Otwórz menu główne

Testosteron

związek chemiczny
Ten artykuł dotyczy hormonu. Zobacz też: Testosteron – film w reżyserii Tomasza Koneckiego i Andrzeja Saramonowicza.

Testosteron (17β-hydroksy-4-androsten-3-on, ATC: G03 BA03) – organiczny związek chemiczny, podstawowy męski steroidowy hormon płciowy należący do androgenów. Jest produkowany przez komórki śródmiąższowe Leydiga w jądrach pod wpływem hormonu luteinizującego, a także w niewielkich ilościach przez korę nadnerczy, jajniki i łożysko.

Testosteron
Niepodpisana grafika związku chemicznego; prawdopodobnie struktura chemiczna bądź trójwymiarowy model cząsteczki
Niepodpisana grafika związku chemicznego; prawdopodobnie struktura chemiczna bądź trójwymiarowy model cząsteczki
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny C19H28O2
Masa molowa 288,43 g/mol
Identyfikacja
Numer CAS 58-22-0
PubChem 6013[1]
Klasyfikacja medyczna
Stosowanie w ciąży kategoria X

We krwi tylko niewielka część testosteronu występuje w postaci wolnej oraz związanej z albuminami, reszta jest związana (nieaktywna) z białkiem transportowym SHBG (sex hormone binding globuline).

W tkankach docelowych dochodzi do przemiany testosteronu w 2,5 raza silniejszą formę 5-α-dihydrotestosteron. Aby wywrzeć swoje działanie biologiczne testosteron łączy się z receptorami dla hormonów sterydowych znajdujących się w cytoplazmie i jądrze komórek efektorowych.

W leczeniu stosowane są pochodne testosteronu – estry do stosowania doustnego lub iniekcji o powolnym uwalnianiu z tkanki mięśniowej.

Spis treści

DziałanieEdytuj

  • kształtowanie płci i cech płciowych w życiu płodowym (jego niedobór, brak, lub wada receptorów u płodu z kariotypem XY powoduje wady rozwojowe takie jak: spodziectwo, obojnactwo rzekome męskie, szczególnym przypadkiem jest zespół niewrażliwości na androgeny)[2] Pod wpływem testosteronu wydzielanego przez komórki Leydiga przewody Wolffa rozwijają się w najądrza, nasieniowody i kanaliki plemnikotwórcze[3].
  • wpływa na spermatogenezę (egzogenny testosteron był badany pod kątem użycia jako środek antykoncepcyjny dla mężczyzn)[4],
  • wykształcanie się wtórnych cech płciowych (budowa ciała, głos, typ owłosienia, zarost twarzy itp.),
  • wpływ anaboliczny poprzez pobudzenie syntezy białek (w bardzo niewielkim stopniu powoduje także zwiększenie masy mięśniowej[5] itp.),
  • może zwiększać poziom libido (przy długotrwałym stosowaniu efekt ten zanika),
  • do niedawna sądzono, że przyspiesza zakończenie wzrostu kości długich, nowsze badania wykazały, że odpowiedzialne za to są estrogeny[6]
  • pobudza rozwój gruczołu krokowego, zwiększa jego objętość, silnie pobudza rozwój raka prostaty (z tego względu stosowanie testosteronu jako leku powinno być pod regularną kontrolą poziomu PSA)
  • zwiększa poziom cholesterolu we krwi (zatem teoretycznie zwiększa ryzyko miażdżycy tętnic) – w przeciwieństwie do estrogenów, które zmniejszają poziom cholesterolu we krwi, może podnosić ciśnienie krwi. Nierozstrzygnięty jest ciągle wpływ testosteronu na zwiększenie ryzyka chorób serca i naczyń[7]. Stosowanie testosteronu w postaci żelu u mężczyzn z objawami hipogonadyzmu prowadzi do istotnego zwiększenia objętości niezwapniałych blaszek miażdżycowych[8].

Testosteron u kobietEdytuj

Testosteron stosowany u kobiet wykazuje działanie anaboliczne – jednak leczniczo jest to bardzo rzadko praktykowane z uwagi na niepożądane działania, takie jak: maskulinizacja, hirsutyzm. Stosuje się najczęściej w przypadku zaawansowanych, hormonalnie czynnych nowotworów. Testosteron podany kobiecie będącej w ciąży może u płodów żeńskich wywołać objawy maskulinizacji i cech obojnactwa rzekomego żeńskiego. Również patologicznie nadmierne wydzielanie pochodnych testosteronu z nadnerczy (w wyniku defektu genetycznego) przez rozwijający się płód żeński może powodować zespół nadnerczowo-płciowy z cechami obojnactwa rzekomego żeńskiego.

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Testosteron (CID: 6013) (ang.) w bazie PubChem, United States National Library of Medicine.
  2. W. Hartwig (red.), Endokrynologia Kliniczna PZWL 1984.
  3. Tadeusz Krzymowski, Jadwiga Przała: Fizjologia zwierząt: podręcznik dla studentów wydziałów medycyny weterynaryjnej, wydziałów biologii i hodowli zwierząt akademii rolniczych i uniwersytetów: praca zbiorowa. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 2005, s. 608. ISBN 83-09-01792-8.
  4.   John K. Amory, Progress and prospects in male hormonal contraception, „Current opinion in endocrinology, diabetes, and obesity”, 15 (3), 2008, s. 255–260, DOI10.1097/MED.0b013e3282fcc30d, ISSN 1752-296X, PMID18438174, PMCIDPMC2664382 [dostęp 2018-04-15].
  5. S. Bhasin, T.W. Storer, N. Berman, C. Callegari i inni. The effects of supraphysiologic doses of testosterone on muscle size and strength in normal men. „N Engl J Med”. 335 (1), s. 1–7, Jul 1996. PMID: 8637535. 
  6. W.F.Ganong: Fizjologia. s. 418.
  7. Laird Harrison. Experts Clash Over Testosterone Cardiovascular Risks. „Medscape Medical News”, May 14, 2014. 
  8. Matthew J. Budoff, Susan S. Ellenberg, Cora E. Lewis, et al. Testosterone Treatment and Coronary Artery Plaque Volume in Older Men With Low Testosterone. „JAMA”. 317 (7), s. 708-716, 2017. DOI: 10.1001/jama.2016.21043 (ang.). [dostęp 2017-03-17].