Otwórz menu główne
Ten artykuł dotyczy miasta w Mali. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.

Timbuktu (songhaj: Tumbutu, fr. Tombouctou) – miasto w Mali, nad rzeką Niger, założone prawdopodobnie na przełomie XI i XII wieku, zamieszkiwane przez 35 900 osób (2004). Jest stolicą regionu Timbuktu, jednego z siedmiu regionów administracyjnych Mali.

Timbuktu
Ilustracja
Wejście do medresy przy meczecie Sankore
Państwo  Mali
Region Timbuktu
Wysokość 263 m n.p.m.
Populacja (2009)
• liczba ludności

54 453
Plan Timbuktu
Położenie na mapie Mali
Mapa lokalizacyjna Mali
Timbuktu
Timbuktu
Ziemia16°46′24″N 2°59′58″W/16,773333 -2,999444
Timbuktu[a]
Obiekt z listy światowego dziedzictwa UNESCO
Ilustracja
Meczet Sankore
Państwo  Mali
Typ kulturowy
Spełniane kryterium II, IV, V
Numer ref. 119
Region[b] Afryka
Historia wpisania na listę
Wpisanie na listę 1988
na 12. sesji
Obiekt zagrożony 2012

Przez wieki Timbuktu stanowiło centrum intensywnej wymiany handlowej między Czarną Afryką a berberyjską i islamską Afryką Północną, a za jej pośrednictwem także z Europą. Z powodu względnej niedostępności miasta, upowszechnił się na poły mityczny obraz Timbuktu jako odległego i egzotycznego miejsca.

HistoriaEdytuj

Timbuktu zostało założone jako sezonowa osada przez nomadyczny lud Tuaregów. Dzięki swemu korzystnemu położeniu na transsaharyjskich szlakach osada szybko się wzbogaciła. Przedmiotem handlu było złoto, kość słoniowa, niewolnicy, sól i inne towary[1]. Timbuktu stanowiło główne miasto kilku średniowiecznych afrykańskich państw: Ghana, Mali i Songhaj. W XIV wieku Timbuktu miało pięć razy więcej mieszkańców niż ówczesny Londyn i było najbogatszym miastem na świecie[2]. Jego złoty wiek przypada na XVI stulecie – był to wówczas ludny i ważny ośrodek islamu[1]. Wówczas to legendy o bogactwach tego miasta zachęciły Europejczyków do odkrycia tej części Afryki. I to właśnie pojawienie się europejskich podróżników i handlarzy przyczyniło się do upadku miasta. Handel drogą morską stanowił o wiele lepszą alternatywę niż wędrówka przez Saharę. Upadek pogłębił jeszcze najazd w 1591 Morysków, najemników na usługach sułtana Maroka. W 1893 miasto zostało zrujnowane po zdobyciu przez Francję[1]. Przybywający ponownie w XIX w. podróżnicy z Europy mogli zobaczyć tylko niewielką wioskę z domami zbudowanymi z gliny.

Pierwszym Europejczykiem, który dotarł do Timbuktu 18 sierpnia 1826, był oficer brytyjski Alexander Gordon Laing, natomiast pierwszym, który dotarł do miasta i wrócił cało do Europy, był Francuz René-Auguste Caillié[3].

W zbiorach prywatnych i publicznych bibliotek Timbuktu znajduje się 150 000 manuskryptów. Niektóre z nich pochodzą z XIII wieku. Naukowcy uważają, że pod piaskami Sahary spoczywają kolejne tysiące pism. Teksty te świadczą zarówno o bogactwie literackim, jak i naukowym regionu. Znajdują się wśród nich między innymi podręczniki do matematyki i astronomii oraz pisma traktujące o życiu społecznym i gospodarczym w Timbuktu podczas Złotego Wieku. Wówczas było ono centrum akademickim, gdzie kształciło się 25 000 uczniów.

RPA rozpoczęło inicjatywę o nazwie Operation Timbuktu, w ramach której buduje nową bibliotekę dla Instytutu Ahmeda Baby. W ratowaniu zbiorów pomagają też Stany Zjednoczone i Norwegia.

Ze względu na swoją znamienitą historię Timbuktu zostało w 1988 wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Od 2012 roku znajduje się na liście obiektów zagrożonych ze względu na trwający konflikt w Mali, a zabytki są regularnie niszczone[4].

W kulturze ZachoduEdytuj

Z powodu względnej niedostępności Timbuktu, zwłaszcza w przeszłości, w kulturze Zachodu upowszechnił się jego obraz jako odległego, egzotycznego i tajemniczego miejsca. Miasto odgrywa pewną rolę w filmie i literaturze – występuje przykładowo w wielu produkcjach Walta Disneya (m.in. komiksach o przygodach Kaczora Donalda), serialu Czarodziejki, filmie Aryskotraci[5]. Jest jednym z głównych miejsc akcji serialu Tajemnice Sahary[6]

Miasta partnerskieEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b c Lesley Firth (red.): Gdzie jest...?. Kingfisher Books - Ossolineum, 1992, s. 98. ISBN 83-04-03990-7.
  2. 100 Amazing African Cities That Were Completely Destroyed By Europeans
  3. Gazeta Wyborcza, 12-13 października 2013.
  4. Islamiści niszczą Timbuktu. [dostęp 2012-07-01].
  5. Aryskotraci
  6. Tajemnice Sahary / Il segreto del Sahara.

Linki zewnętrzneEdytuj