężar danin. Znaczenie może mieć też wiele dodatkowych czynników, takich jak koszty administracyjne, unikanie opodatkowania, migracje i handel międzynarodowy – oraz pozostały kontekst polityki fiskalnej i monetarnej. W rezultacie badacze stoją przed zadaniem wyboru funkcji dobrobytu oraz modelu gospodarki i systemu podatkowego, oszacowania jego poszczególnych parametrów i rozwiązania całego problemu optymalizacyjnego[3][6][7][8].

Historia i rezultatyEdytuj

Rozważania nad podatkami towarzyszyły ekonomii od początku jej istnienia, jednak dogłębne badania zainicjowały przede wszystkim modele Ramsaya (gł. podatek kapitałowy, 1927) i Mirrleesa oraz Diamonda (gł. podatek dochodowy, 1971). Pozwoliły one, pomimo dużych uproszczeń, na podjęcie formalnej analizy tego tematu. Jedno z centralnych wyzwań dla optymalizacji stanowi problem zbędnej straty społecznej tworzonej przez interwencje, czego opis rozwinął szczególnie Harberger (1962) – choć zjawisko to rozpoznawano już dużo wcześniej, np. przez Pigou, Dupuit czy Debreu[4][9][10].

Skupienie na problemie zbędnej straty prowadziło ekonomistów do poszukiwania rozwiązań jak najbardziej wolnych od tego zjawiska, czyli cechujących się neutralnością podatkową. Wykazano, że taki charakter ma przede wszystkim podatek pogłówny, oraz podatki od kosztów zewnętrznych i rent ekonomicznych, takie jak podatek od wartości gruntu. Choć narzędzia te są w tym sensie optymalne, rzadko są podstawą systemu podatkowego z przyczyn praktycznych, etycznych lub politycznych[6][10][11][12][13].

Późniejsze prace rozwijały bardziej złożone modele, uwzględniające bardziej szczegółowe ograniczenia polityczne i zjawiska ekonomiczne, takie jak efekt substytucyjny, unikanie opodatkowania, koszty administracyjne. Dodatkowe zakłócenia: migracje i handel międzynarodowy, czy efekty zewnętrzne[4][9][14]. Dla ułatwienia analizy, te szczegółowe koszty i zyski są często wyrażane zbiorczo jako krańcowa użyteczność społeczna pieniądza w rękach podatnika lub rządu[14].

W potocznym odbiorze dziedzina optymalnego opodatkowania może być kojarzona z tzw. krzywą Laffera z lat 70.; nie odpowiada ona jednak żadnemu dokładnemu modelowi, i wyraża jedynie – w ocenie np. Samuelsona, Nordhausa czy Peacocka – banalną i nieprecyzyjną obserwację[15][16][17].

Podatek od dochodu osób fizycznychEdytuj

Opublikowana w 1971 praca Mirrleesa i Diamonda zainicjowała nurt badań nad optymalnym kształtem podatku od dochodów z pracy (w Polsce tzw. podatek dochodowy od osób fizycznych, PIT). Zależnie od oszacowania sytuacji wyjściowej i przyjętych założeń, uzyskano tu wiele mieszanych rezultatów. Podatki i transfery dochodowe są jednocześnie głównym współczesnym narzędziem redystrybucji, i bezpośrednio zniekształcają strukturę zachęt do pracy[18][19][20][21]. W ocenie Mankiwa, bliski rozwiązaniu optymalnemu jest podatek liniowy z dywidendą (odpowiadający dla niskich dochodów podatkowi negatywnemu)[3]. Prace Stiglitza czy Saeza i Diamonda sugerują, że przy występowaniu znacznych i niepożądanych nierówności odpowiednia może być znaczna nawet progresywność podatku. Dla ilustracji, uzyskaną przez Saeza formułą dla najwyższej stawki krańcowej może być[22][23][24]:

 

gdzie:

  – stawka podatku,
  – iloraz społecznej użyteczności krańcowej pieniądza w rękach podatnika i rządu,
  i   – surowa i skompensowana efektem substytucyjnym elastyczność podaży pracy,
 parametr kształtu rozkładu Pareto dochodów.

Piketty i Saez, w oparciu o rozwinięte modele i obszerne dane empiryczne, argumentowali na rzecz optymalności podatku progresywnego z górną stawką powyżej 50–80%[25]. Z drugiej strony, niektóre modele w historii tego nurtu prowadziły do wniosków, że optymalna może być zerowa stawka w specjalnym najwyższym progu, lub malejące w wysokich progach stawki[4].

Podatek od dochodu osób prawnychEdytuj

Badania nad podatkiem korporacyjnym (w Polsce tzw. podatek dochodowy od osób prawnych, CIT) wywodzą się od publikacji Harbergera. Odniósł się on m.in. do hipotezy, że ciężar tego podatku mogą ponosić raczej pracownicy lub konsumenci, niż właściciele kapitału – co w praktyce zależy od odpowiednich elastyczności podaży i popytu. Harberger sugerował, w oparciu o uproszczony model równowagi ogólnej, że cała gospodarka dąży w długim terminie do takiego stanu dynamicznej równowagi elastyczności pracy i kapitału, w którym ciężar CIT spada w całości na właścicieli[17][26]. Późniejsze modele, m.in. Feldsteina, kwestionowały lub łagodziły te wnioski[27]. W przypadku złożonej gospodarki otwartej, w której mobilność kapitału jest wyższa niż mobilność ludzi, podatek ten może być w znacznej części przerzucany na pracowników, poprzez systemowe obniżenie ich płac, lub na konsumentów, przez wzrost cen i redukcję inwestycji. Taki wynik jest uzyskiwany w niektórych analizach empirycznych i modelach[28][29][30][31]. Inne analizy pokazują jednak, że większość ciężaru ponoszą udziałowcy i właściciele kapitału[32][33][34]. Badanie empiryczne danych z 55 082 firm europejskich z lat 1996–2003 sugeruje, że w długim terminie około połowa podatku została przerzucona na niższe płace pracowników[35]. Analiza pochodząca z konserwatywnego think tanku AEI, i obejmująca dane makroekonomiczne z 65 krajów dla lat 1981–2005, także sugeruje, że zmiany CIT mogą być w długim terminie około w 50% przerzucane na płace[36]. Z tego powodu część ekonomistów uważa, że inne podatki (np. od dochodu osób fizycznych, i konsumpcyjne) generują mniej zniekształceń ekonomicznych przy podobnym przychodzie[37]. Podobne wnioski wynikają z przeglądu badań Kongresowego Biura Budżetowego USA z 2011, jednak autorzy zastrzegają, że metodologia uwzględnionych analiz jest niesatysfakcjonująca[38]. Podsumowując, jest to podatek który może być, zależnie od horyzontu czasowego, oraz pozostałej struktury systemu podatkowego i gospodarki, częściowo przerzucany z teoretycznego optymalnego celu – nadmiarowej renty ekonomicznej czerpanej przez właścicieli kapitału – na redukcję płac i produktywnych inwestycji – w cytowanych oszacowaniach, w stopniu między 20–70%.

Podatek od dochodów kapitałowychEdytuj

Podatek od dochodów kapitałowych (w Polsce tzw. podatek od dochodów kapitałowych, potocznie podatek Belki) był głównym przedmiotem rozważań Ramseya (1927)[1]. Wiele wczesnych analiz sugerowało, że optymalna jest zerowa stawka tego podatku – np. Diamonda i Mirrleesa (1971)[19][20][21], Atkinsona i Stiglitza (1976)[24], czy najbardziej kojarzonych z tym wynikiem Chamleya i Judda (1985–1986)[39][40]. Intuicyjnie, kapitał to odroczona konsumpcja, tj. oszczędności i inwestycje, a ich wysoki poziom jest generalnie pożądany[17]. Późniejsze analizy i w tym przypadku złagodziły te wnioski. Szereg kolejnych prac, m.in. zespołów Aiyagari[41], Kocherlakoty[42] Strauba i Werninga[43] oraz Saeza[44] zwracały uwagę, że model Chamleya–Judda może prowadzić do absurdalnych ekstrapolacji, a przy bardziej złożonych modelach podatek optymalny tego typu powinien być niski, ale niekoniecznie zerowy[7][8].

Podatki od konsumpcji i podatki pośrednieEdytuj

W świetle badań, podatki od konsumpcji (np. podatek od sprzedaży, a szczególnie VAT) mogą być efektywnym narzędziem finansowania budżetu państwa, ale są złym narzędziem polityki redystrybucyjnej. Nie obciążają oszczędności i inwestycji, co jest generalnie pożądane[17]. Są jednak relatywnie podatne na przerzucalność i unikanie, a przy zróżnicowanych stawkach mogą generować także znaczące zniekształcenia ekonomiczne. W ocenie np. zespołów Mirrleesa i Mankiwa, poza dobrze uzasadnionymi wyjątkami powinny przyjmować jedną, równą stawkę, służąc finansowaniu państwa, a nie bezpośredniej redystrybucji[3][4][45][46][47][48][49]. Podatki od transakcji finansowych (np. podatek Tobina) są przez raport Mirrleesa z kolei oceniane jako zbyt zakłócające, ponieważ ograniczają płynność rynków i dostępność kapitału, i źródło to odradza ich stosowanie[17][48]. Sens może według niego mieć natomiast obejmowanie instytucji finansowych VAT-em[50].

Podatek od kapitałuEdytuj

Podatki od kapitału odnoszą się do jego wartości, a nie uzyskiwanych dzięki niemu dochodów. Niektóre przykłady takich instrumentów, jak podatek od wartości gruntu (LVT), były rozważane już w XVII i XIX wieku jako optymalne. Różnego rodzaju podatki od nieruchomości bywają ważną częścią dochodów samorządów lokalnych, jednak w postaci odległej od zalet czystego LVT[11][17].

Propozycje wysokiego opodatkowania innych kategorii kapitału („podatku majątkowego”) wysunęli np. Piketty i Saez, w kontekście diagnozy rosnących nierówności w krajach rozwiniętych, zwłaszcza USA[51]. Ich wnioski nie zostały jednak przyjęte bezkrytycznie[52].

Weyl i Posner przedstawili – według ich własnych słów, radykalną – koncepcję „podatku Harbergera”, który miałby obejmować potencjalnie każdy rodzaj własności prywatnej, co w ich ocenie wprowadzałoby wszechobecne zachęty do optymalnej, i jednocześnie egalitarnej alokacji zasobów[53].

Podatki od spadków i transferów majątkuEdytuj

W Polsce – podatek od spadków i darowizn. W ocenie m.in. zespołu Mirrleesa podatki od transferów majątku, pod warunkiem dobrej konstrukcji, mogą być pożyteczne i sprzyjać równości szans[54].

Podatki PigouEdytuj

Podatki i subsydia Pigou nakładane na towarzyszące konsumpcji i produkcji efekty zewnętrzne, jak w przypadku podatku węglowego lub akcyz na tytoń i alkohol, są teoretycznie optymalne – nie generują, ale usuwają zniekształcenia ekonomiczne. Bronią się etycznie, np. według Mankiwa, zarówno na gruncie perspektywy utylitarnej, jak i libertariańskiej[5]. Praktycznym problemem jest jednak trafna identyfikacja występowania i wielkości takich efektów[4][55].

PrzypisyEdytuj

  1. a b Kinga Gruziel, Istota i założenia optymalizacji podatkowej – wybrane aspekty, „Zeszyty Naukowe SGGW w Warszawie. Ekonomika i Organizacja Gospodarki Żywnościowej” (nr 77), 2009, s. 175–186, ISSN 2081-6979 [dostęp 2019-04-07] (pol.).
  2. Matthew Weinzierl, N. Gregory Mankiw, The Optimal Taxation of Height: A Case Study of Utilitarian Income Redistribution, Rochester, NY, 1 maja 2009 [dostęp 2019-04-08] (ang.).
  3. a b c d N. Gregory Mankiw, Matthew Weinzierl, Danny Yagan, Optimal Taxation in Theory and Practice, „Journal of Economic Perspectives”, 23 (4), 2009, s. 147–174, DOI10.1257/jep.23.4.147, ISSN 0895-3309 [dostęp 2019-04-08] (ang.).
  4. a b c d e f Louis Kaplow, Optimal Taxation, Peter Kenneth Newman (red.), [w:] The New Palgrave Dictionary of Economics, London: Palgrave Macmillan UK, 2008, DOI10.1057/978-1-349-95121-5_1574-2, ISBN 978-1-349-95121-5 [dostęp 2019-04-08] (ang.).
  5. a b N Gregory Mankiw, Spreading the Wealth Around: Reflections Inspired by Joe the Plumber, „Eastern Economic Journal”, 36 (3), 2010, s. 285–298, DOI10.1057/eej.2010.22, ISSN 0094-5056 [dostęp 2019-04-09] (ang.).
  6. a b 2. The Economic Approach to Tax Design, [w:] James Alexander Mirrlees i inni, Tax by design: the Mirrlees review, Oxford: Oxford University Press, 13 września 2011, ISBN 978-0-19-161759-1, OCLC 761694695 [dostęp 2019-04-08].
  7. a b Mikhail Golosov, Aleh Tsyvinski, Optimal Fiscal and Monetary Policy (with Commitment), Peter Kenneth Newman (red.), [w:] The New Palgrave Dictionary of Economics, London: Palgrave Macmillan UK, 2008, s. 1–6, DOI10.1057/978-1-349-95121-5_2140-1, ISBN 978-1-349-95121-5 [dostęp 2019-04-08] (ang.).
  8. a b Mikhail Golosov, Aleh Tsyvinski, Optimal Fiscal and Monetary Policy (Without Commitment), Peter Kenneth Newman (red.), [w:] The New Palgrave Dictionary of Economics, London: Palgrave Macmillan UK, 2008, s. 1–4, DOI10.1057/978-1-349-95121-5_2821-1, ISBN 978-1-349-95121-5 [dostęp 2019-04-08] (ang.).
  9. a b Alan J. Auerbach, 2. The theory of excess burden and optimal taxation, [w:] Alan J. Auerbach, Martin Feldstein (red.), Handbook of Public Economics, t. 1, Elsevier, 1985, s. 61–127, DOI10.1016/s1573-4420(85)80005-7, ISBN 978-0-444-87612-6 [dostęp 2019-04-08] (ang.).
  10. a b James R. Hines, Excess Burden of Taxation, Peter Kenneth Newman (red.), [w:] The New Palgrave Dictionary of Economics, London: Palgrave Macmillan UK, 2008, s. 1–4, DOI10.1057/978-1-349-95121-5_2374-1, ISBN 978-1-349-95121-5 [dostęp 2019-04-08] (ang.).
  11. a b Levying the land, „The Economist”, 29 czerwca 2013, ISSN 0013-0613 [dostęp 2019-04-08].
  12. Arnold C. Harberger, Neutral Taxation, Peter Kenneth Newman (red.), [w:] The New Palgrave Dictionary of Economics, London: Palgrave Macmillan UK, 2008, s. 1–5, DOI10.1057/978-1-349-95121-5_801-2, ISBN 978-1-349-95121-5 [dostęp 2019-04-08] (ang.).
  13. J.V. de Graaff, Lump Sum Taxes, Peter Kenneth Newman (red.), [w:] The New Palgrave Dictionary of Economics, London: Palgrave Macmillan UK, 2008, DOI10.1057/978-1-349-95121-5_1048-2, ISBN 978-1-349-95121-5 [dostęp 2019-04-08] (ang.).
  14. a b Joel Slemrod, Shlomo Yitzhaki, The Costs of Taxation and the Marginal Efficiency Cost of Funds, „Staff Papers – International Monetary Fund”, 43 (1), 1996, s. 172, DOI10.2307/3867356, JSTOR3867356 [dostęp 2019-04-08].
  15. Alan S. Blinder, Thoughts on the Laffer Curve, Laurence H. Meyer (red.), t. 1, Dordrecht: Springer Netherlands, 1981, s. 81–92, DOI10.1007/978-94-009-8174-4_3, ISBN 978-94-009-8176-8 [dostęp 2019-04-08].
  16. Alan Peacock, The Rise and Fall of the Laffer Curve, Dieter Bös, Bernhard Felderer (red.), Berlin, Heidelberg: Springer Berlin Heidelberg, 1989, s. 25–40, DOI10.1007/978-3-642-74999-5_3, ISBN 978-3-642-75001-4 [dostęp 2019-04-08] (ang.).
  17. a b c d e f Opodatkowanie i wydatki rządowe, [w:] Paul Anthony Samuelson, William Dawbney Nordhaus, Ekonomia. T. 2, wyd. Wyd. 2 zm., 3 dodr, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, [dr. 2009], ISBN 978-83-01-15120-1, OCLC 751405585 [dostęp 2019-04-09].
  18. 3. The Taxation of Labour Earnings, [w:] James Alexander Mirrlees i inni, Tax by design: the Mirrlees review, Oxford, ISBN 978-0-19-161759-1, OCLC 761694695 [dostęp 2019-04-09].
  19. a b J.A. Mirrlees, An Exploration in the Theory of Optimum Income Taxation, „The Review of Economic Studies”, 38 (2), 1971, s. 175–208, DOI10.2307/2296779, ISSN 0034-6527, JSTOR2296779 [dostęp 2019-04-08].
  20. a b Peter A. Diamond, James A. Mirrlees, Optimal Taxation and Public Production I: Production Efficiency, „The American Economic Review”, 61 (1), 1971, s. 8–27, ISSN 0002-8282, JSTOR1910538 [dostęp 2019-04-08].
  21. a b Peter A. Diamond, James A. Mirrlees, Optimal Taxation and Public Production II: Tax Rules, „The American Economic Review”, 61 (3), 1971, s. 261–278, ISSN 0002-8282, JSTOR1813425 [dostęp 2019-04-08].
  22. Peter Diamond, Emmanuel Saez, The Case for a Progressive Tax: From Basic Research to Policy Recommendation, „Journal of Economic Perspectives”, 25 (4), 2011, s. 165–190, DOI10.1257/jep.25.4.165, ISSN 0895-3309 [dostęp 2019-04-08] (ang.).
  23. Emmanuel Saez, Using Elasticities to Derive Optimal Income Tax Rates, „The Review of Economic Studies”, 68 (1), 2001, s. 205–229, ISSN 0034-6527, JSTOR2695925 [dostęp 2019-04-08].
  24. a b A.B. Atkinson, J.E. Stiglitz, The design of tax structure: Direct versus indirect taxation, „Journal of Public Economics”, 6 (1–2), 1976, s. 55–75, DOI10.1016/0047-2727(76)90041-4 [dostęp 2019-04-08] (ang.).
  25. Thomas Piketty, Emmanuel Saez, Optimal Labor Income Taxation, t. 5, Elsevier, 2013, s. 391–474, DOI10.1016/b978-0-444-53759-1.00007-8, ISBN 978-0-444-53759-1 [dostęp 2019-04-08] (ang.).
  26. Arnold C. Harberger, The Incidence of the Corporation Income Tax, „Journal of Political Economy”, 70 (3), 1962, s. 215–240, ISSN 0022-3808, JSTOR1828856 [dostęp 2019-04-08].
  27. Martin Stuart Feldstein, Effects of Taxes on Economic Behavior, National Bureau of Economic Research, styczeń 2008 [dostęp 2019-04-09].
  28. William M. Gentry, A Review of the Evidence on the Incidence of the Corporate Income Tax, „OTA Paper 101”, Office of Tax Analysis, 2007.
  29. Alison Felix, James Hines, Corporate taxes and union wages, VoxEU.org, 14 grudnia 2009 [dostęp 2016-12-15].
  30. International Burdens of the Corporate Income Tax: Working Paper 2006-09, „Congressional Budget Office”, 1 sierpnia 2006 [dostęp 2016-12-15].
  31. Fehr i inni, Simulating the Elimination of the U.S. Corporate Income Tax, „NBER”, 19 grudnia 2013 [dostęp 2016-12-15].
  32. Alan J Auerbach, Who Bears the Corporate Tax? A review of What We Know, „NBER”, 10 października 2005 [dostęp 2016-12-15].
  33. Kimberly A. Clausing, In search of corporate tax incidence., „Tax L. Rev.”, 65, 2011.
  34. Jennifer Gravelle, CORPORATE TAX INCIDENCE: REVIEW OF GENERAL EQUILIBRIUM ESTIMATES AND ANALYSIS, „National Tax Journal”, 1, 2013, s. 185–214 [dostęp 2016-12-15].
  35. Wiji Arulampalam, Michael P. Devereux, Giorgia Maffini, The direct incidence of corporate income tax on wages, „European Economic Review”, 6, 2012, s. 1038–1054, DOI10.1016/j.euroecorev.2012.03.003 [dostęp 2016-12-15].
  36. Kevin A. Hassett, Aparna Mathur, A spatial model of corporate tax incidence, „Applied Economics”, 13, 2015, s. 1350–1365, DOI10.1080/00036846.2014.995367, ISSN 0003-6846 [dostęp 2016-12-16].
  37. Alison Felix, Passing the burden: corporate tax incidence in open economies, Federal Reserve Bank of Kansas City, 2007 [dostęp 2016-12-15].
  38. Corporate Tax Incidence: Review of General Equilibrium Estimates and Analysis: Working Paper 2010-03, „Congressional Budget Office”, 20 maja 2010 [dostęp 2016-12-15].
  39. Kenneth L. Judd, Redistributive taxation in a simple perfect foresight model, „Journal of Public Economics”, 28 (1), 1985, s. 59–83, DOI10.1016/0047-2727(85)90020-9 [dostęp 2019-04-08] (ang.).
  40. Christophe Chamley, Optimal Taxation of Capital Income in General Equilibrium with Infinite Lives, „Econometrica”, 54 (3), 1986, s. 607, DOI10.2307/1911310, JSTOR1911310 [dostęp 2019-04-08].
  41. S. Rao Aiyagari, Optimal Capital Income Taxation with Incomplete Markets, Borrowing Constraints, and Constant Discounting, „Journal of Political Economy”, 103 (6), 1995, s. 1158–1175, ISSN 0022-3808, JSTOR2138707 [dostęp 2019-04-08].
  42. Mikhail Golosov, Narayana Kocherlakota, Aleh Tsyvinski, Optimal Indirect and Capital Taxation, „The Review of Economic Studies”, 70 (3), 2003, s. 569–587, ISSN 0034-6527, JSTOR3648601 [dostęp 2019-04-08].
  43. Ludwig Straub, Iván Werning, Positive Long-Run Capital Taxation: Chamley-Judd Revisited, scholar.harvard.edu, 1001 [dostęp 2019-04-08].
  44. Emmanuel Saez, The desirability of commodity taxation under non-linear income taxation and heterogeneous tastes, „Journal of Public Economics”, 83 (2), 2002, s. 217–230, DOI10.1016/S0047-2727(00)00159-6 [dostęp 2019-04-08] (ang.).
  45. Gilbert E. Metcalf, Value-Added Tax, Peter Kenneth Newman (red.), [w:] The New Palgrave Dictionary of Economics, London: Palgrave Macmillan UK, 2008, s. 1–4, DOI10.1057/978-1-349-95121-5_1853-2, ISBN 978-1-349-95121-5 [dostęp 2019-04-08] (ang.).
  46. Louis Kaplow, Income Taxation and Optimal Policies, Peter Kenneth Newman (red.), [w:] The New Palgrave Dictionary of Economics, London: Palgrave Macmillan UK, 2008, DOI10.1057/978-1-349-95121-5_2489-1, ISBN 978-1-349-95121-5 [dostęp 2019-04-08] (ang.).
  47. John Kay, Indirect Taxes, Peter Kenneth Newman (red.), [w:] The New Palgrave Dictionary of Economics, London: Palgrave Macmillan UK, 1987, DOI10.1057/978-1-349-95121-5_840-1, ISBN 978-1-349-95121-5 [dostęp 2019-04-08] (ang.).
  48. a b 6. Taxing Goods and Services, [w:] James Alexander Mirrlees i inni, Tax by design: the Mirrlees review, Oxford, 13 września 2011, ISBN 978-0-19-161759-1, OCLC 761694695 [dostęp 2019-04-09].
  49. 7. Implementation of VAT, [w:] James Alexander Mirrlees i inni, Tax by design: the Mirrlees review, Oxford, 13 września 2011, ISBN 978-0-19-161759-1, OCLC 761694695 [dostęp 2019-04-09].
  50. 8. VAT and Financial Services, [w:] James Alexander Mirrlees i inni, Tax by design: the Mirrlees review, Oxford, 13 września 2011, ISBN 978-0-19-161759-1, OCLC 761694695 [dostęp 2019-04-09].
  51. Emmanuel Saez, Stefanie Stantcheva, A simpler theory of optimal capital taxation, „Journal of Public Economics”, 162, 2018, s. 120–142, DOI10.1016/j.jpubeco.2017.10.004 [dostęp 2019-04-09] (ang.).
  52. Alan J. Auerbach, Kevin Hassett, Capital Taxation in the Twenty-First Century, „American Economic Review”, 105 (5), 2015, s. 38–42, DOI10.1257/aer.p20151058, ISSN 0002-8282 [dostęp 2019-04-09] (ang.).
  53. Eric A. Posner, E. Glen Weyl, Property Is Only Another Name for Monopoly, „Journal of Legal Analysis”, 9 (1), 2017, s. 51–123, DOI10.1093/jla/lax001, ISSN 2161-7201 [dostęp 2019-04-09] (ang.).
  54. 15. Taxes on Wealth Transfers, [w:] James Alexander Mirrlees i inni, Tax by design: the Mirrlees review, Oxford, 13 września 2011, ISBN 978-0-19-161759-1, OCLC 761694695 [dostęp 2019-04-09].
  55. Agnar Sandmo, Pigouvian Taxes, Peter Kenneth Newman (red.), [w:] The New Palgrave Dictionary of Economics, London: Palgrave Macmillan UK, 2008, DOI10.1057/978-1-349-95121-5_2678-1, ISBN 978-1-349-95121-5 [dostęp 2019-04-08] (ang.).