Tomasz Fall

Polski organmistrz

Tomasz Fall (ur. 15 września 1860 w Iwli, zm. 26 listopada 1922 w Szczyrzycu) – polski organmistrz epoki późnego romantyzmu i konserwator[1]; autor m.in. organów w Bazylice Mariackiej w Krakowie (nawa południowa). Jeden z najwybitniejszych polskich konstruktorów instrumentów organowych przełomu XIX i XX stulecia[2].

Tomasz Fall
Data i miejsce urodzenia 15 września 1860
Iwla
Data i miejsce śmierci 26 listopada 1922
Szczyrzyc
Zawód, zajęcie organmistrz
Prospekt organów T. Falla w kościele św. Jadwigi Śląskiej w Waksmundzie (zbudowane ok.1890 r.)

ŻyciorysEdytuj

Urodził się w 1860 w Iwli koło Dukli. W wieku 12 lat rozpoczął naukę w Szkole Przemysłowej w Krośnie, która trwała 5 lat[3]. W 1877 jako czeladnik zatrudnił się w krośnieńskim warsztacie organmistrzowskim Stanisława Janika[4]. Tam uzyskał tytuł majstra. Po kilku latach wyjechał do Lwowa i podjął pracę u Jana Śliwińskiego[5] - uważanego za wirtuoza i najwybitniejszego przedstawiciela sztuki organmistrzowskiej w ówczesnej Galicji. W 1885 przyjął zlecenie od Opactwa Cystersów w Szczyrzycu na wykonanie organów (najprawdopodobniej był wówczas pracownikiem delegowanym)[6]. Instrument muzyczny powstał w latach 1885 - 1887, ale dopiero w 1892 został oficjalnie odebrany[7]. Wkrótce potem rozpoczął własną działalność organmistrzowską. W 1898 uczestniczył w zjeździe organmistrzów Galicji zorganizowanym przez prof. Rudolfa Schwarza w sali Galicyjskiego Towarzystwa Muzycznego we Lwowie[8]. W szczytowym momencie funkcjonowania zakładu, czyli około 1900 w Szczyrzycu zatrudniał blisko 20 rzemieślników, w tym stolarzy i snycerzy. Jego zakład składał się z murowanej piętrowej pracowni i stolarni, a nawet odlewni blachy na piszczałki[9]. Pracownia zaczęła powoli wygasać od 1916. Od tamtej pory zajmował się głównie remontowaniem i strojeniem organów.

W 1887 zawarł związek małżeński z Anną Biel, z którą miał syna Wiktora (ur. 1891, był podporucznikiem 16. Pułku Piechoty Landwehry poległym w trakcie I wojny światowej - 17 czerwca 1915, od postrzału w pierś). W 1895 ponownie zawarł związek małżeński, tym razem z Heleną Szewczyk[6]. Zmarł w 1922 po zachorowaniu na gruźlicę. Spoczął na miejscowym cmentarzu parafialnym. Jego skromny grób architekturą przypomina piszczałki organowe[10].

Wybrane dziełaEdytuj

 
Organy w kościele w Bączalu Dolnym wykonane w pracowni Stanisława Janika, 1879
 
Organy w Bazylice Mariackiej w Krakowie (nawa południowa), 1899

Przyjmuje się, że był autorem około 100 instrumentów organowych[4], w tym:

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Kraków – Kościół św. Anny, [w:] Organiści, Archidiecezja Katowice [online], organisci.archidiecezja.katowice.pl.
  2. Tomasz Fall - Parafia św. Mikołaja w Bochni, mikolajbochnia.pl [dostęp 2019-11-23].
  3. Szczyrzycki Gościniec - Najciekawsze Informacje o Regionie - Szczyrzyckie organy, szczyrzyc.in [dostęp 2019-11-23].
  4. a b Fall Tomasz, tarnowskiekoscioly.net [dostęp 2019-11-23].
  5. Andrzej Gładysz (Roczniki Teologiczne, 13), Organy w kościołach dekanatu bobowskiego diecezji tarnowskiej w świetle protokołów wizytacji dziekańskich z lat 1856-1869, 2016.!!!
  6. a b 245, 10.57 Firma Tomasza Falla ze Szczyrzyca (Polska), Wirtualne Muzeum Zabytkowych Instrumentów Muzycznych, 27 lutego 2013 [dostęp 2019-11-23] (pol.).
  7. Opactwo OO.Cystersów w Szczyrzycu-Organy, szczyrzyc.cystersi.pl [dostęp 2019-11-23].
  8. Żebrowscy, www.kuriergalicyjski.com [dostęp 2019-11-23].
  9. Strona główna - Parafia św. Mikołaja w Bochni, mikolajbochnia.pl [dostęp 2019-11-23].
  10. Eksploratorzy • Zobacz wątek - Szczyrzyc - smutna opowieść sprzed 140 lat, eksploratorzy.com.pl [dostęp 2019-11-23].
  11. Nasz kościół parafialny / Kościół parafialny pw. Imienia Maryi w Bączalu Dolnym, Parafia Bączal Dolny [dostęp 2019-11-23] (pol.).
  12. Nowy Sącz ( Kościół św. Kazimierza), musicamsacram.pl [dostęp 2019-11-23].
  13. Jacek Kulig, O organach historycznych Małopolski, 2018.
  14. Arkadiusz Stefaniak-Guzik, Waksmund ( Kościół św. Jadwigi Śląskiej), musicamsacram.pl [dostęp 2020-10-07].
  15. Damian Sowa, Organy - Polskie Wirtualne Centrum Organowe, www.organy.pro [dostęp 2020-10-07].
  16. Arkadiusz Stefaniak-Guzik, Spytkowice k. Rabki-Zdroju ( Kościół Niepokalanego Poczęcia NMP ), musicamsacram.pl [dostęp 2020-10-07].
  17. a b Organy - Polskie Wirtualne Centrum Organowe, www.organy.pro [dostęp 2019-11-24].
  18. Organy - Polskie Wirtualne Centrum Organowe, www.organy.pro [dostęp 2019-11-23].
  19. Opactwo OO.Cystersów w Szczyrzycu-Organy, szczyrzyc.cystersi.pl [dostęp 2019-11-24].
  20. Organy - Polskie Wirtualne Centrum Organowe, www.organy.pro [dostęp 2019-11-24].
  21. Organy - Polskie Wirtualne Centrum Organowe, www.organy.pro [dostęp 2019-11-23].
  22. Zakliczyn ( Kościół Matki Bożej Anielskiej (OO. Franciszkanów-Reformatów)), musicamsacram.pl [dostęp 2019-11-23].
  23. Organy - Polskie Wirtualne Centrum Organowe, organy.pro [dostęp 2019-11-23].